مواد تشکیل دهنده شامپو

[پیرجو]

شامپو از دو قسمت عمده تشكيل شده است:


1- مواد فعال سطحي: جزء اصلي يك شامپو مواد فعال كننده سطحي آن است.
موادفعال كننده سطح به طوركلي به چهار دسته آنيوني، كاتيوني، آمفوتري و غير يوني تقسيم بندي مي شوند. در شامپو معمولا تركيبي از موادفعال آنيوني (مانند سديم لارت سولفات)، مواد آمفوتري (مانند بتائين ها) و مواد غيريوني (مانند كوكونات فتي اسيد دي اتانول آميد) به عنوان مواد فعال كننده سطحي يا جزء اصلي استفاده مي شود.


2- افزودني ها: بفيه اجزاء به عنوان افزودني به شامپو اضافه مي شوند.


افزودني هاي شامپو خود به دو دسته تقسيم بندي مي شوند.


الف- افزودني هاي عمومي
موادي مانند نگهدارنده ها براي جلوگيري از آلودگي ميكروبي، نمك براي افزايش قوام شامپو و اسانس براي خوشبو نمودن شامپو و ا.د.ت.‌آ (EDTA) براي كاهش سختي آب و سيتريك اسيد جهت تنظيم پ هاش جزء افزودني هاي شامپو به حساب مي آيند. اگر به تركيبات تشكيل دهنده شامپوهادقت كنيم خواهیم دید اجزائي مثل اسيدسيتريك، نمك، ا.د.ت.ا، نگهدارنده، اسانس، رنگ و آب در همه شامپوها مشترك هستند بنابراين در انتخاب شامپو دقت به اين موارد اهميتي ندارد.

ب- افزودني هاي اختصاصي
در فرمولاسيون شامپوهاي نوين مواد ويژه اي براي خلق اثربخشي خاص به شامپو اضافه مي گردند تا شامپو علاوه بر شويندگي بتواند ويژگي هاي زیبایی مورد انتظار را نیز برآورده نمايد. در انتخاب شامپوي مناسب دقت به مواد فعال كننده سطح و همچنين افزودني هاي اختصاصي بسيار مهم است.


در برخي از شامپوهاي جديد اجزاء ويژه اي به نام ضخيم كننده‏(Thickner) اضافه شده است. اين شامپوها در واقع سطح تارهاي مو را با لايه اي از پروتئين مي پوشانند بنابراين باعث مي شوند هربار كه شما اين شامپو را استفاده مي كنيد موي شما پر پشت تر به نظر برسد.
پروتئين‏ كراتين و آمينو اسيدها به ساقه مو مي پيوندند و شكافهاي ايجاد شده در اثر استفاده از مواد نامرغوب را پر مي كند. اين امر باعث افزايش مقاومت مو و محافظت از آن مي گردد. پروتئين تخم مرغ با مو پيوند ايجاد نمي كند بنابراين استفاده از آن در شامپو فقط يك مانور تبليغاتي (Gimmick) است.
مواد مرطوب كننده‏، موي شما را هيدراته مي كند درست همان اثري كه بر روي پوست هم دارد.
پنتنول و ويتامين ب5 برخلاف بقيه ويتامين ها به داخل محور مو نفوذ مي كنند و براي افزايش استحكام و سلامت مو مفيد مي باشد. (دقت کنید که از ویتامین برای افزودن خواص نرم کنندگی استفاده شده نه تغذیه و تقویت مو)
هرچند پروتوئين موجود در شامپو ها به داخل محور مو نفوذ نمي كنند اما با پوشانيدن سطح مو باعث پرپشت به نظر آمدن و افزايش خاصيت نرم كنندگي مي شوند.
پروتوئين ابريشم به افزایش درخشندگی مو كمك مي كند.


» نويسنده: مهندس احسان حسنانی ( کارشناس تحقیقات صنایع بهداشتی و ارایشی )

» منبع: www.cosmetic-chemist.com

[mahdi.adelinasab]

اسکاپ و موها به طور معمول توسط سبوم که از غدد سباسه تولید مي گردد نرم مي شوند. سبوم پوست و مو را در مقابل از دست دادن آب محافظت مي کند و به موها درخشندگی مي دهد اما این لایه روغنی روي سر ضمن فواید فوق دارای معایبی هم مي باشد از جمله چسبیدن گرد و غبار هوا و ذرات کراتين پوست که بايد از سطح پوست پاک گردن. مکانیسم عمل صابون ها و سورفاکتانت ها براي پاک سازي پوست مشابه شامپو براي پاک سازي سر و مو است. سورفکتانت ها که عامل فعال شامپوها هستند قطرات چربي را احاطه کرده و اين مواد با آب کشیدن از سر و مو جدا مي شوند. چرا نبايد از صابون نورمال براي شستن موها استفاده کرد؟ صابون نرمال داراي اسيد(ph) بالايي است که به پوست و مو آسيب مي رساند. استفاده از صابون نرمال با آب سنگين ایجاد نمکهاي کلسيم مي کند که به موها مي چسبد و باعث ميشود مو شکننده خشک و ژوليده باشد و به سختي شانه شود. اجزاي اصلي داخل شامپوها سورفکتانت ها هستند آنها چربي را که درون خود چرک و کثيفي دارد احاطه کرده و تشکيل ساختارهاي شيميايي به نام مسيل را مي دهد که هنگام شستشو از سطح پوست يا مو جدا مي شوند.

چهار گروه عمده سورفکتانت وجود دارد که توسط ساختار شيميايي و شارژ الکتريکي از هم تشخيص داده مي شوند.

1. آنيوني

2. کاتيوني

3. غير يوني

• آمفوتر

سورفکتانت هاي مختلف خواص متفاوتي دارند از نظر توانايي تميز کردن کف کردن درخشندگي يا نرم کردن موها با هم متفاوت هستند. شامپوها معمولا حاوی چندین سورفکتانت هستند و ترکیب چند سورفکتانت برای استفاده جهت تیپ های متفاوت مو طراحی شده است.
برای مثال سورفکتانت های آنیونیک خواص تمیز کنندهگی خوبی دارند و در اکثر شامپوها وجود دارند به همین دلیل در اکثر شامپوها نامهای sodium lauryl sulfate و Sodium laureth sulfateکه سورفکتانت های بی آنیونیک هستند به چشم می خورد.

سورفکتانت های طبیعی (natural surfactant):

اینها فرم دیگری از سورفکتانت ها هستند که منشع گیاهی دارند آنها به خوبی کف تولید می کنند اما کمتر اثر تمیز کنندگی دارند و به سورفکتانت های صناعی جهت حصول نتایج کاسماتیک اضافه می شوند. بهترین شامپوThe best shampoo یک شامپو خوب علاوه بر اثرات تمیز کننده گی چندین عملکرد دیگر نیز باید داشته باشد شامپوی ایده آل هر فرد بر اساس معیارهای زیر انتخاب می شود:

· تیپ موها

· آیا موها خشک یا چرب است؟

· آیا موها نازک است؟

· آیا موها رنگ شده -فر شده یا بیرنگ شده؟

· بیماریهای اختصاصی پوست سر

· آیا مصرف کننده شوره ی سر دارد؟

· میزان سالم و بی خطر بودن محصول.

· آیا فرآورده چشمها را تحریک می کند؟

· آیا فراورده پوست سر را تحریک می کند؟


ارجحیت های مصرف کننده شامل:

1. قوام شامپو (ممکن است به شکل کرم یا مایع باشد) .

2. وجود مواد معطر.

3. سهولت مصرف شامپو و توزیع آن در لابه لای موها.

4. میزان کف شامپو.

5. سهولت در آبکشی آن.

6. میزان نرم کنندگی و درخشندگی موها.

7. سهولت در شانه کردن موها بعد از مصرف شامپو.


Component Of Shampoo:

اگر شامپوها محدود به سورفکتانت های پاک کننده تنها باشند فقط لایه چربی مو و پوست سر را پاک کنند موها نهایتا کدر و خشن شده و به سختی شانه می شوند پس باید موارد زیر نیز در ترکیب شامپوها باشد تا آنها را قابل پذیرش برای مصرف کننده کند:

مخلوطی از:

v · سورفکتانت ها

v · مرطوب کنندها

v · کاندیشنه ها

v · عوامل کف کننده

v · نرم کنندها ی آب - عوامل شیلات کننده

v · قوام دهنده ها

v · براق کننده ها

v · عطرها

v · نگه دارنده ها

v · اجزای اختصاصی عوامل کف کننده ایجاد حباب در آب می کنند باید دقت نمود که بسیاری از شامپوها که به طور موثری تمیز میکنند ایجاد کف نمی نما یند ولی این مواد بر اساس اعتقاد عامه مردم که کف کردن همراه با قدرت پاک کنندگی بیشتر است به شامپو اضافه میشوند.

نرم کننده های آب یا عوامل شیلات کننده:

این عوامل به یونهای کلسیوم و منیزیوم موجود در آب را متصل می شوند و از اتصال آنها به اسیدهای چرب و ایجاد نمکهای غیر محلول پیشگیری می کنند. بدون اضافه کردن نرم کننده های آب این نمکها روی مو را می پوشاند و تمیز کنندگی شامپو را کاهش داده و موها درخشندگی خود را از دست میدهند.

Thicheners:

اینها شامپو را غلیظ تر می کنند. غلیظ بودن شامپو ارتباطی با خاصیت پاک کنندگی شامپو ندارند، اما باعث جذاب تر شدن محصول می شوند و علاوه بر این مردم اعتقاد دارند هر چه شامپو غلیظ تر با شد موثرتر است و غنی تر از مواد فعال میباشد گر چه این موضوع درست نیست و قوام شامپو ارتباطی با موثر بودن آن ندارد البته در شامپوی غلیظ احتمل ریختن به داخل چشم ها کمتر است.

رنگها وعطرها:

بهتر است شامپوهای حاوی رنگهای صناعی یا عطر خصوصا آنهایی که خاصیت آلرژیتیک قوی دارند استفاده نشوند چون ممکن است باعث تحریک اسکاپ و ایجاد واکنش های آلرژیک یا حتی آسیب به لایه های خارجی می شوند.

[mahdi.adelinasab]

افزودنیهای خاص در شامپوها:

این موارد شامل E - B - H - عصاره های گیاهی - تخم مرغ – عسل - جوجوبا وآلوورا و. . . میباشند. در حال حاضر توجه بیشتری به ویتامین های گروه B مثل B2وB6 می شود و اکثر کمپانی های دارویی و کاسمتیک بیان میکنند که استفاده منظم این ویتامین ها باعث مرطوب شدن – تقویت و درخشندگی موها میشوند. اگر چه باید به خاطر داشته باشیم که شفت مو از کراتین مرده تشکیل شده و قسمت خارجی آن تغذیه نمی شود و رشد آن تحت تاثیر مواد بکار رفته نمی تواند قرار گیرد . بکار بردن این مواد در قسمت خارجی مو ظاهر آن را میتواند تغییر بدهد ولی نه رشد آن را . بنابراین موها درخشنده تر می شوند و شانه کردن آنها آسان تر می شود. آیا این مواد قدرت نفوذ به ریشه مو "بافت زنده مو"را دارند و رشد آن را تحت تاثیر قرار میدهند ؟ برای بیشتر آنها هرگز ثابت نشده است اگر ماده ای به منظور اثر روی ریشه مو بکار رود بهتر است به فرم محلول باشد که بتواند چندین ساعت روی سر بماند و فرصت جذب داشته باشد. ولی در مورد شامپو این زمان کوتاه است و مواد همراه شامپو با آب شسته می شوند.

Dandruff and anti dandruff preparations:

شوره سر و ترکیبات ضد شوره شوره سر شایع است وحدود 80 درصد از جمعیت در طول زندگیشان درجاتی از شوره سر را داشته اندخصوصا در سنین بین 20 و 40 سال. شوره سر چیست؟ قطعات کراتین است که از پوست جدا می شوند. سلولهای اپیدرم درحال turn over هستند اگر این turn over نرمال باشد به سختی می توان جدا شده را دید اما اگرریت turn over یابد سلولهای کراتینی شده بیشتری تولید شده و از چسبیدن آنها قطعات کراتینی ایجاد شده که با چشم غیر مسلح نیز دیده می شوند . شوره میتواند در پوست سر طبیعی هم ایجاد شود بدون اینکه چرب یا خشک باشد. اگر چه شوره سر در زمینه موهای چرب بیشتر دیده میشود. شوره های سر به رنگ خاکستری سفید هستند اما اگر پوست سر خیلی چرب باشد به رنگ زرد دیده میشوند.

Seborrhea and seborrhoeic dermatitis:

سبوره به معنی افزایش فعالیت غدد سبابه است و تولید بیش از حد سبوم است. موها چرب به نظر میرسند و معمولا همراه با شوره سر است. درماتیت سبوریک یک التهاب مزمن پوستی است که در نواحی با غدد سبابه بیشتر دیده میشود. دربالفین تمایل به سر صورت و فوقانی تنه دارد نواحی مبتلا قرمز رنگ هستند و توسط پوسته ای چرب پوشیده می شوند.

Cradle cap:

یک فرم شدید درماتیت سبوریک در شیر خواران است که به شکل یک لایه چرب پوسته دار روی سر شیرخوار دیده می شود.

علل شوره سر:

با حدودی اختلاف نظر شوره سر یک درماتیت سبوریک خفیف است اگرچه علت واقعی کاملا مشخص نیست. فصول مختلف روی بیماری تاثیر دارند و تمایل به بدتر شدن در ماههای زمستان وجود دارد. همچنین تمایل به تشدید توسط استرسهای روحی وبیماریهای تب دارنیزوجود دارد. به نظر میرسد درماتیت سبوریک در ارتباط با حضور مخمری به نام pityrosporum oval روی پوسته ها و داخل فولیکولهای موباشد و بعضی از شامپوها حاوی موادی هستند که این مخمر را محدود می کنند. شامپوهایی که برای پوستهای حساس یا خصوصا برای بچه ها مناسب هستند و طوری ساخته شده اند که باعث سوزش چشم نمی شوند. خواص آنها عبارتند از:

1) حاوی موادی که باعث تحریک میشوند از قبیل عطرها و نگه دارندهای خاص نیستند.

2) حاوی غلظت بالاتری از betaines هستند که s از گروه آمفوتریک میباشد و باعث تحریک پوست و چشم نمی شود.

متد شستن موها:

موها از مقادیر زیادی مواد کراتینی مرده ساخته شده اند. بنابراین قطع کردن موها اثری روی سلولهای فعال فولیکول مو و رشد یا حیات موها ندارد ولی کندن موها روی ریشه آن تاثیر دارد. استفاده از شامپو روی سر باید ملایم باشد نه خشن و نیازی به ماساژ موها یا اسکاپ هنگام شستن وجود ندارد و همین طور خشک کردن موها هم باید ملایم باشد. افرادی که موهای کم و تنک دارند باید موها را با ملایمت خشک کنند و ترجیحا آهسته خشک کنند تا مالش دادن موها. شستن مو نباید با آب خیلی داغ انجام شود چون باعث صدمه به موها میشود. تمام ذرات شامپو باید شسته شود چون اگر باقی بماند باعث تحریک پوست سر می شود بنابراین بهتر است سه تا چهار دقیقه بعد از شستن موها آبکشی شوند.

فواصل شستن موها:

هیچ توصیه ای در این زمینه نشده است. هر شخصی بر اساس چرب یا خشک بودن موها. فعالیتهای فیزیکی شغل و درجه تماس با گرد و غبار زمان مشخصی جهت ایجاد پوسته دارد. افراد با موی چرب خصوصا اگر در معرض گردوغبار در طول روز باشند بهتر است هر روز استحمام کند و اگر موها به ملایمت شسته شوند نگرانی از استفاده یک شامپو روزانه وجود ندارد.

[mahdi.adelinasab]

نگاه کلی درباره مواد پاک کننده

منظور از پاک کننده‌ها detergehts))، موادی هستند که ذره‌هایچربیو چرک را از پارچه‌ها و یا اجسام دیگر بزدایند و در انواع مختلف تهیه می‌شوند. اولین ماده ای که به عنوان شوینده ساخته شد،صابونبود. از عمر صابون صدها سال می‌گذرد. آخرین دستگاههای صابون کشف شده، مربوط به 2000 سال پیش است، 700 سال است که صابون‌سازی بطور صنعتی و به مقادیر زیاد ساختهمی‌شود و 200 سال است که ساخت آن، متحول گشته و به صورت کلاسیک و مدرن در آمدهاست. از آن زمان تا کنون، تعداد شوینده‌ها به حدی رسیده که قابل شمارشنیست، بطوری که امروزه در حجم انبوهی از شوینده‌ها، به همراه تبلیغات آنها مواجهشده‌ایم. در حال حاضر در برخی کشورها، تقریبا بیش از 80 درصد از مواد پاک کنندهمصرفی از شوینده‌های سنتزی تهیه می‌شوند. لکن در مصارف عمومی واژه صابون، مشخصکننده یک نمکفلزقلیایییا آمونیوم یکاسیدکربوکسیلیکراست زنجیر با تعداد 10-18 اتمکربناست و نام مواد شوینده به مواد صناعی با ساختمان مشابه اطلاق می‌شود. از این مواد، در مصارف عدیده ای از جمله برای پاک کردن، شستشو و در فرایندهای نساجی و غیرهاستفاده می‌گردد. از طرف دیگر، صابون‌های فلزی، کربوکسیلاتهای قلیایی خاکییا فلزات سنگین با زنجیره طویل هستند. این صابون‌ها در آب نامحلول بوده و درسیستمهای غیر آلی، به عنوان مثال مواد افزودنی به روغنهای روان کننده، جلوگیریکننده از زنگ زدگی، ضد آب کردن مواد و سوختهای ژلاتین‌دار (مواد سوختنی مانندبنزینکه با مواد غلیظ کننده ممزوج شده‌اند و از آنها در بمب‌های ناپالم و شعله افکن‌هااستفاده می‌شود)، قارچ‌کشها دارای کاربرد می‌باشد. خصوصیت قابل توجه ایناست که عدم توازن پلاریته (قطبیت) در داخلمولکولصابون‌ها و مواد شوینده و پاک کننده، موجب ابرازقابلیتانحلالو ماهیت فاز غیر معمول در حلالهای قطبی و غیر قطبی می‌شود. این رفتار، دقیقا باعث سودمندی چنین ترکیباتی در زمینه‌های خیس شوندگی، قابلیت انحلال، شویندگی (در مورد شستشو و خشک شویی بصورت ترامان)، رنگرزی و بسیاری از سایرفراورده‌های صنعتی و خانگی است. ترکیب اساسی ساختمان مولکولی پاک کننده‌هاموجب بوجود آمدن چنین صفاتی می‌گردد.

انواع مواد پاک کننده

صابون (Soap)
صابون‌ها را می‌توان ازهیدرولیزقلیایی چربیها و روغن‌های طبیعی(استراسیدهایچربباگلیسرول) مانند پیه، روغن‌های نارگیل، زیتون، نخل و تالو تهیه کرد که این واکنش به نامفرایند صابونی شدنSaponification)) موسوم است:


C3H5(OOCR)3 + 3NaOH → 3NaOOCR+C3H5(OH)3
باید توجه داشت که در روشهای جدید، از هیدرولیز مستقیم چربی‌هابوسیلهآب در دمای زیاد استفاده می شود. این موضوع، تصفیه و ایزولاسیون اسیدهای چرب را که بهصابون‌ها خنثی می‌شوند، ممکن ساخته، اساس یک فرایند پیوسته را بوجود می‌آورد. ازنقطه نظر شیمیایی، صابون‌ها، نمکهای فلزی اسیدهای چرب (اسیدهای کربوکسیلیک) راست‌زنجیر با حدود 10-18 اتم کربن می‌باشند. با اینکه همه نمکهای فلزیاسیدهای چرب، صابون هستند، اما تنها نمکهای قلیایی مانند(سدیموپتاسیم) در آب حل می‌شوند و خاصیت پاک‌کنندگی دارند. نمکهایفلزهایقلیایی خاکی(مانندکلسیمومنیزیمو... ) در آب حل نمی‌شوند. از این رو صابون‌های معمولی در آب سخت در مجاورت یون‌هایکلسیم و منیزیم رسوب می‌کنند. به این ترتیب صابون خوب کف نمی کند و خاصیت پاککنندگی خود را از دست می‌دهد. نمکهای آلومینیوم اسیدها نیز در آب نامحلول ودر روغن‌ها محلول هستند و از این ماده، در چربی‌های نرم کننده، رنگ، روغن جلا وضد آب کردن مواد استفاده می‌شود. نمک اسیدهای فلزات سنگین مانندکبالتیامسنیز بعنوان ماده خشک کننده در رنگهای ساختمانی و جوهر، قارچ کش ها و مواد ضد آباستفاده می‌شود. کیفیت و مرغوبیت صابون، به نوع چربی روغن بکار رفته بستگیدارد. لذا از خالصترین و بی‌بو ترین آنها استفاده می‌گردد. علاوه بر چربی و قلیامواد افزودنی دیگری هم در فرمولاسیون صابون وارد می‌شوند. این مواد عبارتند از:موادجلوگیری کننده از اکسیداسیون مثلتری اتانول آمین اولئات، مواد جلوگیریکننده از فساد صابون مانند دی سیانو دی آمیدو سدیم سولفانیلات، روغن‌های معطرهبرای ایجاد بوی خوب صابون و غیره.

پاک کننده های سنتزی (Synthetic detergents)

مواد شوینده سنتزی که امروزه بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند، مانند صابون، از یک زنجیر هیدروکربن متصل به نمک یک اسید محلول در آب تشکیل شده است. البته درتهیه این پاک کننده‌ها باید توجه داشت که طول زنجیر و نوع هیدروکربن مورد استفادهبطور مناسب انتخاب گردد. از گروههای قطبی مشتق شده ازاسیدسولفوریکدر حد بسیار عمومی برای جایگزینی کربوکسیلات استفادهمی‌گردد. بعنوان مثال می‌توان به آلکیل سولفاتهاROSO3Na))، آلکان سولفوناتهاRSO3Na)) وآلکیل آریل سولفوناتها(R-C6H4-SO3Na) اشاره کرد و از مهمترین این مواد می‌توانسدیم لوریل (دودسیل) سولفات C12H25-OSNa)) وسدیم دودسیل بنزن سولفونات(C12H25-C6H4-SO3-Na)را که دارای قدرت پاک کنندگی بالایی هستند، نام برد. استرها و آمید اسیدهای چرب نیزکه ازتورین(H2NCH2CH2SO3H) واسیدایزاتیونیک ((HOCH2CH2SO3Hتهیه می‌شوند، از جملهاولین ترکیبات سنتزی تلقی می‌شوند. مضافا، آلکان فسفوناتهامعرف نوع دیگریاز مواد صناعیآنیونیمی‌باشد. از طرف دیگر احتمال دارد که تغییر و اصلاح گروههای قطبی بوسیلهتغییر در علامت بار الکتریکی یون فعال در سطح مسیر شود. یک مثال بسیار معروف ازمواد شویندهکاتیونی (invert soaps)ملحآمونیوم نوع چهارم این طبقه بفرمولC16H33N(CH3)Brاست. در طبقه دیگر یعنیمواد شوینده غیر معدنی، گروه قطبی عبارت از گروه آب دوست غیر مجتمع شده می‌باشد کهمعمولا حاوی چند گانگی وظایفاکسیژن(اتر و الکل) است که درپیوندهیدروژنیبا آب برگزیده شده است. مثالی در این مورد، استر تهیه شده از یک اسیدچرب و قند است. از انواع عمومی دیگر، می‌توان به پلیمریزاسیون تعدادی ازواحدهای اکسید اتیلن با یکالکلاشاره کرد که دارای فرمول عمومیR-O-(CH2CH2O)2Hمی‌باشد. همچنین اکسیدهایآمین مانندR-N(CHsub3)2→O و اکسیدهای فسفین منسوبآنها نیز تهیه شده‌اند. مهمترین شوینده های سنتزی عبارتند از:

صابون مایع

صابون مایع، در واقع از نظر مواد تشکیل دهنده، جزو صابون‌ها محسوب نمی‌شود و از پاک کننده‌ های سنتزی می‌باشد. البته اگر در ساختمان معمولی از روغن نارگیل زیاد و یا روغن هایی مثل روغن بزرک استفاده شود، می‌توان صابون را به صورت مایع در آورد. صابون‌های مایع، علاوه بر ماده اولیه و اصلی خود، دارای مواد دیگری مثل نرم کننده، پاک کننده و کف کننده، ضد باکتری و چرب کننده هستند.

[پیرجو]

بی زحمت آموزش حمام کردن رو هم بزار......

[mahdi.adelinasab]

چشم داداشی.....

شامپوها

شامپوها نیز از پاک کننده های سنتزی هستند. ماده اصلی تشکیل دهنده شامپوهاعبارتند از: عامل پاک کننده که خود شامل سه دستهمواد فعال سطحی آنیونی(مثلسدیم لوریل اتر سولفاتوتری اتانول آمین سولفات، آمفوتری(مثلبتائین کوکوآمیدوپروپیل) وغیر یونیهستند. عامل تقویت کنندهکف(مثلبتائین)، عامل حالت دهنده مووعامل نگهدارنده(موادضدعفونی کنندهو میکروب کش)، عامل صدفی کنندهمثلاتیلنگلیکولوعامل غلیظ کنندهمثلنمک طعاموعامل رنگ و بومثلعصاره گیاهان.

پودرهای لباسشویی

پودرها ماشین لباسشویی نسبت به پودرهای رختشویی چند ماده اضافه دارند که بر قدرتپاک کنندگی آنها می‌افزاید. یکی از این مواد، پر بوراتاست که از سفیدکننده ها و رنگ برهاست. اجزای اصلی پوردهای لباسشویی شامل موارد زیر هستند: ماده اصلی و فعال (مواد غیریونی و آنیونی) که عامل پاک کنندگی و جدا کردن چرکاز لباس است، عامل قلیایی کننده (مثل سیلیکات ها) که از خوردگی بدنه لباسشوییجلوگیری می کند، عامل سفیدکننده و رنگ سرکه معمولا پربورات سدیم است، عامل کنترلکننده کف و پاک کننده کمکی، عامل کاهش سختی آب که به پاک کنندگی هم کمک می‌کند(مثل فسفات ها)، عامل جلوگیری از رسوب مجدد چرک مثل CMC از شستن دوباره چرک رویلباس جلوگیری می‌کند، اپتیکال براتیز که باعث درخشندگی پارچه می‌شود، مواد میکروبکش و ضدعفونی کننده.

سفید کننده ها و رنگ برها

بسیاری از لکه برها موادی هستند که از آنها به عنوان سفید کننده، ضدعفونی کنندهو پاک کننده استفاده می‌شود. رایج ترین ماده ای که از آن به عنوان سفید کنندهاستفاده می‌شود،آبژاولاست که خاصیت ضدعفونی کننده نیز دارد، زیرا یک سفید کننده کلردار است و ازسفید کننده های دیگر، پربورات سدیم است که از آن، بیشتر در خشک شویی‌ها و نیز درترکیب پودرهای ماشین لباسشویی استفاده می‌شود. قدرت سفیدکنندگی پربورات از آب ژاولکمتر است. آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن هم یک ماده رنگ بر و سفید کنندهاست. علاوه بر مواد ذکر شده، موادی مثل الکل، آمونیاک، استن، اسید نیتریک، اسید اگزالیک، تربانیتن، جوش شیرین، کربنات سدیم، تتراکلریدکربن و غیره نیزخاصیت رنگ بری و پاک کنندگی دارند.

قیاس صابونو پاک کننده های سنتزی

صابون‌ها در هنگام واکنش با ناخالصیهای یونهای فلزی موجود در آبهای طبیعی، بویژه کلسیم و منیزیم، منجر به تشکیل نمکهای نامحلول در آب می‌شوند و به صورت رسوباز آب جدا می‌شوند. اما نمکهایفلزاتقلیایی خاکیو املاح فلزات سنگین مواد شوینده سنتزی در آب محلول هستند. لذا اینشوینده ها در آب سخت نیز پاک کنندگی خوبی دارند و رسوب جدید تشکیلنمی‌دهند. صابونهای کربوکسیلات در PH پایین، هیدرولیز شده و به صورت صابوناسیدی نامحلول راسب می‌شوند، ولی شوینده های سنتزی، پایداری زیادی در برابراسیدیته از خود نشان می‌دهند. زیرا پاک کننده های صابونی، نمکهایی هستند که آنیونتشکیل دهنده آنها، به اسیدهای ضعیف تعلق دارند و در محیط اسیدی به راحتیهیدرولیزمی‌شوند. از دیگر تفاوتهای شوینده های سنتزی با صابونها، تغییر و اصلاح درساختار این مواد نسبت بهمولکولصابون است که باعث ایجاد بهترین حالت تعادلی آب دوستی ف چربی دوستی و خصوصیاتانحلال پذیری، اثر میکروب کشی و ایجاد نرمی در منسوجات و غیرهمی‌شود. پاک کننده های سنتزی به تنهایی از نظر قدرت پاک کنندگی باصابونها معادل نیستند، اما دو افزاینده مهم، قابلیت تخمیر کنندگی آنها را به نحوقابل ملاحظه ای افزایش می‌دهد. سدیم تری پلی فسفاتکه به عنوان یک سازندهبکار می‌رود، قابلیت شکستن و تعلیق برخی از خاکهای رسی، رنگها و سایر مواد جامدبسیار ریز محلول در آب را داراست. بعلاوه این جسم با تعداد زیادی از یونهای فلزی، کی‌لیت تشکیل می‌دهد. اک کننده های خانگی، همچنین محتوی نیم تا یک درصدکربوکسیمتیل سلولز CMC)) هستند که این جسم، از واکنشسلولزباکلرواستیک اسیددر محلول بازی تهیه می‌شود. این ماده پلیمری، قادر است که از رسوب مجدد جرم بر روی منسوجاتی که به وسیله پاک کننده ها پاک شدهاست، جلوگیری کند. سایر افزاینده های معمولی عبارتند از: مواد سفید کننده، مواد کفزا و یا سایر مواد تنظیم کننده می‌باشد.
علت اثرپاک کنندگیمواد پاککننده
ذره هایچربیو چرک، جامدند و به پارچه یا بدن می‌چسبند و با شستشوی ساده و بوسیلهآبزدوده نمی‌شوند، اما با صابون و دیگر شوینده ها شسته می‌شوند. اثر پاک کنندگی صابونوشوینده ها به این دلیل است که مولکول آنها از دو قسمت آبدوست (هیدروفیل) و آب گریزیا چربی دوست (هیدروفوب یا لیپوفیل) تشکیل شده است. قسمت آبدوست که همان سر نمکیصابون COO- یا گروه سولفات و دیگر گروههای قطبی در انتهای مولکول مواد شوینده است،مولکولهای آب را جذب می‌کند و در آب محلول می‌باشد و بوسیله حلالهای آلی دفعمی‌شود. سر دیگر مولکولهای صابون و مواد شوینده سنتزی یک هیدروکربن با زنجیر طولانیاست که آب را از خود دفع می‌کند، ولی در حلالهای آلی حل می‌شود. پس از حلشدن مولکولهای صابون در آب از طریق قسمت یونی، از بهم پیوستن زنجیرهای هیدروکربنیآب گریز، مجموعه های بسیار کوچکی بوجود می‌آیند که سطح خارجی آن را آنیونهایآبدوست می‌پوشانند. این مجموعه های کوچک با مولکولهای آب، پیوندهیدروژنیتشکیل می‌دهند و به صورت ذره های شناور در آب باقیمی‌مانند. بدین ترتیب مولکول صابون مانند پلی بین ذرات چربی و آب قرارگرفته، به واسطه انحلال ذرات چربی و چرک در ذره های شناور صابون از روی الیاف پارچهیا اجسام دیگر به داخل آب کشیده می‌شوند و با شستشو پاک می‌شوند. در شوینده هایسنتزی نیز چربی ها و چرکها به زنجیر آلکیل می چسبند و گروه سولفونات سبب حل شدنآنها در آب شده، همراه با آب برده می‌شوند.
مواد پاک کننده وآلودگیمحیط زیست
موادشیمیاییمی توانند در چرخه های طبیعی وارد و در مرحله ای خاص بوسیله باکتری‌هاتجزیهشوند. به عنوان مثال چربی‌های موجود در طبیعت که مولکولهای آنها شاخه جانبی درزنجیره هیدروکربنی ندارند و صابون معمولی را از آنها می‌سازند، بوسیله باکتریهاتجزیه می‌شوند. تعدادی از شوینده های شنتزی، بویژهآلکیل بنزن سولفوناتهای مشتقشده از مواد شیمیایی نفت، دارای شاخه جانبی در زنجیره هیدروکربنی می‌باشند وتوسط باکتریها تجزیه می‌شوند. از این رو، باقی ماندن و تراکم این مواد غیر طبیعیساخته دست بشر در طبیعت، سبب آلودگی روزافزون آبها و مخازن زیرزمینیمی‌شود. برای جلوگیری از آلودگیهای روزافزون حاصل از این نوع پاک کننده ها، هم اکنون در بسیاری از کشورها، قوانین و مقررات ،اجازه استفاده از مواد شویندهمقاوم در برابر تجزیه بیولوژیکی (شوینده های سخت) را نمی‌دهد و کارخانجات بسویتولید مواد شوینده نرم با ساختمانهای راست زنجیر سوق داده شده‌اند. اشکال اساسیدیگر شوینده های سنتزی، ترکیبهای فسفردار آنهاست که برای تنظیم PH و جلوگیری ازواکنش یونهای کلیسم و منیزیم موجود در آب سخت با ماده شوینده، به آن افزودهمی‌شود. فسفاتها در اعماق رودخانه ها و دریاچه ها رسوخ کرده، سبب رشد غیر عادیقارچها و جلبکها می‌شوند و به این ترتیب با مصرف اکسیژن محلول در آب توسط اینگیاهان، زندگی ماهی ها و دیگر آبزیان به خطر می‌افتد.