تکنولوژی بذر

["Pejman"]

لطفا در این تاپیک کلیه اطلاعاتی که مربوط به بذر و فرآوری و در کل مربوط به تکنولوژی بذر میشه قرار بدید


در ابتدا تعریف مختصری از بذر

بذر
بذر مهمترین و اساسی‌ترین بخش گیاه است كه در بازسازی،حفظ و انتقال مواد ژنتیكی گیاه و همچنین مكانیزمهای پراكنش،تكثیر و بقای گیاه در شرایط بسیار سخت نقش اساسی دارد. قسمت اعظم غذای انسان( بیش از 50% انرژی تنها بوسیله غلات به عنوان منبع عمده هیدرات كربن و لگومها به عنوان منبع عمده پروتئین گیاهی)، حیوانات و پرندگان را بذر ها تشكیل می دهند . علاوه بر اینها بذور دارای مصارف متعدد داروئی ، صنعتی و تجاری می باشند. توسعه تمدن بشری با شناخت، جمع آوری و كاشت بذرآغازو همزمان كوچ نشینی به استقرار در مكانهایی كه استعداد كشاورزی داشتند تبدیل شد.
اگرچه روش مطلوب حفاظت گیاهان نگهداری در رویشگاه طبیعی آنها می باشد، ولی بنا بر دلایل متعدد ازجمله تغییرات عوامل اقلیمی،استفاده بی رویه ، چرای دام و همچنین وقوع حوادث طبیعی و مصنوعی، حفظ گیاه در رویشگاه اصلی را بامشكل مواجه می كند. یكی از مفیدترین روشهای حفاظت گیاهان در خارج از محل رویش طبیعی آنها، نگهداری ژرم پلاسم گیاهی در بانك ژن است. این روش به ویژه درمورد گیاهانی كه در معرض خطر انقراض قرار دارند اهمیت بیشتری دارد. بذر ها با توان زنده مانی در دمای انجماد (Cْ 20- ) و نیتروژن مایع (Cْ 196- ) عامل اصلی حفاظت ذخایر ژنتیكی به شمار می روند.

به گواه مدارك موجود، بخش بانك ژن منابع طبیعی از حدود 40 سال قبل فعالیت خود را جهت حفظ ذخایر توارثی كشور (عمدتاً مرتعی) آغاز نمود و تا سال 1377 به عنوان زیر مجموعه بخشهای تحقیقاتی مرتع و ژنتیك و فیزیولوژی فعالیت داشت. با توجه به اهمیت موضوع حفاظت ذخایر خدادادی ملی و وظیفه ای كه در این خصوص مؤسسه بر عهده داشت، مسئولان بیش از پیش به نقش بانك ژن واقف و همّ خود را در توسعه و تقویت آن به كار گرفتند. در این راستا در سال 1377 بانك ژن منابع طبیعی به عنوان بخش تحقیقاتی مستقلی وظیفه جمع آوری،حفاظت،ارزیابی و احیای گیاهان جنگلی،مرتعی و دارویی را به طور گسترده تری به عهده گرفت و چارت تشكیلاتی خود را تهیه و ارائه نمود.

[MehD1979]

تأثير پرايمينگ ومدت زمان آن بر جوانه زني و رشد گياهچه

سورگوم علوفه اي(اسپيدفيد)

مهدی رمضانی1*، رضا رضایی سوخت آبندانی1، حمیدرضا مبصر2

1- دانشآموخته کارشناسی ارشد زراعت و عضو استعدادهای درخشان باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم شهر

2- دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم شهر

*نویسند مسئول : mehdiramezani1979@yahoo.com

چکیده
به منظور اثرات پرایمینگ بر خصوصیات جوانه زنی سورگوم علوفه ای (اسپیدفید) آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 3 تکرار در دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قائم شهر در سال 1389 اجرا گردید. عوامل مورد آزمایش شامل پلی اتیلن گلیکول (PEG) با غلظت های 5 و 10 درصد، نیترات پتاسیم (KNO3) با غلظت های 1 و 2 درصد و کلرید پتاسیم (KCL) با غلظت های 2 و 4 درصد و مدت زمان های 4 ، 8 و 16 ساعت بود. نتایج نشان داد که حداکثر طول ریشه چه تحت تیمار 16 ساعت و پرایمینگ KCL با غلظت 4 درصد حاصل گردید. اما حداکثر طول ساقه چه و طول گیاهچه به ترتیب تحت تیمارهای زمان و پرایمینگ KCL با غلظت 4 درصد در طی مدت زمان 16 ساعت بدست آمد. بیشترین نسبت طولی ریشه چه به ساقه چه نیز در مدت زمان 4 ساعت به وسیله ی پرایمینگ با PEG در غلظت 10 درصد حاصل شد. همچنین در مورد بیشترین نسبت وزن تر ریشه چه به ساقه چه و نسبت وزن خشک ریشه چه به ساقه چه توسط KNO3 و PEG با غلظت های 1 و 5 درصد در مدت زمان 4 و 16 ساعت مشاهده شد. حداکثر سرعت جوانه زنی نیز توسط PEG با غلظت 10 درصد و مدت زمان 8 ساعت حاصل گردید. بیشترین و کمترین تعداد جوانه عادی هم به ترتیب با پرایم نمودن KNO3 و KCL با غلظت های 1 و4 درصد در مدت زمان 4 ساعت حاصل گردید.
واژه های کلیدی: سورگوم علوفه ای، پرایمینگ ، مدت زمان، جوانه زنی و رشد گیاهچه

مقدمه
سورگوم یکی از گیاهان علوفه ای تیره گرامینه است که در بسیاری از مناطق خشک جهان برای تأمین علوفه سبز، خشک، سیلویی و حتی چرای مستقیم دام مورد توجه قرار می گیرد(13). جوانه زنی اولین مرحله نموی در گیاه است، که یکی از مراحل مهم و حساس در چرخه زندگی گیاهان و فرایند کلیدی در سبز شدن گیاهچه می باشد (10). این مرحله از رشد تحت تاثیر عوامل محیطی بویژه دما و رطوبت خاک قرار می گیرد (6، 18، 27 و 28). در این راستا راهکاری مورد نیاز است تا بتوان جوانه زنی و استقرار گیاهچه ها را تقویت نمود و استفاده هر چه بیشتر از رطوبت خاک، عناصر غذایی و تشعشع خورشیدی را برای گیاه فراهم نماید. در اینصورت، گیاه قادر خواهد بود قبل از وقوع تنش های زودرس پاییزه دوره نموی خود را به پایان رساند (29). نتایج تحقیقات حاکی از آن است که می توان با استفاده از تیمارهای افزایش دهنده قدرت بذر به جوانه زنی سریع ، ظهور یکنواخت و استقرار قوی گیاه دست یافت (3، 4 و11). از جمله مهمترین تیمارهای افزایش دهنده قدرت جوانه زنی بذور می توان به پرایمینگ اشاره نمود. پرایمینگ به تعدادی از روش های مختلف بهبود دهنده بذور اطلاق می شود، که در تمامی آنها آبدهی کنترل شده بذر اعمال می شود (11). در پرایمینگ اجازه داده می شود که بذرها مقداری آب جذب کنند طوری که مراحل اولیه جوانه زنی انجام شود اما ریشه چه خارج نشود. به عبارت دیگر بذرها تا مرحله دوم آبنوشی پیش می روند اما وارد مرحله سوم نمی شود. بعد از پرایمینگ تیمارها ، بذرها خشک و همانند بذرهای تیمار نشده (شاهد) ذخیره و کشت می شود (22). هاریس و همکاران (2001) گزارش کردند که پرايمينگ باعث افزايش عملكرد درگياهان شده است. گزارش های مختلف حاکی از آن است که پرایمینگ باعث افزایش درصد، سرعت و یکنواختی جوانه زنی و سبز شدن بذر می گردد (5، 9 و 25). همچنین گزارش شده است که این تکنیک باعث افزایش دامنه جوانه زنی بذرها در شرایط محیطی تنش زا از قبیل تنش شوری، خشکی و دما می شود (4، 9، 12 و 31). همچنین تحقیقات بر روی دو رقم گندم زمستانه نشان داد که پرایمینگ بذور گندم با آب و PEG باعث تسریع جوانه زنی و سبز شدن در آزمایشگاه می گردد (14). بررسی های دیگر گواه بر این بود که تهییج بذر بوسیله KCL با غلظت 5/2 درصد باعث جوانه زنی سریعتر، قدرت بیشتر گیاهچه، پاسخگویی بهتر به نیتروژن و در نهایت عملکرد بالاتر دانه ذرت می شود (29). محققان در تحقیقات دیگر روی بذر هیبرید آفتابگردان به این نتیجه دست یافتند که تهییج با محلول نمک KNO3 برای 12 ساعت روی استقرار گیاهچه، عملکرد و مقدار بذر هیبرید آفتابگردان به طور معنی داری تأثیر گذاشتند و زمان جوانه زنی را 50 درصد کاهش می دهد (24). همچنین گزارش شده است که پرایمینگ باعث بهبود مقاومت به خشکی در مرحله جوانه زنی در گیاهان می گردد (30). مرادی و همکاران (2008) گزارش نمودند که پرایمینگ بذور ذرت باعث افزایش سرعت جوانه زنی گردید در حالی کهPEG باعث کاهش سرعت جوانه زنی شده بعلاوه هیدرو پرایمینگ بذور به مدت 36 ساعت باعث افزایش جوانه زنی نهایی، طول ریشه چه و وزن خشک گیاهچه گردید. مارانگو و همکاران (2003) در تحقیقات خود مشاهده کردند که با افزایش شدت خشکی، درصد سبز شدن و رشد گیاهچه ذرت و پنبه کاهش یافت اما پرایمینگ باعث افزایش این دو مؤلفه در سطوح تنش خشکی نسبت به بذرهای شاهد (بدون تیمار) گردید. بنابراین، چنانچه بتوان با روش پرایمینگ جوانه زنی بذر ذرت را در شرایط تنش خشکی بهبود بخشید می توان شاهد افزایش قدرت اولیه بذر بود که در نهایت موجب افزایش درصد و سرعت سبز شدن بذر در این شرایط خواهد شد، که ممکن است در عملکرد نهایی مؤثر باشد. تحقیق حاضر با هدف تأثیر تیمارهای مختلف پرایمینگ و مدت زمان پرایمینگ بر وضعیت جوانه زنی و رشد گیاهچه و انتخاب بهترین تیمار و مدت زمان پرایمینگ بذر سورگوم انجام شد.

[a.jaberzadeh]

دوست عزیز سلام. تحقیق خوبی بود. بهتر بود از منابع بکار گرفته شده هم در آخر تحقیق اشاره می شد

[MehD1979]

دو مدل از جوانه زنی در نخود و لوبیا (کنترل و گواهی بذر)

[MehD1979]

نظامهای بومی تولید بذر و قوانین و ضوابط مربوطه (کنترل و گواهی بذر)


در بسیاری از کشورها، ضوابط تولید بذر در راستای توسعه تولید بذر گواهی شده تدوین شده است. قوانین بذر در کشورهای مختلف عموماً متشکل از مفاهیم مربوط به اجزای کیفیت بذر و اصلاح و معرفی ارقام جدید گیاهی می باشند. البته ضوابط رسمی تولید بذر برای نظامهای بومی تولید بذر که در طی نسلهای مختلف زارعین شکل گرفته است، ناکارآمد می باشد. نظامهای رسمی و ضوابط مربوطه نه تنها محدود کننده نظامهای بومی و رایج زارعین بوده، بلکه در برخی کشورها حتی این گونه فعالیتهای بومی را غیر قانونی اعلام نموده است.
قوانین بذر که روند مربوط به اصلاح و معرفی ارقام و هم چنین کیفیت بذر را ضابطه مند می نمایند، در بین کشورها و بر اساس نیازهای آن کشور و مسئولیت ارگانهای ذیربط متفاوت هستند. هدف نهائی قوانین بذر کنترل و نظارت کامل بر فرآیند تولید بذر می باشد، به عنوان مثال اگر دولت متولی کیفیت بذر باشد، تمامی بذرهای گیاهان زراعی بایستی توسط یک ارگان دولتی گواهی شده و تمامی ارقام جدید گیاهی نیز باید از طریق نظام ارزیابی ارقام جدید تأئید و به ثبت رسیده باشد. کشورهائی مانند ایران، اندونزی، مراکش، اوگاندا و ... دارای چنین قوانینی هستند. در طرف مقابل، کشورهائی نیز وجود دارند که هیچ گونه ضوابطی برای بازار بذر نداشته و قوانین بذر یا تجارت آنها هنوز اجرائی نشده است؛ ولی اغلب کشورها نظامهای بینابینی دارند. به عنوان مثال، بنگلادش کنترل کیفی را تنها برای تعداد محدودی از گیاهان زراعی اعمال می نماید؛ یا در امریکا بجای گواهی رسمی کیفیت بذر، از سیستم برچسب کیفیت مربوط به خود شرکتهای تولید کننده بذر استفاده می شود. در شرایطی که نظامهای نیرومند کنترل کیفی، مبتنی بر فعالیت ارگانهای کارآمد دولتی باشد، در حالیکه در مباحث اقتصادی چنین کشوری از مکانیزمهای معتدل کنترلی و یا بازار رقابتی کالاها پیروی شود، مانع از عرضه و فروش بذرهای با کیفیت نزدیک به استاندارد خواهد شد.
نظامهای بومی بذر که متشکل از تولید بذر توسط کشاورزان و خرید و فروش محلی آن می باشد، حداقل در تعاریف از ضوابط رسمی تولید بذر تبعیت نمی کند. به زبان ساده اینکه کشاورزان کاری را انجام می دهند که از حدود ده هزار سال پیش انجام داده اند وآن تولید بذر در مزرعه خودشان و فروش یا تبادل آن در درون جوامع روستائی و پیرامون خود بوده است. در این رابطه اخیراً مفاهیمی نظیر اصلاح نباتات مشارکتی (PPB) در راستای بهبود فنآوریهای بومی بذر شکل گرفته است. نکته بسیار مهمی که بایستی همواره مدنظر باشد اینکه قوانین موجود برای کنترل کیفی بذر، معرفی و ثبت ارقام اصلاح شده وحقوق مالکیت معنوی به نژادگران ممکن است اثرات نامطلوبی برروی نظامهای بومی تولید بذر داشته باشد.

کنترل کیفی بذر
عموماً کیفیت بذربا مقدار جوانه زنی، وجود ناخالصیها و مقدار بذر علفهای هرز ومیزان آلودگی به بیماریهای بذرزاد بیان می شود. بسیاری از کشورها به منظور جلوگیری از عرضه بذرهای بی کیفیت به زارعین خود، نظام کنترل کیفی و گواهی بذر را بطور کامل اجرا می نمایند. در برخی از کشورها مانند هلند، وضع قوانین مربوط به کیفیت بذر توسط تولیدکنندگان واقعی بذر که نگران رقابت با عرضه کنندگان بذرهای بی کیفیت بودند، پیشنهاد شده است. ولی در اغلب کشورهای در حال توسعه، قوانین و ضوابط بذر توسط دولتها طراحی، پیشنهاد و پس از تصویب به اجرا درآمده است.
البته کنترل و گواهی اجباری بذر چنین کشورهائی که بر اساس مصوبات قانونی می باشد، توسط مؤسسات ناکارآمد یا کارشناسانی که از استقلال عمل کافی برخوردار نیستند، اجرا گردد، فاقد کارآئی لازم و کم تأثیر خواهد بود. در برخی از کشورها چنانچه حقوق و درآمد بازرسین فنی و کارشناسان آزمایشگاه ناکافی بوده و از سوی دیگر ریسک اقتصادی ناشی از آزمون یک توده بذری و تائید و گواهی آن بسیار بالا باشد، طبیعی است که استقلال چنین مؤسساتی به چالش کشیده شود. ناکارآمدی تولید بذر گواهی شده سویا در اندونزی مثال خوبی در این زمینه است. کاهش بیست درصدی قوه نامیه بذر در عرض یک هفته در شرایط آب و هوائی استوائی و انبارهای غیر فنی این کشور غیر منتظره نمی باشد. نظام بومی بذر، خطر کاهش قوه نامیه را با کوتاه کردن زمان نگه داری بذر( محصول برداشت شده بلافاصله برای تولید محصول بعدی کشت می شود)، به حداقل رسانده است. این مهم با درک صحیح شرایط تولید و تناوب متداول در مناطقی مانند جاوه شرقی در طی فصل بارانهای موسمی با کشت پیوسته سویا و در فصل کم باران با کشت سویا پس از برداشت برنج، بدست آمده است. این در حالی است که فرآیند گواهی بذر سویا در این کشور برای طی مراحل اداری، نمونه برداری، تستهای آزمایشگاهی و نصب برچسب حداقل دو تا سه هفته طول می کشد و این تأخیر باعث کاهش ناخواسته کیفیت بذر می گردد. در نتیجه بذرهای بومی و غیر گواهی شده دارای ظرفیت جوانه زنی بالاتری نسبت به بذر گواهی شده هستند.
براساس مفاهیم و مواد موجود در قوانین بذر، تمامی بذرهای مورد کشت (مانند ترکمنستان) و یا تمامی بذور موجود در بازار (اغلب کشورها) بایستی توسط ارگان رسمی کنترل وگواهی بذر مورد تأئید قرار گیرند و یا اینکه صحت مندرجات روی برچسب بسته های بذری مورد تأئید قرار گیرد که این به معنای پذیرش مسئولیت نوشته های روی برچسب توسط تولیدکننده بذر است.
چنین ضوابطی تبادل زارع به زارع بذر ویا فروش مقادیر تجاری بذررا در بازارهای محلی ممنوع کرده است. طبق چنین قوانینی، فروش بذر غیر گواهی شده جرم محسوب می گردد ولی در عمل بسیاری از کشاورزان که بطور سنتی وابسته به کشت این چنین بذرهایی هستند، بی توجه به قانون به حیات کاری خود ادامه می دهند. به عبارتی در بسیاری از موارد، تولید و مبادله چنین بذرهایی عرفاً مجاز می باشد.
اخیراً فعالیتهائی در راستای حمایت از نظامهای بومی بذر توسط سازمانهای غیر دولتی (NGO) ودر مواردی توسط ارگانهای دولتی که خود آشنا با مشکلات فرآروی قوانین رسمی بذر هستند، آغاز شده است (Louwaars and van Marrewijk, 1996). اما تا زمانیکه چنین تشکیلاتی (سازمانهای غیر دولتی) رشد کافی نموده و به دستاوردهائی نایل گردند، به دلیل تقابل منافع آنها با فعالیتهای شرکتهای دولتی بذر و یا شرکتهای خصوصی که بذر گواهی شده تولید می نمایند، از همان ابتدای فعالیت و با استفاده از مفاد قانون بذر و ضوابط مربوطه، فعالیت آنها به چالش کشیده شده و حتی متوقف می گردد. در این مورد بهترین مثال قابل طرح تولید بذر ذرت از ارقام آزاد گرده افشان توسط یک سازمان غیر دولتی در کشور زیمباوه بود که در اواسط دهه 90 میلادی، پروژه این نهاد در پی شکایت شرکتهای خصوصی تولیدکننده بذر هیبرید به تعطیلی کشانده شد (Louwaars, 2000).
بروز چنین مشکلاتی برای بنگاههای اقتصادی که بر مبنای نظامهای بومی بذر فعالیت می نمایند، کم و بیش در تمام نقاط دنیا وجود دارد.سازمانهای غیر دولتی گوناگونی در کشورهائی مانند اوگاندا، تانزانیا و افریقای غربی و مؤسسات بین المللی مانند مرکز بین المللی تحقیقات کشاورزی در مناطق خشک (ایکاردا) در این راستا فعالیتهای مثبتی را آغاز نموده اند. بدیهی است نزدیک نمودن تشکیلات بومی بذر به ضوابط سفت و سخت کنترل و گواهی بذر بسیار دشوار است. آنها امکانات فنی و توانائیهای مالی لازم را برای بازرسی از مزارع و بذرهای تولیدی خود را ندارند. دستیابی به فواصل ایزولاسیون، هنگامیکه بذر در قطعات بسیار کوچک تولید می شود، امکانپذیر نمی باشد. خلوص بالای بذر زمانیکه ابزار و ادوات فرآوری دارای استانداردهای لازم نیستند، غیر قابل دسترس است. در چنین شرایطی، ضوابط کنترل و گواهی بذر اثرات مثبت مربوط به توسعه کمی و کیفی نظامهای بومی را خنثی خواهد نمود. لذا بدیهی است فقدان نظامهای تولید و عرضه محلی بذور بسیاری از گیاهان زراعی که نظام رسمی تولید، گواهی و عرضه بذر توجه جدی (مانند تولید و عرضه بذر گواهی شده حبوبات) بدانها ندارد، می تواند لطمات جدی را به تولید محصول در اغلب کشورهای در حال توسعه وارد نماید.



تولید بذر
SEEd Production

تاریخچه:
تولید دانه ، بنیاد کشاورزی اولیه و تمدنهای بعدی را تشکیل داد.زمانی که بشر کشت ، برداشت و نگهداری بعضی از گیاهان علوفه ای را برای تأمین نیاز زمستانی آموخت،کوچ نشینی را رها کرده و اقامتگاههای دائمی را برای خود برگزید.کلیه تمدنهای مهم تاریخی بر اساس کشت غلات بوجود آمده اند.چون غلات غذای مردم را تشکیل می دادند و به راحتی قابل انبار کردن بودند.هرگاه روز یا روزهائی ناگهان غلات از زندگی روزانه ابنای بشر و تغذیه وامها و طیور حذف شود چه وضع و ماجرایی پیش می آید؟ اینکه اولین دانه گندم ،جو و….بطور دقیق در چه سرزمینی روئیده ،معلوم نیست و پاسخ به آن اگر غیر ممکن نباشد چندان آسان هم به نظر نمی رسد .هر چند مکان و زمان تشکیل اولین جوامع بشری را نمی دانیم ولی از قرائن و شواهد موجود چنین بر می آید که در سایه عنایت الهی فلات پر برکت ایران یکی از مراکز اجتماعات اولیه بوده و در هزاره چهارم پیش از میلاد در جنوب غربی این سرزمین یعنی ایلام وخوزستان و لرستان، پشتکوه و جبال بختیاری امروز مرکزیتی بوجود آمده و در هزاره سوم (پ.م) دشت غنی بین النهرین نیز عهد تاریخی خود را همگام با پیشرفتهای اجتماعی و دیگر شئون زندگی آغاز کرده است و گندم را در سواحل رودخانه دجله و فرات کشت می کردند. چینی ها برنج را در سواحل رودخانه هوانگ هو و یانگ تسه و سرخپوستان قبیله مایان ذرت را در دشتهای یوکاتان کشت می کردند.شکی نیست که مردم یونان و روم باستان نیز از کهن ترین ادوار تاریخی تملک شخصی را بر پایه تقسیم اراضی مزروعی استوار ساخته بودند.
مقدمه:
دسترسی به بذر ارقام اصلاح شدة گیاهان زراعی ودارای کیفیت بالا در کنار ماشین آلات مدرن ،بهبود کودهای شیمیایی و روشهای مناسب مبارزه با آفات و علفهای هرز ، انقلابی را در 50 سال گذشته در کشاورزی بوجود آورده است.صنعت بذر با گسترش توان تولید ، افزایش راندمان ، سرعت تولید ارقام جدید و حفظ خلوص ژنتیکی این ارقام ، نقش حیاتی در این انقلاب بر عهده داشت.
نیاز کشاورزان به بذر ، همه ساله افزایش می یابد.بر اساس برآوردهای بعمل آمده تنها کشاورزان آمریکای جنوبی سالیانه بالغ بر دوازده میلیارد پوند (5443104تن) بذر انواع گیاهان زراعی ، سبزیجات،گیاهان و درختان را مصرف می کنند.
پیش از دوران نوین کشاورزی ، بذر یکی از محصولات فرعی در تولید غلات ویا علوفه محسوب می شد. عموماً کم ارزش ترین بخش گیاهان که از کاهدانها و انبارهای علوفه همراه با بذر و علفهای هرز و سایر ناخالصیها ، جمع آوری می گردید ، به عنوان بذر در نظر گرفته می شد.گهگاه کشاورزی که مازاد بذر داشت آنرا در اختیار همسایگانش قرار می داد که پیامد آن وقوع تغییرات از مزرعه ای به مزرعة دیگر بود.گرچه بذوری که در بازار یافت می شد از منابع نامشخص و با کیفیت مشکوک جمع آوری شده بود و عدم توانایی خریداران در شناخت کیفیت بذر ، فرصت مناسبی را برای فروشندگان سودجو ، حهت کسب منافع فراهم می نمود.شرایط فوق و نیز وجود جوّ حاکم از سوءظنّ در خصوص بذور خریداری شده از خارج از مزرعه به مخالفان این امکان را می داد تا بر علیه توسعه قانونی صنعت بذر ، فعالیت نمایند.جامعه کشاورزی هر کشوری وظیفه دارد که بطور همیشگی برای مردم مواد غذایی با کیفیت بالا تهیه نموده و مواد خام لازم را نیز به کارخانه ها ارائه نماید.برای به رسیدن به این هدف ثبات در تولیدات کشاورزی ، لازم است که از طریق تولید دقیق انجام شود.تمرکز و اختصاصی نمودن تولیدات در کشاورزی باعث تقسیم کار مؤثر و ایجاد واحدهای تخصصی بزرگ می شود.جریانات تکاملی در این زمینه به تولید نهال و بذر کشیده می شود ، زیرا کشاورزان وظیفه دارند تولید مقدار و بذر را با کیفیت بالا مطابق نیاز انجام دهند.روشهای صحیح تولید بذر اثر زیادی بر روی مقدار محصول می گذارد. تولید مقدار محصول در واحد سطح در هر نوع گیاه بستگی به شرایط تکنیکی زراعی ، تأمین آب ، مقدار آب ، تأمین مواد غذائی و از همه مهمتر رسیدن به مقدار مناسب بوته در واحد سطح و نیز تولید هر گیاه دارد.تعداد کم گیاه و تراکم در متر مربع می تواند دلایل مختلفی داشته باشد،ازجمله این دلایل کیفیت نامناسب بذر است،که در اینجا معیار عوامل زنتیکی نقش مهمی را بازی می کند. کیفیت مناسب بذر ونهال اثرات مختلفی هر مقدار محصول دارد.مثلاّ گیاهان بیمار و یا صدمه دیده فیزیولوزیکی سیب زمینی حتی در شرایط محیطی مناسب هم نمی توانند محصول دلخواهی را تولید نمایند.در ضمن بذر و نهال های بیمار باعث انتقال بیماری نیز می گردند.گیاهانی که از بذور صدمه دیدة فیزیولوژیک تولید می شوند دارای رشد کم بوده و بذوری را که تولید می کنند دارای قدرت حیاتی پایین می باشند.البته استفاده از روشهای نامناسب در برداشت و خشک کردن هم اثر زیادی بر روی قدرت حیاتی بذر داشته که به مرور زمان قدرت جوانه زدن گیاه را نقصان می دهد و باعث تولید انبوه گیاهان ناقص نیز می شود.
این نوع گیاهان ناقص در کشت اصلی به عنوان علف هرز به علت استفاده از مواد غذایی ، و نیز جلوگیری از تابش نور به گیاه اصلی باعث کاهش محصول می گردند.این نوع گیاهان حتی بوسیلة علف کش هم قابل کنترل نمی باشند.اثرات منفی این گونه گیاهان حتی در مقایسه با علفهای هرز بیشتر بوده و درصد کاهش محصول که از طریق وجود این گیاهان در کشت اصلی حاصل می شود بین 20-5 درصد برآورد گردیده است.
اثر عوامل مؤثر و صحیح در کشاورزی بخصوص در مورد بذر و نهال قابل ملاحظه است.قبل از اینکه گیاه از نظر رشد و نمو مورد تأیید قرار گیرد ، مرحله امتحان پیش تکثیری در مدت کوتاه می تواند راه تولید صحیح را زودتر به هدف برساند.
از دیگر شرایط پیشرفت در کاربهنژادی بذر ، برنامه ریزی در تولید و تهیه مناسب انواع آن است.انتخاب انواع گیاهان مناسب برای مکانهای مختلف در برنامه ریزی بهنژادی و در سالهای طولانی اهمیت زیادی دارد.این انتخاب مناسب باعث می گردد که در سالهای متمادی حدود 30-5 درصد بر افزایش محصول مؤثر باشد.در واحدهای کشاورزی جدید برخلاف واحدهای قدیمی به تولید دقیق و مناسب بذر از نظر کیفی بیشتر توجه شود .یکی از مثالهای بارز در این رابطه تولید چغندر قند است.که در روش کاشت صحیح مکانیزه به خاطر جوانه زدن مناسب و یکنواخت نسبت به روش قدیمی مقدار محصول به حداقل رسیده است.

[MehD1979]

تولید بذور هیبرید
هیبریدهای دستی ذرت :
هیبریدهای گیاهانی مانند ذرت را می توان با دست بوجود آورد . در تولید ذرت هیبرید معمولاً بایستی سه طبقه بذر یعنی لاین های اینبرد ، بذور تلاقی های ساده (سینگل کراس) و تلاقی های سه گانه (دابل کراس) تکثیر شود . معذالک مورد مصرف این نوع بذور کاملاً مشخص می باشد . تولید بذر لاین های اینبرد نیاز به بیشترین دقت ممکن دارد . مقادیر کم بذور لاین های اینبرد را می توان از طریق تلاقی با دست نیز تولید نمود ولی مقادیر زیاد بذر لاین های اینبرد در شرایط گرده افشانی باز ولی در شرایط کاملاً ایزوله شده باید صورت گیرد . همچنین تلاقی های ساده و سه گانه ذرت هیبرید را به مقدار کم توسط دست می توان انجام داد ولی مقادیر زیاد برای مصارف تجارتی می بایست به صورت گرده افشانی باز و در شرایط کاملاً ایزوله صورت گیرد . امروزه تولید بذور هیبرید ساده و سه گانه در جهان در سطح وسیعی صورت می گیرد . با توجه به اینکه ذرت گیاهی یکپایه است ، می توان به راحتی و قبل از باز شدن غنچه ها با شکستن یا کشیدن اندام نر آن را عقیم کرد .
برای عقیم کردن احتیاج به کارگرهای زیادی است . هر چند این عمل را می توان با وسایل مکانیکی نیز انجام داد . بذر تولیدی بر روی ردیف های عقیم شده حاصل گامتهای ماده در بلال ها و گامتهای نر از منبع گرده می باشد . یک واریته دو رگ از تلاقی لاین های خالصی به دست می آید که نتیجه خود لقاحی و انتخاب حد اقل 5 نسل متوالی هستند . نتایج خود تلقیحی عبارتست از :
1- کاهش بنیه گیاه ( از نظر قد ، محصول ، …) .
2- افزایش خلوص و همشکلی ( هموزیگوسیتی) .
3- ظهور اثرات نامطلوب ژن ها (که می توان آنها را از جمعیت گیاهی حذف کرد) .
اولین نتایج بذر هیبرید دارای تولید بسیار زیادتری نسبت به هر یک از والدین خود و سایر جمعیت های گیاهی غیر هیبرید می باشد . این افزایش محصول ، نتیجه هتروزیس با بنیه دو رگه ها است که در اثر تجمع تعداد زیادی از ژنهای غالب بوجود می آید . تولید نوین ذرت ممکن است با یکی از انواع بذور دابل کراس ، سینگل کراس و یا هیبریدهای سه جانبه باشد . تا اوایل دهه 1960 ، هیبریدهای دابل کراس ، نوع غالب بذرهای مصرفی در تولید تجاری بذر بود . این بذور دارای مزایای متعددی بشرح ذیل هستند :
1- بسیار متنوع تر از سینگل کراس ها و هیبریدهای سه جانبه بوده و از نظر ژنتیکی همة آنها غیر مشابه هستند .بنابراین شاید این گیاهان بتوانند در مقابل شرایط نامساعدی که در طول فصل رشد بوجود می آیند تحمل بیشتری از خود نشان دهند.
2- طولانی تر بودن دوره گرده افشانی آنها نسبت به سایر هیبریدها .که این موجب پر شدن بیشتر بلالها از دانه و در نتیجه افزایش محصول می گردد.
3- زمانیکه محصول دابل کراس،مساوی یا بیشتر از بالاترین سطح تولید دیگر انواع هیبریدها است.هزینه کمتر تولید بذر ، مزیت آشکار دیگری از این دو رگ ها به شمار می آید.
4- بطور کلی کیفیت بذر دابل کراس بالاتر از هیبریدها سینگل کراس است ، و زمانی که شرایط نامساعدی پس از کاشت بوجود می آید این دو رگ ها پوشش تقریباً مناسبی را در مزرعه ایجاد می کنند.
معایب اصلی هیبریدها سینگل کراس ،عملکرد کمتر و کیفیت نسبتاً پائینتر بذر آنها است.در تولید دو رگهای سینگل کراس فقط از دو لاین به عنوان والد استفاده می شود ولی ممکن است که در فرایند تلاقی، صفات مطلوب متعددی از جمله:مقاومت زیاد به بیماریها ،آفات و سایر عوامل نامساعد در آن تجمع یابد.در جریان تلاقی یکسری لاین خاص،بهترین ذرت سینگل کراس بطور ژنتیکی از بهترین دو رگ دابل کراس ،عملکرد بالقوه بالاتری دارد.همچنین این احتمال وجود دارد که یک دابل کراس خالص (D*C)*(B*A) از یک سینگل کراس بخصوص مثلاً (F*E) که از والدین دیگری حاصل شده است عملکرد بشتری داشته باشد. در مزارع تولید بذر دابل کراس ،معمولاً 6 ردیف پایه بذری (مادری) در مقابل دو ردیف پایه گرده افشان (پدری ) کاشته می شود. در تولید بذر سینگل کراس معمولاً الگوی 2 ردیف پایه مادری در مقابل 1 ردیف پایه پدری و یا 4 ردیف پایه مادری و 2 ردیف پایه گرده افشان (پدری)بکار گرفته می شود.
مزارع تولید بذر ذرت ، به منظور اجتناب از ورود دانه های گرده از خارج ، مزرعه بایستی کاملاً ایزوله و دور از دیگر مزارع ذرت باشد.ایزولاسین را معمولاً به دو روش می توان انجام داد.یکی ایزولاسین مکانی و دیگری از طریق کاشتن نباتات نر اطراف نباتات عقیم شده بطوریکه گل نبات عقیم شده از گرده های خالص بارور گردد.
دو رگ گیری ، نتیجه تلاقی پایه های مطلوب گرده افشان (پایه نر) و بذری( پایه مادری ) می باشد.
گرده افشانی را می توان با قطع گل های نر پایه های مادری و یا استفاده از پایه های بذری نر عقیم کنترل کرد.مثلاً تمام هیبریدها با روش قطع گل های نر پایه های مادری تولید می شدند، ولی در خلال دهة 1960 استفاده از پایه های نر عقیم ، بطور کامل نیاز به قطع گلهای نر را مرتفع ساخت ، این وضعیت با شیوع نژاد“T“ بیماری بلاست برگی ذرت و مشخص شدن این نکته که منابع نر عقیمی سیتوپلاسمی تگزاس (سیتوپلاسمT) نسبت به این نژاد (نژاد T) از بیماری حساسیت بسیار زیادی دارد،به شکل تأسف باری تغییر کرد.
پس از سال 1971 بمدت چند سال، باز هم تمام بذرها با روش قطع گل های نر تولید شدند.لیکن داخل شدن نر عقیمی ژنتیکی و انواع دیگر نر عقیمی سیتوپلاسمی، حرکتهای دیگری را برای اجتناب از قطع گل های نر به طور مکانیکی نوید دادند.وقتی که از خاصیت نر عقیمی برای تولید بذر دو رگ استفاده می شود بایستی تمهیدات لازم برای بازگرداندن خاصیت تولید گرده ، بمنظور تولید تجاری بذر ذرت بکار گرفته شود.
بذر هیبرید ذرت ، معمولاً در حالیکه روی بلالها است برداشت و خشک می شود.پس از اینکه رطوبت بذر به حدود 12% رسید ، تمییز شده و تحت اندازه و شکل های مختلف (مثلاً گرد ، کوچک بزرگ و سطح و غیره) بمنظور بالا بردن دقت و سهولت در کاشت ، درجه بندی می گردد.تقریباً همیشه بذور قبل از دسته بندی و ارائه به بازار ، با یک قارچکش مناسب ضد عفونی می شوند.همچنین دستگاههای کمباین و بوجاری بمنظور برداشت و بوجاری بیش از یک واریته استفاده می شود این خود می تواند منبعی برای اختلاط بذرها بوده ، زیرا تمییز کردن دقیق آنها چندان میسر نیست.
تولید بذر هیبرید ذرت خوشه ای (سورگوم):
تولید بذر ذرت سورگوم نیز همانند تولید بذر هیبرید ذرت می باشد.اما برعکس ذرت ، سورگوم گیاهی است که خودگشنی زیادی دارد.به علت ریز بودن گل ها روش مکانیکی قطع اندام تولید گرده برای تولید بذر عملی نیست.به همین دلیل تولید بذر هیبرید سورگوم، تنها پس از کشف خاصیت نر عقیمی ژنتیکی و سیتوپلاسمی امکانپذیر شد.مکانیسم های برگشتی برای تولید بذر سورگوم های دانه ای بکار می روند،زیرا وقتی که از سورگوم برای تولید علوفه یا سیلو کردن استفاده می شود نیازی به مکانیسم برگشتی وجود ندارد.
تولید بذر هیبرید گندم:
تولید بذر هیبرید تجاری گیاهان خودگشن بسیار مشکل تر از گیاهان دگر گشن می باشد.گل و اندامهای تولید گرده در این گیاهان ، برای تلاقی با سایر گیاهان تکوین نیافته است.صرفنظر از الگوی گرده افشانی و ساختمان گل ، در گیاهان خواص نر عقیمی و مکانیسم برگشتی بایستی با هم پیوند خورده باشد.در حال ،حاضرتعداد معدودی از ارقام دو رگ جو بدست آمده است اما چون برای دستیابی به تولید بذر هیبرید گندم بایستی میلیونها دلار توسط بخش های دولتی و خصوصی صرف شود تولید آن در حال حاضر بعید به نظر می رسد.اولین مانع پیشرفت در تولید گندم هیبرید،افزایش لاین های نر عقیم مناسب می باشد.اکنون که خاصیت نر عقیمی کشف شده است فقدان روشی ساده و مکانیزم مؤثری که بتوان توسط آن خاصیّت تولید گرده را به لاین های نر عقیم بازگرداند بزرگترین مانع ترقی تولید گندم هیبرید محسوب می گردد. سیستمهای بازگشتی ژنتیکی که بتوان آنها را به لاین های پایه های پدری پیوند زد موجود است ، اما این سیستمها از نظر کارآئی بسیار متغیرند و تحت تأثیر آب و هوایی قرار می گیرند، از نظر ژنتیکی پیچیده و بالاخره نیازمند یک برنامه طویل المدت توسعه می باشند.
روش دیگر تولید بذر هیبرید گندم ، بکار بردن مواد شیمیایی گرده کش (Stamatacides) روی پایه های ماده است.این روش موجب باروری گلها از دانه های گرده ردیف های معینی که بعنوان پایه پدری کاشته شده اند،می شود و تولید بذر هیبرید را با اطمینان همراه می سازد.ردیفهای پایه های نر برای استفاده از دانه ( استفاده های غیر بذری ) و خطوط پایه های مادری به منضور فروش بذور هیبرید برداشت می گردند. اگر دو رگ کردن گندم موفقیت آمیز شود ، می تواند صنعت بذر تخصصی و بزرگی را بوجود آورد که در این شرایط هر سال باید بذر لازم برای کاشت درفصل کشت آینده ، تولید شود.
برای این کار نه تنها سطوح بسیار وسیعی مورد نیاز است ، بلکه ایزوله کردن مزارع تولید بذر از مزارع تولید تجاری گندم نیز لازم است.این موضوع که مناطق ایزوله کافی در مناطق تولید تجاری گندم یافت خواهد شد یا نه سؤال برانگیز می باشد.
تولید بذر بقولات(یونجه):
معمولاً در مزارع یونجه بذری فواصل ردیف 100-50 سانتیمتر رعایت می شود.هر چند که گاهی از پوشش های تراکم مزارع چند ساله نیز استفاده می شود. مقدار بذر مصرفی 5/4-75/0 کیلوگرم در هکتار در کشتهای ردیفی و متجاوز از 8/16 کیلوگرم در هکتار برای کشت کپه ای متغییر است .تحقیقات نشان داده است که با وجود عوامل محدود کننده ، مصرف مقادیر کمتر بذر عملکرد بیشتری داشته است. یونجة چند ساله به تراکم کمتر بوته عکس العمل نشان داده و هر بوته آن بذر بیشتری تولید می نماید . به این ترتیب، عملکرد بذر افزایش می یابد.گرچه در این شرایط ممکن است مشکل علف هرز باشد.در ضمن کشت ردیفی مزایای دیگری از جمله راندمان بالاتر مصرف و کودهای شیمیایی و سهولت مبارزه با علفهای هرز ، نسبت به کشت کپه ای دارد.
بزرگترین مشکل مزارع تولید بذر یونجه از نظر علفهای هرز، وجود سس می باشد. این علف هرز انگل در مزارع تولید بذر یونجه مزاحمت زیادی ایجاد می کند زیرا بذر آن هم اندازة بذر یونجه بوده و جدا کردن آن از بذر یونجه بسیار مشکل است .البته ناهمواریهای پوست آن موجب شده است که بتوان آنرا با استفاده از دستگاه بوجاری یا غلطک مخملی جدا نمود. با تلفیقی از روشهای مبارزة شیمیایی و مکانیکی می توان با این علف هرز مبارزه کرد.
تعداد زیادی از گیاهان مناسب تغذیه دام جزء لگومهای علوفه ای هستند و بسیاری از گونه های آنها دگرگش هستند و برای باروری به حشرات ننیازمندند و چون گل در آنها باید بوسیلة عامل خارجی باز شود و در این گیاهان اینکار به کمک حشرات نیز انجام می شود ، لذا وزن حشره ای که روی آن می نشیند اهمّیت زیادی در موفقیت کار دارد این عمل در این گونه از گیاهان را تریپینگ (Tripping) گویند.
مهمترین زنبورهای گرده افشان گیاهان لگوم علوفه ای عبارتند از:1-زنبور عسل 2- زنبور برگ بر 3-زنبور آلکالی ( N0mia melanderi ) 4-زنبور بامبل ( Bombus spp) 5- زنبور مگاشیل (Megachile ) 6- اسماراگودال (Smaragdual ).

تولید بذر هیبرید در خانوادة کدوئیان:
در این خانواده،ساختمان گلهای طوری است که می توان با کشت متناوب دولینه و برداشت گلهای نر یک لینه به عنوان پایه مادری ، به تعداد زیاد بذر هیبریدF1 تولید نمود .این عمل از نظر اقتصادی به صرفه نیست چون کلیه گلهای نر و ماده در یک زمان نمی رسند و بایستی عمل برداشت گلهای نر در پایة مادری را هر دو روز یکبار تکرار نمود .با این وصف ، با این طریق می توان بذر هیبرید کافی برای کشت های تجارتی تولید نمود.
شکل اساسی در خانواده کدوئیان اینست که، گونه های این خانواده هتروزیس کافی نشان نمی دهند و هتروزیس مشاهده شده هزینه های تولید بذر هیبرید را جبران نمی نماید. با وصف این امکان بوجود آوردن لینه های برتر از نظر قدرت ترکیبی عمومی در گونه های خانواده کدوئیان و تهیه اقتصادی بذر هیبرید نبایستی نادیده گرفته شود.
در سال 1940، در ایالات متحدة آمریکا مؤسسة کوچکی برای تهیه بذر هیبرید F1 گوجه فرنگی بوجود آمد .در این مؤسسه عمل تلاقی واریته ها با دست انجام می گیرد. هرچند با یک تلاقی بیش از 200 بذر هیبرید بدست می آید، ولی تهیه بذر هیبرید به این طریق برا ی سایر نباتات اقتصادی نمی باشد . چون زارعین و کسانی که علاقه مند به کشت گوجه فرنگی در خانه یا گلخانه هستند بذر هیبرید گوجه فرنگی را به بهای زیاد خریداری می نمایند،تهیه بذر هیبرید این نبات بوسیله دست به صرفه می باشد.
وقتی تهیه بذر هیبرید گوجه فرنگی کاملاً اقتصادی بوده و به مقدار زیاد تولید خواهد شد که بتوان از پدیده نر عقیمی و ژنهای باروری استفاده نمود. بعلاوه بایستی شرایط محیط برای دانه بستن کاملاً مناسب باشد فلفل، یکی دیگر از گیاهان خودگشن است که قدرت تولید بذر هیبرید آن گوجه فرنگی است. در این گیاه نیز تهیه بذر هیبرید F1 بوسیله دست عملی می باشد.
استانداردهای گواهی بذر کشاورزی در ایران:
استانداردهای مشروحه زیر حداقل استانداردهای لازم برای گواهی بذر از نظر خلوص ژنتیکی و تشخیص ارقام است که توسط قسمت کنترل و گواهی بذر مؤسسها صلاح و تهیه نهال و بذر وزارت کشاورزی و با توجه به استانداردهای بین المللی تهیه و تنظیم گردیده و در کلیه استانها مورد استفاده قرار می گیرد. برنامه کنترل و گواهی بذر شامل کاشت ارقام توزیع شده بین پیمانکاران بمنظور تعیین خلوص زنتیکی در مزرعه –تولید- بوجاری و طبقه بندی – نمونه برداری – برچسب زدن و آزمایش تجزیه بذر در آزمایشگاه مطابق با استانداردهای گواهی بذر میباشد. این استانداردها برای گواهی بذور نباتات مختلف به شرح زیر می باشد.

استاندارد گواهی بذر غلات سردسیری
این استاندارد شامل گندم- جو-یولاف- چاودار و تریتیکاله میباشد.
بذر هر رقم خاص از غلات را نباید در زمینی که سال قبل محصول دیگر با ارقام مشابهی که از طرف قسمت کنترل و گواهی بذر قابل محصول دیگری بغیر از غلات یا غیر از همان رقم مورد گواهی کشت شده باشد مانعی برای کاشت این رقم در سال بعد وجود ندارد.

استاندارد مزرعه:
فاصله مزرعه از سایر مزارع (Isolation)
الف: فاصله مزرعه یا ایزولاسیون برای گندم- جو- یولاف و تریکاله
مزارع محصولات این نوع غلات بایستی حداقل بوسیله یک راهرو 3 متری که بصورت نکاشت یا کاشت محصولات دیگر از مزارع سایر ارقام فاصله داشته باشد تا از اختلاط جلوگیری بعمل آید.

ب- چاودار
مزرعه مخصوص تولید بذر طبقات مختلف بایستی حداقل 400 متر از مزارع سایر ارقام چاودار و یا رقم مشابه که خلوص ژنتیکی آن با استانداردهای مصوبه مطابقت نداشته باشد فاصله داشته و فاصله بین چاودارهای دیپلوئید و تتراپلوئید بایستی 5/4 متر باشد.

جزئیات استاندارد مزرعه و نسبت حداکثر بوته مجاز بشرح جدول زیر می باشد.
عوامل بذر پرورده بذر مادری بذر گواهی شده

حداکثرسایر ارقام 1:3000 200 :1 100 :1
حداکثر محصولات غیر قابل تفکیک 10000 :1 10000 :1 2000 :1
حداکثر علفهای هرز غیر قابل تفکیک صفر صفر صفر
2-استاندارد بذر
حداقل استاندارد برای طبقات مختلف بذر غلات (شامل گندم- جو-یولاف-چاودار و تریتیکاله) بشرح زیر می باشد.
عوامل بذر پرورده درصد بذرمادری درصد بذر گواهی شده درصد
حداقل بذر خالص برای 100 96 96
گندم، جو چاودار و ترتییکاله
داقل بذر خالص برای یولاف 100 98 98
حداکثر مواد جامد برای گندم - 4 4
جو چاودار و تریتیکاله
حداکثر مواد جامد برای یولاف - - 2
حداکثر بذر علفهای هرز - - -
حداکثر بذر محصولات دیگر برای 06/0 12/0 25/0
گندم،جو چاودار و تریتیکاله

منابع :
1-سرمدنیا، غ . (1375) . تکنولوژی بذر(ترجمه) . انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
2-اهدائی ، ب. (1373) . اصلاح نباتات. انتشارات بارثاوا مشهد.
3-رستگار ، م. (1376) . کنترل و گواهی بذر .انتشارات برهمند.
4-رستگار ،م. (1372) . زراعت عمومی.انتشارات برهمند.
5-ملک زاده،ف و ف، (1371).گیاه شناسی جلد اول( ترجمه).انتشارات دانشگاه تهران.
6-حسنوند،د.(1375).کنترل و گواهی بذر،جزوه درسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد.
7-زمانیان ، م و ع، زمانی (1382). کنترل و گواهی بذر گیاهان علوفه ای (یونجه و شبدر)،انتشارات دفتر برنامه ریزی رسانه های ترویجی وزارت جهاد کشاورزی

[MehD1979]

کوکوپیت

کوکوپیت یکی از محصولات نارگیل میباشد که از آسیاب کردن پوسته چوبی و الیاف نارگیل بدست میآید ، ‌کوکوپیت بدلیل تخلخل هوائی وظرفیت خوب نگهداری آب و مواد غذائی بهترین بستر جهت کشت صیفیجات ، گل و توت فرنگی میباشد .
مزیتهای کوکوپیت :
بهترین بستر کشت بذر ، نشا و ...
بهترین بستر در روش تولید هیدروپونیک
افزایش راندمان در تولید محصول به میزان باور نکردنی
کاهش مصرف کود وسموم مناسبترین خاک پوششی جهت افزایش میزان تولید قارچ
فاقد هرگونه علف هرز و بیماریهای ناشی از خاک
کاهش زمان جوانه زنی ورشد سریع ریشه

[MehD1979]

يكي از حياتي ترين مراحل در زندگي گياه، زمان القاي گلدهي است كه اين رويداد در بسياري از گونه هاي گياهي بر مبناي پاسخ به علائم فصلي منبعث از محيط پيرامون گياه به وقوع مي-پيوندد. سازوكار مقاومت به سرما در غلات زمستانه ارتباطي بنيادين با نياز بهاره سازي دارد، اين نياز سبب ساز تأخير در گذار از فاز رويشي و ورود به فاز زايشي بوده و موجب به تعويق افتادن بروز گلدهي در اين گياهان مي گردد كه دستاورد آن همانا پيشگيري از بروز خسارت سرمازدگي است. نياز بهاره سازي همراه با نياز فتوپريودي و خوگيري به سرما به عنوان مؤلفه هايي مهم در سازگاري گياهان مناطق داراي زمستان هاي سرد، از ديرباز مورد توجه بسياري از پژوهش گران بوده است. در رساله پيش روي، ابتدا پاسخ تيمارهاي خوگيري به سرما با طول دوره هاي متفاوت سرمادهي در ارقام گندم نان كه واجد نيازهاي متفاوت بهاره سازي (از زمستانه تا بهاره) بودند در مزرعه و نيز شرايط محيط تحت كنترل در دوره هاي متفاوت سرمادهي، مورد بررسي قرار گرفته است تا در راستاي تحمل انجماد، به تشخيص رابطه نياز بهاره سازي با روند نمو گياه، تجمع برخي تركيبات بيوشيميايي محافظ گياه در برابر سرما و ارزيابي برخي ويژگي¬هاي فيزيولوژيك مرتبط با اين فرايند پرداخته شود و آنگاه به ارزيابي پاسخ هاي فيزيولولوژيك و مولكولي بهاره‌سازي در ارقام زمستانه گندم و جو پرداخته شده است. توان خوگيري ارقام مورد ارزيابي طي دوره سرمادهي و آنگاه روند تحليل رفتن اين توانايي، با مراحل نموي گياهان از همبستگي قابل ملاحظه¬اي برخوردار بود، به¬طوري¬كه دماهاي پايين موجب ارتقاي مقاومت به سرما در ارقام بينابين و زمستانه گرديد. اوج مقاومت به سرما توأم با مرحله برجستگي ساده در مريستم انتهايي ساقه بود به گونه¬اي كه پس از اين مرحله بيان تحمل گياه به سرما با روندي كاهشي مواجه شد و ظهور برجستگي دوگانه مقارن با اضمحلال مقاومت گياه در برابر سرما بود. بيشينه تحمل سرما پيش از محدوده اشباع نياز بهاره سازي به وقوع پيوست كه در اين محدوه، تداوم تيمار سرمادهي تأثيري بر تسريع زمان گلدهي برجاي نگذاشت. كاهش در تعداد نهايي برگ توليدي در گياه، وهله تثبيت در تعداد برگ ظهور يافته و همسويي آن با خوگيري به سرما در ارقام بينابين و به ويژه در زمستانه ها ملاحظه گرديد. در همين راستا بيشينه توانايي خوگيري به سرما در رقم زمستانه نورستار مشاهده شد كه نيازمند طولاني ترين تيمار سرمادهي جهت اشباع پاسخ بهاره سازي است. افزايش تحمل سرما كه پس از اعمال تيمارهاي سرمادهي بر گياهان در شرايط مزرعه وخوگيري به سرما در محيط كنترل شده، مشاهده گرديد با كاهش محتواي آب و افزايش محتواي قند، در بافت¬هاي برگ و طوقه و نيز محتواي پرولين، كلروفيل و برخي ديگر از تركيبات در بافت برگ همبستگي داشت. از سوي ديگر همبستگي بالايي بين تحمل سرما و افزايش محتواي فروكتان در بافت طوقه وجود داشت به طوري كه سطوح افزايش فروكتان متناسب با طول دوره اعمال تيمار سرما بود و اين روند تزايدي تا محدوده اشباع نياز بهاره¬سازي تداوم مي يافت. نتايج اين پژوهش در تأييد فرضيه اي است كه اذعان مي-دارد بهاره¬سازي و راه¬هاي خوگيري به سرما دو فرايند همبسته و همسو در غلات هستند و تأخير در نمو زايشي تا سرآغاز بهار رويدادي حياتي است كه زمينه انطباق مناسب با دماي پايين را طي فصل سرما براي اين گروه از گياهان فراهم مي آورد. پاسخ فيزيولولوژيك و مولكولي بهاره‌سازي در بذرهاي جو (Hordeum vulgare L.) و گندم (Triticum aestivum L.) در دو فاز، طي آزمايشي ديگر مورد بررسي قرار گرفت، به طوري كه از يك سو بذرهاي مرطوب به منظور بهاره¬سازي، در محيطي تاريك در معرض سرما قرار گرفتند و از ديگر سوي تسريع نمو و ورود به فاز زايشي به عنوان فرايندي متأخر نسبت به بهاره‌سازي مورد ارزيابي قرار گرفت. بيان ژن VERNALIZATION1 (HvVRN1) در مريستم انتهايي و برگ‌هاي در حال رشد به تدريج طي دوره تكميل بهاره‌سازي در گياهچه‌‌ها افزايش يافت. اين افزايش بيان ژن در شرايط تاريك و مستقل از بيان ژن VERNALIZATION2 (HvVRN2) صورت گرفت كه همسو با فرضيه افزايش بيان ژن HvVRN1 در تداوم سرما و مستقل از مسيرهاي پاسخ گلدهي به طول روز بود. بيان ژن HvVRN1 پس از دوره تكميل بهاره‌سازي نيز در مريستم انتهايي ساقه و برگ‌ها همچنان تداوم يافت كه اين امر با تسريع القاي گل¬دهي و كاهش بيان ژن HvVRN2 در برگ‌ها همراه بود. افزايش سطح بيان ژن HvVRN1 در گياهان بهاره‌سازي‌شده با طول دوره بهاره‌سازي بذرها همبستگي داشت. طول روز تأثيري بر سطح بيان ژن HvVRN1 در مريستم انتهايي و همچنين در برگ‌ها نداشت، بااينحال در برگ گياهاني كه تيمار اشباع بهاره‌سازي بر بذرشان اعمال شده بود بيان ژن HvVRN1 در طول روزهاي بلند افزون‌تر بود. ژن HvFT1 در طول روز بلند تنها در برگ گياهان بيان گرديد كه ممكن است اين امر مرتبط با افزايش بيان ژن HvVRN1 باشد. افزايش بيان ناشي از روزهاي بلند در ژن HvVRN1 ضرورتي جهت القاي فاز زايشي در گياهان نداشت هر چند كه ممكن است به عنوان عاملي تسريع‌گر در مراحل نموي متأخر در فاز زايشي تأثيرگذار باشد. اين پژوهش در همين راستا به پاسخي مشابه در مورد گندم نان (Triticum aestivum L.) نيز دست يافت. به طور كلي نتايج اين پژوهش در تأييد فرضيه‌ايست كه بيان مي‌دارد القاي بيان ژن VRN1 در سرماي زمستان، منجر به گلدهي غلات نيازمند به بهاره‌سازي در فصل بهار مي‌گردد.

[MehD1979]

پرايمينگ بذر تكنيكي است كه به واسطه آن بذور پيش از قرارگرفتن در بستر خود و مواجهه با شرايط اكولوژيكي محيط، به لحاظ فيزيولوژيكي و بيوشيميايي آمادگي جوانه‌زني را به دست مي‌آورند. اين امر مي‌تواند سبب بروز تظاهرات زيستي و فيزيولوژيكي متعددي در بذر پرايم شده و گياه حاصل از آن گردد به‏طوري‏كه اين موارد را مي‌توان در چگونگي جوانه‌زني، استقرار اوليه نبات، بهره‌برداري از نهاده‌هاي محيطي، زودرسي، افزايش كمي و كيفي محصول مشاهده كرد. (پیل و نکرت، 2001; ساواج و همکاران، 2004) . تاثيرات عمده پرايمينگ بذر را مي‌توان به شرح ذيل مورد مطالعه و ارزيابي قرار داد: 1-3 تاثير پرايمينگ بذر بر جوانه‌زني و استقرار اوليه گياهچه: گزارشات بسيار زيادي حاكي از بهبود رفتار جوانه‌زني و شاخص‏هاي مربوط به آن اعم از متوسط زمان جوانه‌زني ، بنيه بذر، طول ريشه، طول ساقچه، نرخ جوانه‌زني و استقرار اوليه در بذور پرايم شده مي‌باشد (لی و کیم ، 2000; پاررا و کانتلیف ، 1991). علت تسريع جوانه‌زني در بذور پرايم شده مي‌تواند ناشي از افزايش فعاليت‌ آنزيم‌هاي تجزيه كننده مثل آلفا– ‏‏آميلاز، افزايش سطح شارژ انرژي زيستي در قالب افزايش مقدار ATP، افزايش سنتز RNA و DNA، افزايش تعداد و در عين حال ارتقا عملكرد ميتوكندري‌ها باشد (افضل و همکاران، 2002). در بذور پرايم شده، عملكرد و ساختار غشاء سلولي در مقايسه با بذور شاهد در وضعیت مطلوب‏تری مي‌باشد. اين موضوع از طريق مطالعه هدايت الكتريكي عصاره بذري قابل بررسي است. به‏طوري‏كه تراوش متابوليت‌هاي درون سلولي از غشاء بذور پرايم شده كمتر بوده و به تبع آن هدايت الكتريكي عصاره اين بذور نيز كمتر باشد. اين امر در مورد بذور پرايم شده ذرت شيرين، چغندرقند، آلو، تربچه، گندم و جو به اثبات رسيده است. اين موضوع نيز مي‌تواند توجيهي براي جوانه‌زني مطلوب‌تر در بذور تيمار شده باشد (پیل و نکرت، 2001). در بذور پرايم شده پاره‌ايي تغييرات متابوليكي و بيوشيميايي به نفع جوانه‌زني تحقق مي‌يابد. براي مثال در اين بذور بخشي از پروتئين‌ها و كربوهيدرات‌ها در اثر آنزيم‌ها و واكنش‌هاي هيدروليزكننده شكسته شده و آماده شركت در فرآيند جوانه‌زني مي‌شوند. اين مساله مي‌تواند توجيهي براي تسريع جوانه‌زني و كاهش متوسط زمان جوانه‌زني باشد (بیتنکورت و همکاران،2005). بر پايه گزارش لي و كيم (2000) فعاليت آنزيم آلفا – آميلاز در بذور پرايم شده برنج در راستاي جوانه‌زني پربنيه‌تر بهبود يافت و اين امر به ويژه در مورد بذور پير شده مشهودتر بود. در طي آزمايشات استاندارد جوانه‌زني بر اساس مقررات ايستا ، مدت زمان لازم براي 50 درصد جوانه‌زني ، متوسط زمان جوانه‌زني، نرخ و يكنواختي جوانه‌زني در بذور پرايم شده كلزا، گندم، نخود، سويا، يونجه، ذرت، سورگوم، هندوانه، برنج، كاهو و لوبيا به‏طور معنی‏‌داري بهبود يافت، كه اين امر حکایت از تسريع جوانه‌زني و افزايش بنيه بذر در اثر كاربرد تيمارهاي پيش از كاشت بذر دارد در گياهچه حاصل از جوانه‌زني بذور پرايم شده ، طول ريشچه و ساقچه افزايش نشان مي‌دهد. اين افزايش در مورد ريشچه بيشتر، و قابل ملاحظه است. علاوه بر اين سرعت رشد و توسعه ريشه در گياهان حاصل از بذور مذكور بيشتر مي‌باشد. به ‏طوري‏كه تقسيمات سلولي در كلاهك ريشه در اين شرايط شدت بيشتري داشته و اين مساله در كنار جذب بهتر آب و مواد غذايي سبب بهبود استقرار اين گياهان مي‌گردد. اين موضوع در ارتباط با ريشه‌هاي گوجه‌فرنگي، ذرت و برنج به اثبات رسيده است (فاروق و همکاران، 2006; مائورومیکال و همکاران، 1994) در پي اعمال تيمارهاي پيش از كاشت بذر، بر روي ذرت شيرين مدت زمان لازم براي رسيدن به 50 درصد جوانه‌زني، طول ريشچه، متوسط زمان ظهور گياهچه به‏طور معني‌داري بهبود يافت. علاوه بر اين، سبز مزرعه و يكنواختي جوانه‌زني حاصل از اين بذور نيز در وضعيت مطلوب و قابل قبولي قرار داشت شکل 2-3 (پاررا و کانتلیف، 1991). شکل 2-3: جوانه‏ زنی زودتر ذرت در اثر اعمال پرایمینگ بذر. سمت راست بذور تیمار نشده و سمت چپ بذور پرایم شده پرايمينگ بذر در مورد چغندرقند نيز تاثيرات مثبت مشابهي بر جوانه‌زني و يكنواختي و سرعت بالاي اين پديده داشت (اورزسکو و پودلاسکی ، 2003). درصد جوانه‌زني بذور كهنه مارچوبه نيز در اثر اعمال تيمار اسموپرايمينگ به ميزان 20 درصد افزايش يافته و از 41 درصد به 61 درصد رسيد. همينطور كاربرد هيدروپرايمينگ و اسموپرايمينگ در مورد آفتابگردان باعث كاهش ميانگين مدت جوانه‌زني و سبز كردن شد. در اين بذور پراكسيداسيون چربي‌ها به واسطه افزايش شدت فعاليت آنزيم‌هاي ضد اكسيداسيون كاهش يافت كه اين موضوع مي‌تواند از دلايل بهبود جوانه‌زني در بذور پرايم شده آفتابگردان قلمداد شود (بایلی و همکاران،2000). در برخي از بذوري كه در معرض تيمارهاي پيش از كاشت قرار گرفته‌اند دمايي كه بهترين جوانه‌زني در آن تحقق مي‌يابد تحت تاثير قرار مي‌گيرد و بر اين اساس در اين بذور دامنه تاريخ كاشت به نفع كشاورزان تغيير مي‌يابد. (رادراپل و همکاران، 1988). 2-3 تاثير پرايمينگ بذر بر افزايش محصول دانه و بيوماس: بذور پرايم شده پس از قرار گرفتن در بستر خود زودتر جوانه‌زده و در پي اين امر استقرار در گياهان حاصل از اين بذور سريع‌تر، بهتر و در عين حال يكنواخت‌تر انجام مي‌پذيرد. در واقع چنين گياهي در مقايسه با گياهان به وجود آمده از بذور تيمار نشده در طي زمان كوتاه‌تري سيستم ريشه‌اي خود را گسترش داده و با جذب مطلوب‌تر آب و مواد غذايي و توليد بخش‌هاي سبز فتوسنتز كننده به مرحله اتوتروفي مي‌رسند. تحقق چنين شرايطي به لحاظ زيستي و اكولوژيكي موقعيت ويژه‌ايي به گياهان حاصل از بذور پرايم شده مي‌دهد (دومان، 2006). به ‏طوري‏كه اين وضعيت امكان بهره‌برداري مناسب‌تر از نهاده‌هاي محيطي مثل آب، نور و غيره را به گياه مي‌دهد. همينطور در اثر اين شرايط ممكن است توانايي ذاتي گياه جهت توفق در مجادله‌هاي رقابتي با گياهان و موجودات ديگر به لحاظ ويژگي‌هاي اكولوژيكي حاكم بر اين روابط ارتقاء يابد. برآيند اين موارد در نهايت مي‌تواند منجر به افزايش مدت و سطح فتوسنتزكننده در اين گياهان گردد كه متعاقب اين امر ميزان تثبيت دي اكسيد كربن و طبعاً آسميلات توليدي و همينطور ذخيره هيدروكربن‌هاي غير ساختاري در ارگان‌هاي مختلف نبات افزايش يافته و در نتيجه بيوماس توليدي بيشتر خواهد شد. همينطور از آنجا كه بين بيوماس و ذخاير غذايي موجود در پيكره گياه با تخصيص و قدرت زايشي، ارتباطي تنگاتنگ برقرار است، بر اين اساس در گياهان مورد بحث به شرط عدم وجود محدوديت مخزن ، محصول دانه در مقايسه با تیمار شاهد افزايش خواهد يافت (چیواسا و همکاران، 1998 ; فنرتی و همکاران، 1992). پرايمينگ بذر توانايي افزايش عملكرد برداشت شده از گندم، ذرت و پنبه را در مناطق نيمه گرمسيري را دارد. اين افزايش تابعي از نوع گياه، رقم، شرايط محيطي و نوع تيمار به كار رفته مي‌باشد (مورونگو و همکاران، 2004). خليل و همكاران (2001) با مطالعه تاثير تيمارهاي پيش از كاشت بذر در قالب اسموپرايمينگ بر روي گياه سويا اعلام داشتند پرايمينگ بذر ضمن بهبود روند رشد و نموي نبات، افزايش عملكرد را نيز در پي دارد. ساها و همكاران (1990) نيز با اذعان افزايش عملكرد محصول متعاقب كاشت بذور پرايم شده سويا اظهار داشتند كه اين امر وابسته به رقم است. به‏ طوري‏كه نتايج حاصل از تيمار نمودن بذور ارقام مختلف ممكن است متفاوت و حتي متناقض باشد. در رابطه با گياه بلوگراس نيز پرايمينگ بذر باعث افزايش عملكرد بيولوژيكي مي‌گردد. اين امر در اثر افزايش شاخ و برگ گياه تحقق مي‌يابد (پیل و نکر، 2001). هاي و بارلو (1987) افزايش وزن ريشه حاصل از بذور پرايم شده را در هويج گزارش نمودنند. افزايش بيوماس در پي پرايمينگ بذر در كاهو نيز مشاهده شده است (دومان وهمکاران، 2006 ). بر پايه گزارشات منتشره توسط محققان عملكرد محصول ذرت، برنج، نخود، كلزا، گندم و جو در اثر كاربرد روش‌هاي مختلف پرايمينگ بذر اعم از هيدروپرايمينگ، اسموپرايمينگ، هاردنينگ و بيوپرايمينگ بهبود يافته است شکل 3-3 (هریس و همکاران، 1999). كلارك و همكاران (2001) طي آزمايشی دوساله در مورد گياه ذرت مشاهده نمودنند كه هيدرو پرايمينگ در مورد اين گياه مي‌تواند عملكرد را به‏طور متوسط 14 درصد افزايش دهد. نتايج مطالعات صورت گرفته در كشور پاكستان حاكي از افزايش 19- 11 درصدي محصول دانه لوبيا در شمال غرب اين كشور به واسطه كاربرد تجاري بذور پرايم شده مي‌باشد (هریس و همکاران، 2001). گزارشات هريس و همكاران (2004، 1999) نيز حاكي از افزايش قابل ملاحظه محصول در گياهان زراعي مختلف مي‌باشد. برپايه اين نتايج محصول گندم 37 درصد، جو 40 درصد، برنج آپلند 70 درصد، ذرت 22 درصد، سورگوم 31 درصد، نخود سفيد 56 درصد و ارزن مرواريدي 50 درصد افزايش محصول داشتند. همينطور ركورد افزايش عملكرد در اثر پرايمينگ بذر نيز توسط محقق مذكور و در رابطه با گياه مونگبين به ميزان 206 درصد گزارش شده است . شکل 3-3: تاثیر پرایمینگ بذر بر ارتفاع بوته و بیوماس حاصل از ذرت. سمت چپ بوته حاصل از بذور پرایم شده كائور و همكاران (2005) طي مطالعه‌ايي در مورد تاثير پرايمينگ بذر بر گياه نخود افزايش 11 درصدي محصول را مشاهده نمودنند. به اعتقاد ايشان اين افزايش محصول ناشي از بهبود توليد، تجمع و متابوليسم ساكاروز مي‌باشد. نتايج مطالعات هريس و همكاران (2001) نشان داد هيدروپرايمينگ بذر در كشورهاي هند، نپال و پاكستان عملكرد گندم را بسته به شرايط ناحيه كشت به ميزان 5 تا 36 درصد افزايش مي‌دهد. به اعتقاد كولكارني و اشانا (1988) كاربرد پرايمينگ بذر در ارتباط با ذرت علاوه بر افزايش عملكرد دانه و بيوماس منجر به بهبود كيفيت غذايي دانه نيز مي‌شود. 3-3 پرايمينگ بذر و زودرسي يكي از نتايج بسيار متداولي كه از پرايمينگ بذر حاصل مي‌شود زودرسي و يا پيش‌اندازي دوره‌هايي خاص از چرخه‌ حياتي گياه مثل شروع گلدهي، دانه‌بندي، پرشدن دانه‌ها، پنجه‌زني و غيره مي‌باشد (پاررا و کنلیف ، 1994). بر اساس نتايج حاصله از مطالعات هلسل و همكاران (1986) در اثر اعمال تيمار اسموپرايمينگ بر روي بذور سويا گلدهي، ظهور غلاف و رسيدگي فيزيولوژيكي به ترتيب 16، 12 و 9 روز تسريع مي‌شود. گزارشات منتشره توسط باصرا و همكاران (2002) نيز حكايت از زودرسي این محصول به مدت 7 تا 10 روز دارد. نتايج آزمايش بارلو و هاي بر روي گوجه فرنگي رقم يوسي 82 – بي نشان داد اسموپرايمينگ بذر ضمن افزايش عملكرد باعث شروع زود هنگام گلدهي و توليد محصول مي‌گردد. خان (1992) طي گزارشي اعلام داشت ارقام ديررس ذرت تحت تاثير پرايمينگ بذر در قالب اسموپرايمينگ و هيدروپرايمينگ 12 روز زودتر قابل برداشت مي‌باشند. هريس و همكاران (2001) نيز طي مطالعه‌ايي بر روي تاثير پرايمينگ بذر بر روي ذرت در كشور زيمبابوه، مشاهده نمودند بوته‌هاي حاصل از بذور پرايم شده در فاصله زماني كوتاه‌تري گل‌هاي تاجي خود را ظاهر مي‌كنند شكل4-3. همينطور تشكيل و تكامل بلال‌ها در اين گياهان به‏طور معني‌داري تسريع گرديد. نتايج مطالعات موسي و همكاران (2001) نيز نشان داد پرايمينگ بذر زودرسي گلدهي و تشكيل غلاف‌ها را در گياه نخود در پي دارد. شکل4-3: تاثیر پرایمینگ بذر بر ظهور زودتر گل تاجی در ذرت دیررس. سمت چپ بوته‏های حاصل از بذور پرایم شده و سمت راست بوته‏های شاهد 4-3: نقش پرايمينگ بذر در بهبود رفتار جوانه‌زني تحت شرايط تنش‌هاي محيطي براساس گزارش اشرف و همكاران (2003) هيدروپرايمينگ و اسموپرايمينگ بذر ارزن مرواريدي با استفاده از نمك طعام و پلي‏اتيلن‏گليكول باعث بهبود جوانه‌زني و شاخص‌هاي مرتبط با آن تحت شرايط شوري مي‌گردد. علاوه بر اين تجمع يون‌هاي سديم، پتاسيم، كلسيم و كلر در گياهچه‌هاي حاصل از بذور تيمار شده، به‏طور قابل ملاحظه‌اي كاهش نشان مي‌دهد. كاهش آثار مخرب تنش شوري در روند جوانه‌زني بذوري كه پيش از كاشت تيمار شده‌اند را مي‌توان نتيجه آب نوشي اوليه بذر در محيط غيرشور دانست. ال هربي (1995) در مطالعه‌اي پيرامون تاثير شوري بر جوانه‌زني و رشد اوليه گوجه فرنگي و خيار مشاهده نمود اسموپرايمينگ بذر اين نباتات جوانه‌زني، استقرار، رشد رويشي و حتي عملكرد را در شرايط تنش شوري ارتقاء مي‌دهد. اشرف و رئوف (2001) با مطالعه جوانه‌زني و روند رشدي بذور پرايم شده ذرت تحت شرايط شوري بهبود جوانه‌زني، افزايش درصد كلروفيل، زودرسي محصول و كاهش تجمع يون‌هاي مولد شوري را به ويژه در مراحل اوليه استقرار گياه در مزرعه گزارش نمودند. خان (1993) گزارش نمود پرايمينگ بذر مي‌تواند تحت شرايط تنش‌هاي محيطي سبب بهبود روند واكنش‌هاي فيزيولوژيكي در بذر شده و در نتيجه مقاومت به تنش‌هاي محيطي در اين بذور را به‏طور قابل ملاحظه‌اي ارتقا دهد. در بذور پرايم شده‌اي كه در بستر خود با شرايط تنش‌زا روبرو هستند تخريب ماكرومولكول‌ها، اسيدهاي هسته‌اي و واكنش‌هاي اكسيداتيو كه منجر به توليد مواد سمي و خسارت‌زايي چون راديكال‌هاي آزاد مي‌شود به مراتب كمتر از بذور تيمار نشده مي‌باشد. پيل و همكاران (1991) نيز بهبود و يكنواختي جوانه‌زني در اثر پرايمينگ بذر تحت شرايط استرس‌هاي محيطي چون شوري، سرما و خشكي را در گوجه فرنگي گزارش نمودند. علاوه بر اين بهبود رفتار جوانه‌زني و كاهش متوسط زمان استقرار در گياهان حاصله از بذور پرايم شده در شرايط وجود تنش‌هاي حرارتي و استرس‌هاي ماتريكي در گياهان مختلف گزارش شده است (خان و همکاران، 1995; آکرس و همکاران، 1987). 5-3 تاثير پرايمينگ بذر بر بهبود كارايي مصرف آب: ميزان رطوبت موجود در بستر بذر به ويژه در ارتباط با بذوري كه در بهار جوانه مي‌زنند در سطح بالايي مي‌باشد. رطوبت خاك غالباً از دو طريق تبخير و تعرق تخليه شده و به صورت بخار وارد اتمسفر مي‌شود. در ابتداي فصل رشد به علت تراكم كم پوشش گياهي، مقدار تبخير روزانه از خاك در مقايسه با تعرق بسيار زياد مي‌باشد. در اثر اين امر مقدار زيادي از رطوبت خاك بدون اينكه توسط گياه مورد استفاده قرار گيرد از دسترس خارج مي‌شود. در اثر كاربرد بذور پرايم شده، مدت زمان جوانه‌زني و ظهور گياهچه به‏طور قابل ملاحظه‌اي كاهش مي‌يابد. در پي اين امر گسترش تاج پوش گياهي در مزرعه حاصل از كاشت بذور پرايم شده سريع‌تر مي‌باشد. اين امر در كنار جوانه‌زني يكنواخت تر اين بذور باعث مي‌شود كه سهم تعرق از تخليه رطوبتي افزايش يابد. از آنجا كه برخلاف تبخير، تعرق رابطه نزديكي با توليد آسميلات و فتوسنتز دارد لذا اين امر باعث بهبود بهره‌برداري از رطوبت خاك توسط گياهان استقرار يافته از بذور پرايم شده مي‌شود (چانگ و سونگ ، 1990). 6-3 تاثير پرايمينگ بذر بر كاهش خسارات ناشي از عوامل بيماري‌زا: موسي و همكاران در سال 2001 طي مطالعه‌اي دوساله بر روي بذر پرايم شده نخود گزارش نمودند پوسيدگي يقه و طوقه ريشه درگياهاني كه از كاشت بذور پرايم شده توليد شده‌اند به‏طور معنی‏داري كمتر مي‌باشد. مطالعات رشيد و همكاران (2004) بر روي بذر پرايم شده مونگ بين نيز ثابت كرده است كه هيدروپرايمينگ بذور اين گياه به مدت 8 ساعت سبب كاهش قابل ملاحظه ابتلا و خسارات ناشي از بيماري ويروسي موزائيك زرد مي‌شود. به‏طوري‏كه در اثر اين امر استقرار، سبز مزرعه، سطح برگ و مقدار محصول بهبود مي‌يابد. مهمترين تاثير كاهش خسارات ناشي از بيماري ويروسي مذكور افزايش وزن غلاف و وزن دانه بود. هريس و همكاران (2004) نيز طي مطالعات خود بر روي ارزن مرواريدي كاهش 60 تا 80 درصدي خسارت ناشي از بيماري زنگ را گزارش نمودند. جهت توجيه تاثيرات مثبت پرايمينگ بذر در كاهش ابتلا به بيماري‌ها و خسارات ناشي از آن‌ها دلايل قطعي و اثبات شده در دست نبوده و در اين رابطه مطالعات زيادي در دست انجام مي‌باشد (رشید و همکاران،2004 و 2005). با اين حال برخي از نظريات ارائه شده توسط محققان مختلف مي‌تواند به درك بهتر علل ظهور آثار مذكور در بذور پرايم شده كمك نمايد. 1-6-3 نقش تغييرات بيوشيميايي در مقاوت به بيماري‌ها در بذور پرايم شده: رشيد و همكاران (2004 و 2005) بر پايه مطالعات خود اظهار داشتند كه كاهش خسارت بيماري‌ها در بذور پرايم شده نتيجه تغييرات بيوشيميايي مي‌باشد. در اثر اين تغييرات گياه مطلوبيت خود را براي عامل بيماري‌زا در جهت اهداف تغذيه‌اي و غيره از دست داده و در نتيجه بذور پرايم شده و گياه حاصل از جوانه‌زني آنها در هنگام هجوم عوامل بيماري زا آسيب‌هاي كمتري را متحمل مي‌شوند. 2-6-3 پرايمينگ بذر و اختلال در انطباق فنولوژيكي عوامل بيماري‌زا: درطبيعت عوامل بيماري‌زا و آفات در اثر تكامل در محيط و انتخاب طبيعي بين زمان تهاجم خود و مراحل زيستي گياه هدف در راستاي بهره‌برداري هرچه بهتر و در نتيجه آسيب بيشتر به گياه مورد هجوم، سازگاري ويژه‌اي ايجاد نموده‌اند ( رشید و همکاران،2005). بذور پرايم شده زودتر جوانه زده و مراحل مختلف زيستي خود را نيز سريع‌تر محقق مي‌نمايند. به اعتقاد هريس و همكاران (2001) اين امر مي‌تواند تطابق طبيعي عوامل زنده تنش‌زا را با مراحل فنولوژيك گياه هدف تغيير داده و در نتيجه به هنگام طغيان عوامل بيماري‌زا خسارت وارده به بذور پرايم شده در حال جوانه‌زني و گياهان استقرار يافته از آنها كاهش خواهد يافت. 3-6-3: پرايمينگ بذر و ايجاد مقاومت نسبي به علت بهبود شرايط اكوفيزيولوژيك: بذور پرايم شده آمادگي جوانه‌زني و استقرار را پيش از قرار گرفتن در بستر خود كسب مي‌كنند. به‏طوري‏كه به لحاظ متابوليكي، بيوشيميايي، ساختار سلولي و غيره، در وضعيت زيستي مناسب‌تري در مقايسه با بذور پرايم نشده قرار دارند (هسو و همکاران، 2003). برآيند اين شرايط باعث مي‌شود بذور مذكور به لحاظ اكوفيزيولوژيكي شرايطي مطلوب‌تر داشته باشند.

[MehD1979]

پرايمينگ بذر تكنيكي است كه به واسطه آن بذور پيش از قرارگرفتن در بستر خود و مواجهه با شرايط اكولوژيكي محيط، به لحاظ فيزيولوژيكي و بيوشيميايي آمادگي جوانه‌زني را به دست مي‌آورند. اين امر مي‌تواند سبب بروز تظاهرات زيستي و فيزيولوژيكي متعددي در بذر پرايم شده و گياه حاصل از آن گردد به‏طوري‏كه اين موارد را مي‌توان در چگونگي جوانه‌زني، استقرار اوليه نبات، بهره‌برداري از نهاده‌هاي محيطي، زودرسي، افزايش كمي و كيفي محصول مشاهده كرد. تاثيرات عمده پرايمينگ بذر را مي‌توان به شرح ذيل مورد مطالعه و ارزيابي قرار داد: 1-3 تاثير پرايمينگ بذر بر جوانه‌زني و استقرار اوليه گياهچه: گزارشات بسيار زيادي حاكي از بهبود رفتار جوانه‌زني و شاخص‏هاي مربوط به آن اعم از متوسط زمان جوانه‌زني ، بنيه بذر، طول ريشه، طول ساقچه، نرخ جوانه‌زني و استقرار اوليه در بذور پرايم شده مي‌باشد
مدت زمان کاشت تا استقرار گیاهچه تاثیر قابل ملاحظه ای بر عملکرد مزرعه ای گیاهان زراعی دارد در همین رابطه سرعت و درصد جوانه زنی و سبز شدن گیاهچها ازاهمیت ویژه برخوردار است گندم یکی از محصولات اصلی کشور است
در محیطهای مستعد به خشکی جوانه زنی بذر غلات نامنظم بوده ودر مدت طولانی اتفاق می افتد((Bougne et al2000.
تسریع و همزمانی فرایند های جوانه زنی پیشنیازاستقرار یک پوشش گیاهی خوب واستفاده کارامد از منابعو افزایش عملکرد است(1996 Harris) بنیه بذر را میتوان توسط انواع روشهای پرایمینگ بذرکه باعث افزایشسرعت و یک نواختی جوانه زنی میشوند بهبود بخشید(.(Heydecker and Coolbear, 1978.پرایمینگ در گیاهان مختلف انجام میشود از جمله ازمایشاتی که در گیاهان دیگر اثر تیمارهای مخطلف پرایمینگ بر در صدو سرعت جوانه زنی 4رقم بذر چقندر(ازاده حسینی علیرضا کوچکی) که مشاهده شد خیساندن بذر چغندر به مدت دو ساعت در اسید کلریدریک3/0نرمال باعث افزایش جوانه زنی و سرعت جوانه زنی شد.
در مطالعه ای که توسلی و کاسینو 2005 ) برروی پنبه انجام دادند گزارش کردند که پرایمینگ باعث افزایش سرعت جوانه زنی پنبه تحت تنش های شوری و دمایی گردیده اما تاثیر معنی داری بر درصد جوانه زنی نداشت همچنین گزارش شده پرایمینگ باعث مقاومت به خشکی در مرحله جوانه زنی شده
کایا و همکاران ( 200. گزارش کردند که پرایمینگ باعث افزایش درصد سرعت جوانه زنی و وزن خشک گیاهچه و کاهش گیاهچههای غیرنرمال آفتابگردان در شرایط تنش خشکی. مارانگو و همکاران ( 2003 ) در تحقیقات خود مشاهده کردند که با افزایش شدت خشکی، درصد سبزشدن و رشد گیاهچه ذرت و پنبه کاهش یافت اما پرایمینگ باعث افزایش این دو مولفه در سطوح تنش خشکی نسبت به بذرهای شاهد (بدون تیمار)گردید.
حلول اسموپرايمينگ شامل اوره ، پلي اتیلن گلایکول و نمک طعام
بويژه اوره و پلي اتيلن گلايكول سبب افزايش درصد جوانه زني ، طول ريشه چه و ساقه چه میشود بطور كلي در همه ارقام بر اوره تحمل به تنش رطوبت را افزايش میدهد. هيدروپرايمينگ آب مقطر با تاثير منفي بر تعداد زيادي از ارقام مورد مطالعه سبب
هدف ما این است که برسی کنیم که ایا پرایمینگ کردن بذر قبل از کاشت چه تاثیری بر جوانه زنی و مراحل رشد و عملکرد گیاه مورد مطالعه دارد