مجموعه مقالات تخصصی گیاهان دارویی

["Pejman"]

بررسي سازگاري برخي از گونه‌هاي دارويي استان يزد در شرايط كلكسيون
عباس‌ زارع‌ زاده‌ (عضو هيئت‌ علمي‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
ناصر باغستاني‌ميبدي(عضو هيئت‌ علمي‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
مهدي‌ شمس‌ زاده‌ (كارشناس‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
علي ميرحسيني (كارشناس ارشد مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)


خلاصه‌ :

اين‌ پژوهش‌ به‌ منظور آشنايي‌ با نحوه‌ كاشت‌ ، داشت‌ و برداشت‌ و توليد گياهان‌ داروئي‌ جهت‌ مصارف‌ سنتي‌ و تامين‌ مواد اوليه‌ براي‌ كارخانجات‌ داروسازي‌ و كاهش‌ فشار بهره‌برداري‌ از طبيعت‌ و جلوگيري‌ از انهدام‌ و انقراض‌ اين‌ نعمت‌ خدادادي‌ از سال‌1373 - 1382 به‌ مدت‌ ده‌ سال‌ در ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ داروئي‌ مركز تحقيقات‌ منابع‌ طبيعي‌ و امور دام‌ استان‌ يزد به‌ اجرا درآمد. بذورو نهالهاي‌ گياهان‌ مورد نظر از طبيعت و گونه‌‌هاي زراعي استان‌ تامين‌ و به‌ صورت‌ مستقيم‌ و يا غير مستقيم‌ (در گلخانه‌ و خزانه‌) كشت‌ و سپس‌ به‌ محل‌ اصلي‌منتقل‌ گرديد. با بذرگيري‌، بذور سالم‌ و خالص‌ مورد نياز تهيه‌ و اقدام‌ به‌ كشت‌ آنها در دو فصل‌ پاييز و بهار گرديد . بدين‌ طريق‌ فصل‌كاشت‌ و فنولوژي‌ آنها مورد مطالعه‌ و بررسي‌ قرار گرفت‌ . در ضمن‌ علاوه‌ بر آشنايي‌ با نحوه‌ تكثير گياه‌ در حد مقدور آفات‌ وبيماريها و نياز آبي‌ و كودي‌ گياه‌ و همچنين‌ گونه‌هاي‌ سازگار با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ تحقيقاتي‌ يزد مشخص‌ گرديد .نتايج‌ بدست‌ آمده‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ از 198 گونه‌ گياه‌ داروئي‌ كشت‌ شده‌ 177 گونه‌ مراحل‌ فنولوژي‌ خود را كامل‌ نموده‌ ، 116 گونه‌آن‌ با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ سازگار بوده‌ ، 12 گونه‌ سبز نشده‌ و 9 گونه‌ سبز شده‌ بعد از مدتي‌ خشك‌ گرديده‌ است‌ .
واژه هاي کليدي : سازگاري ، گونه هاي دارويي کشت .

مقدمه:

بايد توجه‌ داشت‌ بهره‌برداري‌ و استفاده‌ از گياهان‌ داروئي‌ به‌ نحوي‌ كه‌ در ممالك‌ اروپائي‌ و آمريكايي‌ معمول‌ است‌ هنوز در كشور ما مورد توجه‌ قرار نگرفته‌ اكثريت‌ مردم‌ از گياهان‌ داروئي‌ كه‌ در ايران‌ پراكندگي‌ دارند بي‌ اطلاع‌ هستند و يا اصولا به‌ خواص‌ درماني ‌آنها واقف‌ نيستند در حال‌ حاضر بعض‌ از مراكز علمي‌ نيز از اين‌ گونه‌ گياهان‌ بدون‌ آنكه‌ توجه‌ شود در داخل‌ كشور به‌ سهولت ‌مي‌توان‌ به‌ آنها دسترسي‌ پيدا كرد از كشورهاي‌ خارج‌ وارد مي‌كنند با در نظر گرفتن‌ مطالب‌ فوق‌ بايد توجه‌ داشت‌ اصولا" روشهايي ‌كه‌ جهت‌ كشت‌ گياهان‌ داروئي‌ به‌ كار مي‌رود مشابه‌ همان‌ روش‌ است‌ كه‌ جهت‌ پرورش‌ ساير گياهان‌ به‌ كار برده‌ مي‌شوند. با اين‌تفاوت‌ كه‌ بايد شرايط‌ اقليمي‌ از قبيل‌ آب‌ و هوا، ارتفاع‌ از سطح‌ دريا ، عرض‌ و طول‌ جغرافيايي‌، ميزان‌ رطوبت‌، ميزان‌ آفتاب‌، نوع ‌خاك‌ و بذر اصلاح‌ شده‌ را در نظر گرفت‌ زيرا كيفيت‌ و كميت‌ مواد موثره‌ گياهان‌ دارويي‌ كشت‌ شده‌ نسبت‌ به‌ ميزان‌ محصول‌ توليدشده‌ ارحجيت‌ دارد و بايد دقيقا" مورد توجه‌ شخص‌ محقق‌ قرار گيرد.

مواد و روش‌ ها:

بمنظور اجراي‌ طرح‌ اهلي‌ كردن‌ گياهان‌ داروئي‌ ، زميني‌ به‌ مساحت‌ 3 هكتار در ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ دارويي‌ مركز تحقيقات ‌منابع‌ طبيعي‌ واقع‌ در گردفرامرز يزد مشخص‌ و به‌ علت‌ نامناسب‌ بودن‌ خاك‌، به‌ عمق‌ 50 سانتيمتر خاكبرداري‌ و سپس‌ خاك ‌مناسب‌ زراعي‌ همراه‌ با 200 تن‌ كود دامي‌ گوسفندي‌ جايگزين‌ گرديد. در اين‌ بخش‌ از طرح‌ بذور تهيه‌ شده‌ از طبيعت و گونه‌هاي زراعي استان در كرتهايي‌ به‌ طول‌ 15 متر و عرض‌ 3 متر در روي‌ رديفهايي‌ به‌ فواصل‌ بين‌ 25-100 سانتيمتر بسته‌ به‌ نوع ‌گونه‌ گياهي‌ و يا به‌ صورت‌ چاله‌‌اي‌ به‌ تعداد 3-2 بذر در هر چاله‌ و يا بصورت‌ دست‌ پاش‌ با رعايت‌ عمق‌ مناسب‌ كشت‌ گرديدند. بعد از كشت‌ بهاره‌ به‌ طور هفتگي‌ زمين‌ آبياري‌ گرديد و در كشت‌ پاييزه‌ تا ابتداي‌ فصل‌ بهار در صورت فقدان‌ نزولات‌ آسماني‌ هر 12 روز يكبار آبياري‌ انجام‌ مي‌شد و در فصل‌ بهار و تابستان بسته‌ به‌ نياز آبي‌ گياه‌ تا رسيدن‌ محصول‌ به‌ طور كامل آبياري‌ ادامه ‌داشت‌.
فنولوژي گياهان كشت‌شده از جمله زمان كاشت، جوانه‌زدن، ساقه‌رفتن، آغاز گلدهي، تشكيل ميوه، زمان برداشت محصول(جدول ضميمه) به‌طور دقيق ثبت گرديدند. علاوه بر آشنايي با نحوه تكثير گياه، آفات و بيماريها، نياز آبي و كودي، ميزان توليد محصول و همچنين گونه‌هاي سازگار با شرايط اقليمي ايستگاه تحقيقات گياهان دارويي نيز مورد مطالعه و بررسي قرار گرفتند.

نتايج‌ و بحث‌:

در مدت‌ اجراي‌ طرح‌(1382-1373) 198 گونه‌ گياه‌ داورئي‌ كشت‌ شده‌ كه‌ 177 گونه‌ مراحل‌ فنولوژي‌ خود را كامل‌ نموده‌، 116 گونه‌ آن‌ با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ داروئي‌ يزد سازگاز بوده‌، 12 گونه‌ سبز نشده‌ و 9 گونه‌ سبز شده‌ و بعد از مدتي ‌خشك‌ گرديده‌ است‌.
نظر به سيستم حساس و شكننده مناطق خشك حفظ و نگهداري ذخاير ژنتيك گياهي به ويژه گياهان دارويي كه 28 درصد فلور گياهي استان را شامل مي‌شوند از ضروريات مي‌باشد و با توجه به مصرف روز افزون گياهان دارويي بايد با استفاده از روشهاي نوين زراعي و انجام عمليات به نژادي و به زراعي ميزان توليد محصول و مواد موثره گياهان دارويي را در واحد سطح افزايش داده تا بتوان از اين طريق نياز جامعه امروزي را برآورده نمود.

سپاسگزاري:

بدينوسيله‌ از آقاي‌ مهندس‌ پرويز باباخانلو مشاور و هماهنگ‌ كننده‌ ملي‌ طرح‌ و آقاي‌ دكتر محمد باقر رضايي‌ رئيس‌ بخش‌ گياهان‌داروئي‌ و محصولات‌ فرعي‌ و از كليه‌ همكاران‌ در مركز تحقيقات‌ منابع‌ طبيعي‌ و امور دام‌ استان‌ يزد قدر داني‌ و تشكر مي‌شود.
منابع‌

1ـ اميد بيگي‌ رضا، 1374، رهيافت‌ هاي‌ توليد و فرآوري‌ گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ تهران‌ فكروز، جلد 1ـ3.
2- ثابتي‌ حبيب‌ا...، 1373، جنگلها، درختان‌ و درختچه‌هاي‌ ايران‌، انتشارات‌ دانشگاه‌ يزد، چاپ‌دوم‌.
3ـ زرگري‌ علي‌، 1370، گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ دانشگاه‌ تهران‌ جلد 1ـ5.
4ـ زمان‌ ساعد، 1374، گياهان‌ داروئي‌ روش‌ كشت‌، برداشت‌ و شرح‌ مصور رنگي‌ 256 گياه‌ (ترجمه‌)، انتشارات‌ ققنوس‌.
5ـ صمصام‌ شريعت‌ هادي‌، 1374، پرورش‌ و تكثير گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ ماني‌ اصفهان‌.
6ـ قهرمان‌ احمد، فلور رنگي‌ ايران‌، انتشارات‌ مؤسسه‌ تحقيقات‌ جنگل‌ و مراتع‌ كشور.
7ـ گلها و گياهان‌ مناطق‌ خشك‌ و نيمه‌ خشك‌ و كويري‌ ايران‌ جلد اول‌، 1355، انتشارات‌ مؤسسه‌ تحقيقات‌ جنگلها و مراتع‌.
8ـ مركز تحقيقات‌ كشاورزي‌ يزد، 1375، نتايج‌ آزمايشهاي‌ فيزيكي‌ شيميايي‌ خاك‌ در محل‌ اجراي‌ طرح‌.
9ـ مظفريان‌ ولي‌ ا...، 1379، فلور استان‌ يزد، مؤسسه‌ انتشارات‌ يزد.

10- Andrew CHEVALLIER, 1999, Encyclopedia Medicinal plants
11- JAMES A.DUKE, 1992, phytochemical constituents of Gras Herbs and other Enconomicplants.



Survey of compatible some medicinal plants species in Yazd province with collection climatic conditions.
Zarezadeh, A., Baghestani Maybodi, N., Shamszadeh, M. and Mirhoseini, A.
ِِAbstract:
This study was performed from 1993 - 2003 in Yazd medicinal plants research station, to introduce the methods of cultivating, protecting, gathering and producing of medicinal plants. In addition the aim was to provide raw material for pharmacy factories and prevent of decay these plants.
The seeds and seedling were used from natural Resources and cultivated species of province.
They were planted in spring and autumn directly and indirectly. planting date; phenology and compatibility of species with Yazd medicinal plants research station climatically conditions were studied. In addition to familiarity with propagation method of plant, pests and diseases, water and fertilizer requirements were surveyed as far as possible.
the results show that 177 spesies out of 198 species Completed their phenology stage, 116 species had
compatible with research station of medicinal plant, 12 species did not germination and 9 species died after germination .
Key words : Medicinal species, cultivation , Compatible

["Pejman"]

مطالعه سيتوژنتيكي در Mentha spicata and M. longifolia
حسين زينلي1، خورشيد رزمجو2 و محمد باقر رضايي3
اعضاي هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان، 2- دانشگاه صنعتي اصفهان 3- موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور3
اصفهان- خيابان دستگرد- شهرك اميرحمزه- مركزتحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان- ص-پ- 81785-199.


خلاصه

برخي مطالعات سيتولوژيكي در جنس Mentha نشان داده است كه جنس Mentha يك گروه پلي‌پلوئيدي، با تعداد كروموزوم متنوع است. اين حالت وضعيت شناسايي تاگزونوميكي گونه‌هاي Mentha را با مشكل مواجه ساخته است. مطالعه حاضر جهت تعيين تعداد كروموزم دوازده كلون نعناع متعلق به دو گونه Mentha longifolia وMentha spicata كه در منطقه مركزي ايران (كاشان، اصفهان و محلات) موجودند، اجرا گرديد. مشخصات سيتولوژيكي از قبيل تعداد كروموزم، طول و عرض كروموزم، و متوسط طول و عرض هر كروموزم براي هر كلون تعيين شد. نتايج نشان داد كه هرسه كلون متعلق به گونه M. longifolia داراي تعداد كروموزم 2n=24 بودند. كلونهاي مورد مطالعه كه ازگونه M. spicata داراي سطوح مختلف پلوئيدي از قبيل ديپلوئيد، تريپلوئيد و تتراپلوئيد بودند. بدين ترتيب نه كلون از گونه M. spicata كه در اين مطالعه استفاده شدند در حقيقت سيتوتيپهاي اين گونه بودند. نتايج نشان داد كه كلونهاي شماره يك، چهار و هشت، داراي سطوح ديپلوئيدي، كلونهاي شماره دو، سه، هفت ودوازده تريپلوئيد و كلونهاي شماره نه و ده داراي سطوح تتراپلوئيد بودند. در ميان كلونهاي گونه M. longifolia متوسط طول كروموزم‌ها از 56 /0 ميكرون در كلون شماره شش تا 93 /0 ميكرون در كلون شماره پنج متغير بود. در بين كلونهاي گونه M. spicata متوسط طول كروموزم از 52 /0 ميكرون در كلون شماره دو تا 88 /0 ميكرون در كلون شماره هشت متغير بود. نتايج مطالعه حاضر گزارشهاي در خصوص عدم اطمينان از معيار كروموزمي در طبقه بندي تاكزونوميكي جنس Mentha به ويژه در گونه M. spicata را تاييد مي‌كنند.
واژه‌هاي كليدي: سيتوژنتيكي، Mentha، كروموزوم


مقدمه

تعداد زياد كروموزومها، كوچك بودن آنها و مجاورت آنها در صفحه متافازي تجزيه و تحليل كاريوتايپ را در جنس نعناع با مشكل مواجه كرده است. هارلي و بريگتون(2) اندازه كروموزوم را در جنس منتا در گستره طولي 5/0 تا 2 ميكرون گزارش نمودند. بيشتر مطالعات از تعيين تعداد كروموزوم به عنوان يك صفت ثابت و ويژه و يا براي جداسازي تاكسوني از تاكسون ديگر نام مي‌برند. در حالي كه برخي مطالعات سيتولوژيكي در جنس Mentha نشان داده است كه اين جنس يك گروه پلي‌پلوييدي با تعداد كروموزوم مختلف براي ژنوتيپهاي هر كدام از گونه‌هاي مورد مطالعه است. اين موضوع منجر به پيچيدگيهاي تاكزونوميكي گونه‌هاي آن شده است. سوالات بدون پاسخي از جمله تعداد كروموزوم متفاوت درون گونه ها، ماهيت پلوييدي، تعداد كروموزوم پايه و نقش پلوييدي در تكامل اين جنس وجود دارد. اين مطالعه به منظور تعيين تعداد كروموزوم‌ها و ميزان تنوع سيتوژنتيكي در ژنوتيپهاي مورد ارزيابي طراحي گرديد.

مواد و روشها

مواد ژنتيكي شامل دوازده كلون نعناع از دو گونه M.longifolia و M. spicataبودند كه از مناطق مركزي ايران (شامل كاشان، محلات و اصفهان) جمع‌آوري شده بودند. جهت بررسي مطالعات سيتوژنتيكي اين كلون‌ها از روش رنگ آميزي استو آهن هماتوكسيلين استفاده شد. صفات مورد مطالعه در اين تحقيق شامل شمارش تعداد كروموزوم، دامنه تغييرات طول و عرض كروموزوم، طول و عرض بزرگترين و كوچكترين كروموزوم، طول كل ژنوم و ميانگين نسبي هر كروموزوم بودند.

نتايج و بحث

نتايج مطالعات سيتوژنتيكي دوازده كلون نعناع نشان داد كه كلونهاي شماره پنج، شش و يازده از گونه M. longifolia داراي 24 كروموزوم بوده و همگي داراي سطوح ديپلويد بودند. دركلونهاي مورد مطالعه از گونه M. spicata سطوح متنوع پلوييدي از قبيل ديپلوييد، تريپلوييد و تتراپلوييد مشاهده شدند. نه ژنوتيپ M. spicata در حقيقت سيتوتايپهاي اين گونه هستند.
در مطالعه حاضر در بين كلونهاي گونه M. longifolia متوسط طول كروموزومها از 56/0 ميكرون در كلون شماره شش تا 93/0 ميكرون در كلون شماره پنج متغير بود. بزرگترين كروموزوم دركلونهاي شماره پنج و شش و يازده به ترتيب داراي طولي برابر 58/1، 74/0 و 06/1 ميكرون بودند. مجموع طول كل ژنوم در كلونهاي شماره پنج و شش و يازده به ترتيب برابر با 58/19، 95/12 و 84/14 ميكرون بودند. اطلاعات توصيفي كروموزومهاي نه كلون M. spicata نشان داد كه مجموع طول كل ژنوم در بين كلونها از 56/15 ميكرون در كلون شماره چهار تا 43/38 ميكرون در كلون شماره ده متغير بود. بزرگترين كروموزوم در كلون شماره ده و كوچكترين كروموزوم در كلون شماره هفت مشاهده شد. بيشترين دامنه تغييرات طول و عرض كروموزوم‌ها به كلون شماره ده و كمترين ان به كلون شماره دو تعلق داشت.
با توجه به اعداد كروموزومي گزارش شده و اعداد بدست آمده از اين مطالعه مي‌توان نتيجه گرفت كه نمي‌توان تنها بر اساس عدد كروموزومي اين كلونها را طبقه‌بندي نمود. بنابراين به نظر مي‌رسد كه حل اين معضل با انجام شمارش كروموزومي امكان پذير نيست و بايستي از صفات تشريحي و مورفولوژيكي و همچنين ماركرهاي مولكولي نيز در جهت طبقه‌بندي كلونها ي اين گونه‌ها بهره گرفت.

منابع

1-Chambers,H., and Hummer,K.E., Taxon,vol.43, pp. 423-432. 1994
2- Harley, H.M., and Brighton, C.A., J. Linn. Soc. Bot., Vol. 74, pp.71-96, 1977.


The Study of cytogenetic in Mentha Spicata and M. longifolia
H. Zeinali1, A. Arzani2, Gh. Razmjoo2, M.B. Rezaei3
Isfahan Agriculture and Natural Resources Research Center1, Isfahan University of Technology ,Research Institute of Forests and Rangeland
E-mail: hoszeinali@yahoo.com (hoszeinali@yahoo.com)

Abstract
Several cytological investigation suggested that Mentha is a group of polyploids, with different chromosome numbers reported for each of the several species. This may cause the taxonomic confusion among the species. This study was carried out to evaluate the cytogenetic properties of 12 clones belonging to M. longifolia and M. spicata that collected from central regions of Iran. Several cytological characteristics such as number of chromosomes, average of chromosome length, the largest and smallest chromosome length and total genome length were recorded for every clone. Results showed the number of chromosome in three clones of M. longifolia were 24. Also result of chromosome numbering showed that clones number 1, 4 and 8 of M. spicata were diploid and clones number of 2, 3, 7 and 12 were triploid and clones number of 9 and 10 were tetraploid. Nine clone of M. spicata representing three of cytotypes including diploid, triploid, and tetraploid. Among of three clone of M. longifolia, average of length chromosome ranged from 0.56 micron in clone six to 0.93 micron in clone number five. Among nine clone of M. spicata, average length of chromosomes ranged from 0.52 micron in clone number two to 0.88 in number eight clone. The result of present study confirmed previous reports that chromosome criterion is an unreliable trait for taxonomical classification in M. spicata
Keywords: Mentha spicata, M. longifolia, cytogenetic

["Pejman"]

تجزيه و تحليل ضرايب مسير عملكرد برگ در متر مربع و عملكرد اسانس در ژنوتيپ‌هاي نعناع
حسين زينلي1، خورشيد رزمجو3 و محمد باقر رضايي2
1- اعضاي هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان
2- موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور
3- دانشگاه صنعتي اصفهان
اصفهان- خيابان دستگرد- شهرك اميرحمزه- مركزتحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان- ص-پ- 81785-199.



خلاصه

نعناع يك گياه دارويي است كه اطلاعات كمي در مورد روابط بين صفات مورفولوژيكي و محتوي اسانس آن وجود دارد. اين آزمايش در قالب يك طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار با استفاده از دوازه نمونه نعناع از دو گونه M. spicata و M.longifolia انجام شد. نتايج نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را بر روي عملكرد برگ در متر مربع داشت. اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي بسيار بالا و منفي بود. به طور كلي تجزيه ضرايب مسير صفات مورفولوژيكي روي عملكرد برگ در متر مربع در نعناع نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع و روز تا 50 در صد گل‌دهي از مهمترين اجزاي عملكرد برگ در متر مربع بوده و بنابراين انتخاب بر اساس اين صفات مي‌تواند در بهبود عملكردبرگ نعناع در متر مربع سودمند باشد. ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي بين عملكرد اسانس و صفات مورفولوژيكي همچنين نشان داد كه عملكرد اسانس با طول برگ همبستگي مثبت و قوي داشت. تجزيه وتحليل ضرايب مسير همچنين نشان داد كه طول برگ بيشترين اثر مستقيم را روي عملكرد اسانس دارد. بنابراين ممكن است كه از طول برگ به عنوان يك ماركر در جهت انتخاب ژنوتيپهاي با عملكرد بالاي اسانس در نعناع استفاده نمود.
واژه‌هاي كليدي: اسانس، ژنوتيپ، نعناع


مقدمه

جنس Menthaيكي از جنسهاي خانواده Labiatae است كه داراي توزيع وسيع و اهميت تجارتي قابل ملاحظه‌اي است و در هرپنج قاره جهان كشت مي‌شود. ساقه‌ها و برگهاي چندين گونه آن اغلب به عنوان ادويه و دارو مورد استفاده قرار مي‌گيرد(1و2). عملكرد برگ و عملكرد اسانس گياه نعناع نتيجه فعاليت تعداد زيادي از فراينده‌هاي رشد است. از آنجايي كه عوامل محيطي تاثير زيادي بر عملكرد برگ گياه و اسانس گياه دارند بنابراين در مراحل اوليه بهتر است كه به جاي عملكرد از اجزائ تعيين كننده عملكرد در جهت گزينش گياهان با عملكرد بالاي برگ و اسانس استفاده نمود. ضرايب همبستگي و تجزيه و تحليل ضرايب مسير روشهايي هستند كه به عنوان ابزاري براي تعيين روابط بين صفات و تعيين مهمترين صفات موثر بر عملكرد مورد استفاده قرار مي‌گيرند.


مواد و روشها

اين آزمايش در سال 1382 بر روي 12 نمونه نعناع از گونه M. spicata و M.longifoliaدر قالب يك طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار انجام شد. هفده صفت مورفولوژيكي در مرحله 100 در صد گلدهي ثبت و با استفاده از دستگاه كلونجر مدل فارماكوپه بريتانيا و با استفاده از روش تقطير با آب محتوي اسانس بر حسب در صد محاسبه شد. به منظور مطالعه روابط بين صفات مورفولوژيكي و عملكرد اسانس و تعيين مهمترين اجزاء تعيين كننده عملكرد برگ گياه در متر مربع و عملكرد اسانس از روشهاي ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي و ضرايب مسير به روش دوي و لو استفاده شد.


نتايج وبحث

نتايج ضرايب همبستگي بين صفات مورفولوژيكي نشان داد كه روز تا 50 در صد گلدهي همبستگي مثبت و بسيار قوي و معني‌داري با روز تا 100 در صد گلدهي r=0.94) (و همبستگي منفي‏، قوي و معني‌داري با عملكرد گياه در متر مربع (r=-0.63) داشت. همبستگي بين عملكرد گياه در متر مربع با عملكرد برگ در متر مربع متوسط، مثبت و معني‌داري بود(r=0.45). نتايج مقايسه ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي حاكي از آن است كه در بيشتر حالت مقدار ضرايب همبستگي ژنوتيپي از ضرايب همبستگي فنوتيپي بيشتر است. اين مي‌تواند ناشي از اثر تعديل كننده محيط باشد. نتايج تجزيه وتحليل ضرايب مسير روي عملكرد برگ در مترمربع نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را بر روي عملكرد برگ در متر مربع داشت (1.76). اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي بسيار بالا و منفي بود.(-1.13) اثر مستقيم تعداد سنبله در گياه با عملكرد برگ در متر مربع مثبت و بالا بود .(0.72)ولي اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي منفي و متوسط بود(0.46) . روز تا 50 در صد گلدهي بعد از عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را روي عملكرد برگ در متر مربع داشت. به طور كلي تجزيه ضرايب مسير صفات مورفولوژيكي روي عملكرد برگ در متر مربع در نعناع نشان داد كه انتخاب بر اساس اين دو صفت مي‌تواند در افزايش عملكرد برگ در متر مربع موثر واقع شود.
ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي بين عملكرد اسانس و ساير صفات مورفولوژيكي نشان داد كه عملكرد اسانس با طول برگ همبستگي مثبت، قوي و معني‌داري داشته است (0.83). نتايج و تجزيه وتحليل ضرايب مسير همچنين نشان داد كه طول برگ بيشترين اثر مستقيم را روي عملكرد اسانس داشت (0.81). در راستاي بهبودعملكرد اسانس با استفاده از اين نتايج، محققان اصلاح نباتات بايستي در جهت افزايش طول برگ و ارتفاع گياه و در جهت كاهش طول ساقه‌هاي فرعي و طول سنبله‌هاي ساقه فرعي تلاش نمايند. از آنجايي كه محل بيوسنتز مونوترپن‌ها در كركهاي ترشحي برگ است، بنابراين توجه به افزايش سطح برگ با توجه به اينكه طول برگ باعث افزايش سطح برگ گردد تاثير به سزايي روي عملكرد اسانس خواهد داشت. با توجه به تحقيقات محققان اين امر به نظر مي‌رسد كه منطقي باشد، زيرا بيشتر اين كركهاي ترشحي در قسمت دور از محور برگ و در قسمت حاشيه قرار دارند(1).



منابع

1- بقاليان، ك، و نقدي بادي، ح، گياهان اسانس دار، نشر اندرز، 1379.
2- Chambers, H., and Hummer, K. E., Chromosome counts in the Mentha collection at the USDA-ARS national clonal germplasm repository, Taxon, Vol. 43, pp. 423-432,1994.


Path analysis of plant yield per m2 and essential oil content in Mentha genotypes
Hossein zeinali and Mohamd- Bagher Rezaei
Isfahan Agriculture and Natural Resources Research Center, Research Institute of Forests and Rangeland

Abstract
Mint is a medicine plant that there is little information available on relationship between morphological traits and essential oil content. This experiment was carried out using a randomaized complete block design with three replications. Twelve Mentha accession belonging to M. spicata and M. longifolia were used. Result indicated that plant yield per m2 had the highest direct effect on leaf yield per m2. Indirct effect of plant yield per m2 through days to 50 flowering was negative and high. In general, path analysis of morphological traits on leaf yield per m2 showed that plant yield per m2 and days to 50 flowering were the most important of yield component of leaf yield per m2. Therefore selection on basis of this characters will be used in developing higher-yielding varieties. Genotypic and phenotypic correlation between essential oil content and morphological traits indicated that the correlation between essential oil content and leaf length was high and positive. Path analysis also showed that leaf length had the highest direct effect on essential oil content. It was suggested, leaf length may be used as a marker trait for selecting genotypes with high essential oil content in Mentha.
Keywords: Essential oil, Mentha, yield
.

["Pejman"]

استفاده از باكتريها
در كنترل بيولوژيكي بيماري پژمردگي فوزا ريومي زيره سبز
عادله سبحاني پور1 ،حسن رضا اعتباريان1 و مازيار نوشين پيچاني1
1- گروه گياه پزشكي مجتمع آموزش عالي ابوريحان ، دانشگاه تهران
آدرس: استان سمنان -شهرستان شاهرود- خطابان تنران خيابان کاج کوچه يکم پلاک 3 کدپستي: 14819-36146 تلفن: 3333082-0273



خلاصه

استفاده از ميكرو وارگانيسم‌هاي آنتاگونيست جهت كنترل آفات و بيماريهاي گياهي ، يكي از روشهاي كاربردي و سالم از نظر زيست محيطي است. زيره سبز از مهمترين گياهان دارويي است و بيماري پژمردگي فوزاريومي مهمترين بيماري اين محصول در ايران مي‌باشد. اثر شش استرين باكتري سودوموناس فلورسنت آنتاگونيست روي دو جدايه قارچ عامل بيماري (مربوط به استانهاي سمنان و خراسان) در شرايط آزمــايشگاه و گلخانه بررسي شد. در آزمايش پوشش دهي بذر، استــرينB-28 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 25/36 و25/46 درصد و در حالت محلول پاشي خـاك ،استرين D - 54 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 75/28 و25/43 درصد مرگ گياهچه و تعداد گياه آلوده را در مقايسه با شاهد كاهش دادند.
واژه‌هاي كليدي: زيره سبز، باكتريها، بيماريهاي پژمردگي فوزاريومي


مقدمه

بيماري پژمردگي فوزاريومي زيره سبز (Fusarium oxysporum f.sp.cumini) خاكزاد و بذر زاد بوده و گياه در تمام مراحل رشدي به آن حساس است و اين عوامل مبارزه با اين بيماري را كه يكي از عوامل بسيار مهم در كاهش توليد اين محصول در كشور ماست ، بسيار دشوار كرده است. استفاده از سموم شيميايي سبب آلودگي محيط شده و براي موجودات زنده بسيار خطرناك است (1). مبارزه شيميايي با بيماريهاي خاكزاد علاوه بر هزينه زياد و كارايي كم ،ممكن است سبب مقاومت قارچهاي بيماري زا نيز بشود. به اين دليل مبارزه بيولوژيكي با اين عوامل به عنوان يك راه چاره و روش جايگزين مطرح و از اهداف مهم كشاورزي پايدار مي‌باشد (3).


مواد و روشها

دو جدايه قارچ عامل بيماري از استانهاي خراسان و سمنان تهيه شد و 263 استرين باكتري سودوموناس فلورسنت نيز از خاك مزارع زيره جداسازي شد كه شش عدد از استرين‌هاي آنتاگونيست انتخاب و با آزمونهاي بيوشيميايي و الكتروفورز پروتئين تا حد گونه شناسايي شدند. اثرات ضد قارچي آنها در شرايط آزمايشگاه به صورت كشت متقابل قارچ و باكتري ، تأثير متابوليت‌هاي خارج سلولي و تركيبهاي فرار ضد قارچي باكتريها بر رشد ميسليوم و در شرايط گلخانه به صورت پوشش دهي بذر و مخلوط كردن خاك گلدانها با سوپانسيون جدايه‌هاي آنتاگونيست و بررسي كاهش شدت بيماري در مقايسه با شاهد انجام شد. در آزمايشهاي گلخانه اي به دليل متفاوت بودن شدت بيماريزايي جدايه هاي اين قارچ در طبيعت،از مخلوط دو جدايه قارچي و به نسبتهاي مساوي استفاده شد.


نتايج و بحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه در كشت متقابل قارچ و باكتري استرين Pseudomonas aeruginosa B -28 با بيشترين اثر تا %37 ، در آزمون بررسي تأثير مواد فرار استرينPseudomonas fluorescens D-54 با بيشترين اثر و تا %44/50 و در آزمون بررسي ترشحات خارج سلولي استرين‌هاي 54P.fluorescens D- وH-111 و P.aeruginosa B-28 تا %99 كاهشي در رشد ميسليوم جدايه‌هاي قارچي ايجاد كردند. در شرايط گلخانه‌اي نيز استرين‌هاي B- 28 و D- 54 و تيمار مخلوط باكتريها بيشترين تأثير را بر كاهش آلودگي بوته‌ها نشان دادند(جدول شماره 1). استرين‌هاي سود و موناس فلورسنت از فعالترين و مهمترين باكتريهاي ريزوسفرند كه به طور گسترده‌اي به عنوان عوامل بيوكنترل استفاده شده اند. توليد متابوليت‌هايي از جمله سيدروفورها ، تركيب فرار سيانيد هيدروژن ، آنزيمهايي از قبيل پروتئاز‌ها و فيتوهورمون‌ها آنها را در رديف مهمترين عوامل بيوكنترل قرار داده است و اين عوامل از عوامل احتمالي دخيل در فعاليت بيوكنترلي آنها مي‌باشد. به علاوه برخي از آنها سبب ايجاد مقاومت اكتسابي در محصولات مختلف عليه بيماريها شده اند و اين فعاليت دو گانه يعني آنتاگونيست مستقيم بيمارگرها و تحريك مقاومت به بيماري در گياه ميزبان ، توانايي آنها را به عنوان فرآورده محافظت‌هاي محافظت كننده گياهان بيشتر نشان مي‌دهد. (2)
به هرحال نتايج اين تحقيق نشانگر موفقيت در كنترل بيولوژيكي اين بيماري مي‌باشد كه البته بايد براي يافتن آنتاگونيستهاي قوي تر و با طيف تأثير بيشتر تلاش شود.

جدول شماره 1- تاثير باکتريهاي آنتاگونيست بر درصد آلودگي بوته‌هاي زيره در شرايط گلخانه




درصد وقوع مرگ گياهچه و آلودگي گياه
استرين آنتاگونيست
محلول پاشي خاک
پوشش دهي بذر
c45
c25/41
b75/58
b60
a25/76
ab5/67
d25/26
ab70
bc35
b5/47
a5/62
a25/66
a75/68
a5/62
c25
a25/71
28-B
54-D
111-H
229-Q
43-C
146-K
مخلوط باکتريها
شاهد آلوده



در جدول بالا 111-Hو28-Bاسترين‌هاي P.aeruginosa ، 229-Q و 54-D استرين‌هاي P.fluorescens biov.III، 43-C استرين P.putida

سپاسگزاري


بدين‌وسيله از زحمات آقاي مهندس مجيد اخوان، خانم دکتر ماهرخ رستگار و جناب آقاي مهندس رضا اقنوم صميمانه قدر داني مي شود.



منابع


1-Shoda,M.2000. Bacterial control of plant diseases. Journal of Bioscience and 515 -521: Bioengineering. 89 (6)
2-Walsh ,V. F ,J.P.Morrissey ,and F.O, Gara. 2001 Pseudomonas for biocontrol of phytopathogens: from functional genomics to commerical exploitation. Biotechnology ,12 :289-295.
3-Wang ,S. ,T.Yieh ,and I.Shih. 1999. Purification and characterization of a new antifungal compound produced by Pseudomonas aeruginosa K-187 in a shrimp and crab shell powder medium. Enzyme and Microbial Technoloy ,25:439 - 446.

biov.B و 146-K استرين P. fluorescens biov.I مي‌باشند.اعداد متن جدول ميانگين چهارتکرار واعدادي که در هر ستون داراي حروف مختلف هستند در آزمون چند دامنه دانکن (01/0> P) با يکديگر اختلاف معني‌دار دارند.


The usage of bacteria in bio control of Fusarium wilt of cumin.
Sobhanipoor ,A.
Department of plant protection ,Aburayhan Campus ,Tehran University.

Abstract
The usage of antagonistic microorganisms in biocontrol of plant pests & diseases is one of the applicable and safe methods. Cumin is one of the most medicinal Plants and Fusarium wilt is the most important disease of this crop in Iran. Total of six antagonistic strains of pseudomonads bacteria were evaluated for biocontrol of two isolates of the causal agent of this disease in laboratory and under green house conditions. Strains D-54, B-28 and H-111 prevented from mycelial growth of Fusarium fungus by antibiotic production. Cumin seeds coating with strain B-28 & mixture of strains caused 36.25% & 46.25% and soil drenching with strain D-54 & mixture of strains caused 28.75% & 43.25% reduction in the seedling dead and wilt.
Keywords: bacteria, fusorium, cumin

["Pejman"]

مطالعه اثرنوع كشت بر عملكرد گياه دارويي موسير
علي سپهوند1 ، حسين آستركي1 علي محمديان 1 رضا سياه منصور2ناهيد وليزاده 1
1-كارشناسان مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان 2-عضو هيات علمي مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي لرستان
آدرس:خرم آباد،خيابان كشاورز،مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي استان لرستان ص .پ.348



خلاصه

كشور ما ايران مساحت پهناوري دارد كه آب و هواي متفاوت آن سبب تنوع گياهي فراوان گرديده است .در اين تنوع آب و هوايي ، گياهان مهم و با ارزشي از جمله گياهان دارويي رويش مي‌كنند كه مي‌توان به گياه مرتعي موسير كه يكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد و بصورت خودرو در رويشگاهها ي مرتفع و طبيعي رويش مي‌كند اشاره نمود كه بهره برداريهاهي نادرست و بي رويه سبب نابودي و انقراض آنها شده است. بدين منظور طرحي با عنوان بررسي كشت واهلي كردن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنتيكي اين گياه با ارزش دارويي ، همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت انجام گرفت. براي اين كار ابتدا از سه نقطه(اكوتيپ ) استان لرستان شامل ريمله ، الشتر و نخوددر پياز موسير جمع‌آوري و در قالب طرح پايه بلوكهاي كامل تصادفي و آزمايش كرتهاي خردشده (split plot )در سه تكرار و با دو روش چاله اي وفارو، كشت صورت گرفت. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه طي سه سال آمار برداري بعمل آمد.در نهايت پس از تجزيه و تحليل اطلاعات مشخص شدكه روش كشت فارو و پياز موسير منطقه ريمله ااز نظر عملكرد برتر از بقيه مناطق و روش كشت چاله اي مي‌باشد .
واژه‌هاي كليدي : موسير ، كشت ، رديفي ، چاله ، لرستان


مقدمه

موسيريكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد مه بصورت خودرو و در رويشگاههاي مرتفع و طبيعي از جمله مراتع استان لرستان رويش مي‌كندبررسي كشت و اهلي نمودن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنيتكي اين گياه مرتعي كه خاصيت ادويه اي (عطر و طعم دهنده) و داروايي (درمان روماتيسم ، ترميم زخمهاي سطحي ، خلط سينه )دارد ،همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت اصولي اقدام به انجام اين طرح تحقيقاتي گرديد.با توجه به تحقيقات ديگري كه در سطح كشور بر روي بذر آن انجام گرديدوجواب مثبت گرفته نشد لذا با اين اطلاعات اقدام به كشت پياز موسير گرديد.اميد است با انجام چنين طرحهايي زمينه براي توليد هر چه بيشتر محصولات فرعي از منابعي طبيعي فراهم گردد.

مواد و روشها

از سه نقطه ريمله ، الشتر ونخوددر پيازموسير جمع‌آوري گرديد و در ايستگاه تحقيقاتي زاغه با طول جقرافيايي48درجه و 42ثانيه وعرض جقرافيايي33درجه و29ثانيه و ارتفاعار سطح دزيا 1960متر با بارندگي 602ميليمتركشت گرديد.طرح در قالب بلوكهاي كامل تصادفي وآزمايش كرتهاي خرد شده در سه تكرار اجرا گرديد فواصل بين خطوط كشت 40سانتي متر و روي رديف فواصل بين بوته‌ها در كشت فارو 8 سانتي متر و درچاله اي 24سانتي متر مربع منظور گرديد. و در هر پلات 5 رديف پياز كشت گرديد. در هر چاله سه پياز تقريبا هم وزن و همسان ودر كشت رديفي در هر 8سانتي متر يك پياز كشت گرديد. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه آماربرداري شد و در نهايت جهت مقايسه ميزان توليد پياز موسير در هر سال در هر پلات يك متر مربع از خاك مزرعه بر گردانده شد.


نتايج وبحث

نتايج تجربه و تحليل عملكرد سه ساله موسير نشان مي‌دهد كه بين اكو تيپ‌هاي مناطق ريمله، الشتر و نخود در تفاوت معني داري وجود دارد بطوريكه در سال اول عملكرد اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو بيشتر از عملكرد دو منطقه ديگر بود ولي اكوتيپ منطقه نخوددر به روش كشت چاله اي از نظر عمكرد در سالهاي دوم و سوم نسبت به عملكرد ساير اكوتيپهاي برتر مي‌باشد. از نظر اقتصادي پيشنهاد مي‌گردد كه اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو انجام گيرد .



منابع

1-اميد بيگي ،رضا،رهيافت‌هاي توليد و فرآوري دارويي، جلد2 تهران ، طراهان نشر1376
2-اميد بيگي، رضا، رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي، تهران ، فكروز،1374
3-بقاليان، كامبيز، حسنعلي نقدي بادي، گياهان اسانسدار ،نشر اندرز،1379
4-جليلي،كشت و اهلي كردن گياه دارويي موسير، گزارش نخايي، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان همدان،1380
5-زرگري،علي،گياهان دارويي جلد 4، انتشارات دانشگاه تهران،1369
6-شفيع زاده ، فتح اله، گياهان دارويي لرستان، دانشگاه علوم پزشكي لرستان-حيام،1381




بررسي عملكرد موسير‌تر سه اكوتيپ در دو روش كاشت در طي سه سال




Study the method calture on harvest medicine plant allium hirtifolium
A . sepahvand , H . asteraki , R.siahmansour,A.mohammadian,N.valizadeh
Agriculture and natural resource center research of lorestan province e..

Abstract
Our country '' Iran '' have widespread surface that different climates in different place of this country couse wide plant s flora , in this differentclimate.
Important plant s such as medicine plant are grown in different place .in other hand ample and incorect us age couse ruin of them . for this purpouse a research named survay of culture and domesticated of allium in purpase of not erosion of this plant that have ranglands and medicine value is done also this research is done for culture and agricultural distribution and derect the best method for culture and harvest of this plant . for this worre at first stage from 3 point of lorestan province rimelah ,alashtar and nokhoddar bulbs of alium are collected and by the method accident completely bloue on 3replicate and with two method of hole and farrow culture is done and at end after survey of information with statistics pacage we find the furrow culture method of allium in point of rimelah is best in compare with other point and the method of hole.
Key words:Allium hirtifolium,Agriculture,Farrow,Hole,Lorestan

["Pejman"]

تاثير ويژگيهاي شيميايي خاك روي ميزان فلاوونوييد سداب
(Ruta graveolens)
رامين سلماسي
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي آذربايجانشرقي
raminsalmasi @ yahoo. com



خلاصه

سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد كه بر ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي چندين عامل از جمله ويژگيهاي خاك تاثير گذار است. هدف از اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه است. به اين منظور، از 3 لايه خاك مربوط به سه محل تبريز كه سداب به طور طبيعي در آنها مي‌روييددر سه تكرار نمونه‌هاي خاك گرفته شد. اين نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل پاره‌اي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي خاك قرار گرفتند. نمونه‌هايي از سداب نيز از از همين مكانهاي نمونه برداري گرفته شد و مقدار فلاوونوييد روتين آنها نيز، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. با استفاده از رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم ( گرم بر كيلوگرم ) و كبالت ( ميلي گرم بر كيلوگرم ) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ همبستگي بالايي بدست آمد: 96/0 = 2r. در نتيجه، با افزودن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي آن، مي‌توان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد.
واژه هاي كليدي: سداب، ويژگيهاي شيميايي، فلاونوئيد


مقدمه

بيوسنتز فلاوونوييدها، تحت تاثير عوامل زيست محيطي مانند نور ، دما ، و مواد غذايي مي‌باشد( 2 ). جذب عناصر توسط گياه ، فرايند پيچيده‌اي است كه چندين عامل برآن تاثير گذارند. از جمله اين عوامل مي‌توان به اين موارد اشاره كرد: گونه‌هاي گياه ، ژنوتيپ ، تحرك عناصر غذايي در خاك و ويژگيهاي خاك مانند pH ، مواد آلي، ميزان رس، rH (5). نتيجه بسياري از مطالعات تاثير معني دار تغذيه عناصر روي ساخت فلاوونوييدها را نشان داده است (3و7).
سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد. اين فلاوونوييد نقش آنتي اكسيدانت دارد و جهت رفع بيماريهاي عروقي و ارتقا سلامتي نقش دارد. از آنجايي كه عوامل زيست محيطي بر ساخت فلاوونوييد‌ها تاثير دارند، در اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي بررسي مي‌شود تا بتوان بامديريت بهينه خاك، باعث افزايش كيفيت اين گياه مهم دارويي شد.

مواد و روشها

سه محل از اطراف شهرستان تبريز كه سداب به طور طبيعي در آن مي‌روييد انتخاب شد. از سه لايه خاك (30-0 ،‌ 60-30 و 90-60 سانتيمتر ) اين محلها در سه تكرار جهت تجزيه و تحليل شيميايي نمونه‌هاي خاك گرفته شد. نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل مواد ، ظرفيت تبادل كاتيوني، بافت، درصد رس و عناصر غذايي قرار گرفتند (1). pH آلي، مقدار روتين نمونه‌هاي سداب گرفته شده از همان مكانهاي نمونه‌برداري خاك نيز پس از استخراج، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. از نرم افزار STATGRAGH براي محاسبات آماري اين پژوهش استفاده گرديد.

نتايج و بحث

pH خاك براي هر سه لايه به طور عام نزديك به خنثي بدست آمد (2/8 - 1/6 ). مواد آلي از 0/40 تا 6/67 گرم بر كيلوگرم خاك براي لايه اول نمونه‌هاي خاك متغير بود و در لايه سوم 2 الي 3 برابر كاهش پيدا كرد. ميزان كربن از 4/5 تا 3/35 گرم بر كيلوگرم خاك در هر 3 لايه بود در حالي كه در 30 الي 60 سانتيمتري خاك نسبتا ثابت بدست آمد (13.4-10.7). مقدار نيتروژن براي سه لايه نسبتا پايين بدست آمد: 1 تا 7/1 گرم بر كيلوگرم خاك. مقدار روتين اختلاف چشمگيري داشت :
از 14 /1%تا 76/0%.
نتايج اين پژوهش نشان داد كه كمترين ميزان روتين در محل نمونه برداري 1 بوده است و مقادير كلسيم و كبالت خاك در لايه 60-30 سانتيمتر همين محل مي‌باشد (به ترتيب 11 و 4/3 گرم بر كيلوگرم). بيشترين ميزان اين فلاوونوييد ( 14/1%) در محل نمونه برداري شماره 3 بوده است كه بيشترين كبالت (6/19 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) وكمترين مقدار منگنز (5/10 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) خاك را داشته است. معادله رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم (گرم بر كيلوگرم) و كبالت (ميلي‌گرم بر
كيلوگرم) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ نشان دهنده همبستگي بالاي اين دو مؤلفه بوده است : 96/0 = 2r
معادله رگرسيون بدست آمده به اين صورت مي‌باشد :Co 345/0 + Ca372/0 + 592/0 = ميزان آلكالوييد دانه در دامنه PH كه اين پژوهش انجام گرفت ، عناصر اصلي خاك به صورت غير فعال هستند. با اين وجود ، تفسير اين داده‌ها به دليل بر همكنش بين عناصر مشكل مي‌باشد. مثالهايي از اين بر همكنشها در پژوهش محققان آمده است (4و 5 ). بر اساس اين تحقيق مقدار كلسيم + كبالت خاك ، همبستگي بالايي با ميزان روتين دانه دارند كه تاثير بالاي اين دو دسته عناصر غذايي را روي ساخت روتين نشان مي‌دهد. داده‌هاي اين تحثيق در مورد مقدار فلاوونوييد (76.-1.13% آلكالوييد براي سه محل نمونه برداري مختلف) نشان مي‌دهند كه با بهينه سازي عناصر غذايي خاك _ كه در اين پژوهش با اضافه كردن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي اين دو عنصر ميسر مي‌شود _ ميتوان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد. تحقيقات بيشتري لازم است تا مكانسيم تاثير كبالت و كلسيم را روي ساخت روتين بررسي نمايد.

سپاسگزاري

بدينوسيله از بخش گياهان دارويي دانشكده داروسازي دانشگاه تبريز بدليل راهنمايي‌هاي ارزنده شان براي اجراي اين پژوهش، قدرداني مي‌گردد.




منابع

1. Black, C. A. et al, (ed). Methods of soil analysis, Part 2. 2ed, Agronomy Monog. 9, ASA, Madison, WI. 1965.
2. Chatterjee et al., 1988 S.K. Chatterjee, R.P. Nandi, P. Bharati, B. Yonjan and M.K. Yonzon, Improvement studies on some alkaloid yielding medicinal plants, Med. Arom. Spice Plants 188 (1988), pp. 39-46.
3. Gorinova and Atanassov, 1993 N.I. Gorinova and A.I. Atanassov, Influence of chemical composition of soils on the galanthamine content in Leucojum aestivum, J. Plant Nutr. 16 (1993), pp. 1631-1636.
4. McKenzie, 1978 R.M. McKenzie, The effect of two manganese dioxides on the uptake of lead, cobalt, nickel, copper and zinc by subterranean clover, Aust. Soil Res. 16 (1978), p. 2.
5. Mengel and Kirby, 1982 K. Mengel and E.A. Kirby, Principles of Plant Nutrition (third ed.), Bern, Switzerland (1982).
6. Radanovic et al., 2002 D. Radanovic, S. Antic-Mladenovic and M. Jakovljevic, Influence of some soil characteristics on heavy metal content in Hypericum perforatum L. and Achillea millefolium L., Acta Hort. 576 (2002), pp. 295-301.
7. Tawfik, 1997 A.A. Tawfik, Response of Lupinus hartwegii Lindl. and its alkaloid content to foliar application of some chelated micronutrients, Assiut J. Agric. Sci. 28 (1997), pp. 57-65.


Influence of Some Chemical Characteristics of Soil on Flaveonoid of Ruta Graveolens
Ramin Salmasi *
* Research scientific member of research center of agriculture and natural resources of East Azarbayjan, Tel: 09144136422, raminsalmasi@yahoo.com (raminsalmasi@yahoo.com)

Abstract
Flaveonoid of Ruta graveolens are used in numerous medicienes. A relation between soil properties and plant flaveonoids content can be expected. Soil samples were analysed in 3 layers (0-30, 30-60 and 60-90 cm) on 3 natural sites around of Tabriz city. Linear regressions were performed between 20 soil factors, analysed in the 3 soil layers and the Ruta graveolens flaveonoids content. Co and Ca soil contents were positively correlated with flaveonoids content. A highly significant relation was shown between Ca and Co in the plant and flaveonoids content (R2 = 0.96) showing positive influence of these mineral elements on the alkaloid synthesis. Soil and foliar supplies of Ca and Co could be tested to improve seed alkaloid content.

Keywotds: Ruta graveolens, soil, flavenoid

["Pejman"]

تاثير كاهش مصرف كود نيتروژني بر عملكرد و
مقدار اسانس گياه دارويي مريم گلي(Salvia officinalis)
ابراهيم شريفي عاشورآبادي1, ابوالقاسم متين1، محمد حسين لباسچي1، محمد باقر رضايي 1و بهلول عباس زاده2
1- اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع, بخش تحقيقات گياهان دارويي, ص. پ 116-13185
2- دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد كرج



خلاصه

به منظور بررسي كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژني بر عملكرد و درصد اسانس گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) تحقيقي در مجتمع تحقيقاتي البرز كرج به اجرا در آمد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار به فرم اوره و به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. نتايج آزمايش نشان داد كه تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه در سطح پنج درصد اختلاف معني‌دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه تاثير روشهاي كوددهي بر درصد اسانس معني‌دار نبود. بنابر نتايج آزمايش، روش محلول پاشي، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك و در نهايت عملكرد اسانس، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را 5/87% نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. بنابر اين، استفاده از روش محلول پاشي مي‌تواند به منظور كاهش مصرف كود نيتروژني و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مورد توجه قرار گيرد.
واژه‌هاي كليدي: كشاورزي پايدار، زراعت ارگانيك، سيستم‌هاي زراعي كم نهاده، محلول پاشي، گياهان دارويي، مريم گلي

مقدمه

در بسياري از آزمايشهايي كه توسط محققان در زمينه كشاورزي پايدار انجام گرفته معمولا توجه كمتري به كيفيت توليد شده است. اين مسأله به‌ويژه در رابطه با توليدات گياهان دارويي از اهميت بسزايي بر خوردار است. محصول زراعي يك گياه دارويي زماني مقرون به صرفه است كه مقدار عملكرد و مواد ثانويه آن به حد مطلوب رسيده باشد. و از آنجائي كه اكوسيستم‌هاي زراعي نقش تعيين كننده‌اي در بيوسنتز متابوليتهاي ثانويه دارند بنابراين همواره مطالعه تاثير شرايط يك اكوسيستم بر توليد متابوليتي گياهان داراي اهميت فراواني است. به منظور دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار، ارائه الگوهاي مناسب توليد اهميت ويژه‌اي دارد (2). نكته مهم اينست كه چگونه مي‌توان نياز به كود‌هاي شيميايي را كاهش داد. تحقيقات نشان مي‌دهند كه مقدار مصرف كود نيتروژني رابطه مستقيم با مقدار نيترات و نيتريت موجود در سبزيها دارد(7). طبق گزارش Brussaard (1997) اضافه نمودن مواد شيميايي در خاك باعث تغيير در ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژي خاك مي‌شود. با اين حال به يكباره نمي توان كودهاي شيميايي را از اكوسيستم‌هاي زراعي حذف نمود (7و3). امروزه استفاده از سيستم‌هاي زراعي كم نهاده به منظور ابداع شيوه‌هاي نوين مديريت بهره برداري از منابع و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار جايگاه قابل توجهي پيدا كرده است. در اين راستا Khan و همكاران (1992) اعلام داشتند كه استفاده از كود نيتروژني به‌صورت محلول پاشي بر اندام سبز گياه در مقايسه با استفاده مستقيم در خاك، باعث توليد بيشتر مقدار اسانس گياه رازيانه شد. طبق گزارش شريفي عاشورآبادي (1383)، كاربرد كود نيتروژني اوره به صورت محلول‌پاشي بر اندام هوايي گياه مليس موجب افزايش عملكرد سرشاخه گياه گرديد.

مواد و روشها

اين تحقيق در مجتمع تحقيقاتي البرز واقع در 5 كيلومتري جنوب شهرستان كرج با مشخصات زير به اجرا در آمد:
بافت خاك: لومي رسي- لومي، وزن مخصوص ظاهري: 46/1 گرم بر سانتيمتر مكعب، هدايت الكتريكي: dsm-1 83/2، اسيديته: 54/7، ميزان كربن آلي: 67/0 درصد، ميزان نيتروژن كل: 063/0در صد.
در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) استفاده شد. به منظور استقرار گياه در زمين اصلي، در نيمه دوم فروردين نسبت به انتقال نشاها از خزانه به كرتهاي آزمايشي اقدام گرديد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار، به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد (بدون كود) بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش كود مورد استفاده به فرم اوره بود كه در دو تقسيط مساوي به گياه داده شد. 15 روز پس از انتقال گياه به زمين اصلي، اولين تقسيط كودي و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي و پس از حذف حاشيه به‌وسيله دست صورت گرفت و در سايه خشك گرديد. استخراج اسانس از نمونه‌ها با روش تقطير با آب2 انجام شد.


نتايج و بحث

طبق نتايج بدست آمده، تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه روشهاي مختلف كود دهي بر درصد اسانس گياه تاثير معني دار نداشت. طبق نتايج آزمايش، محلول پاشي كود اوره بر اندام هوايي گياه، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را به مقدار 5/78 در صد نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. از مشكلات اساس كودهاي شيميايي نيتروژنه، تجمع نيترات در پيكر رويش گياهان است. Kheir و همكاران (1991) و Ondes و Zabunoglu(1991) اظهار داشتند كودهاي نيتروژنه به ويژه اوره و نيترات آمونيوم با وجود آنكه موجب افزايش در عملكرد سبزيها مي‌شود، ولي باعث تجمع نيترات بيشتر را درپيكر گياه نيز خواهند شد. همچنين استفاده بيش از حد كودهاي شيميايي باعث فقدان تركيبهاي مناسب غذايي در خصوصيات ساختماني توليد شده و موجب كاهش عناصر غذايي خاك و تخريب ساختمان فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك مي‌گردد (8). در اين رابطه شريفي عاشورآبادي (1383) گزارش نمود كه كاربرد كود نيتروژنه به صورت محلول پاشي باعث افزايش ماده خشك گياه مليس گرديد. بنابر نتايج بدست آمده مي‌توان اذعان داشت كه استفاده از روش محلول پاشي موجب كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژنه بوده و جهت دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مد نظرقرار دارد.


سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مساعدتهاي مسئولان و همكاران محترم موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع و همچنين مجتمع تحقيقاتي البرز كرج تشكر و قدرداني مي‌گردد.



منابع

1- اميد بيگي،. ر. 1379. رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. انتشارات فكر روز جلد سوم 397 ص.
2- زراع فيض آباد، ا. 1377. بررسي كارايي انرژي و بازده اقتصادي نظامهاي زراعي متداول و اكولوژيك در تناوبهاي مختلف با گندم. پايان نامه دوره دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، 180 ص.
3- شريفي عاشور آبادي، ا.، ‌قلاوند، ا.، نورمحمدي، ق.، متين، ا.، امين،. و باباخانلو، پ. 1377. بررسي تاثير روشهاي حاصلخيزي خاك بر عملكرد گياه رازيانه. پنجمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات، 13-9 شهريور، كرج- ايران.
4- شريفي عاشور آبادي، ا.، متين، ا.، لباسچي، م. ح. و عباس زاده، ب. 1383. تاثير مصرف كود نيتروژني بر عملكرد گياه دارويي بادرنجبويه. فصلنامه پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، جلد 20 شماره 3. صفحات 376-369.
5- كوچكي، ع.، حسيني، م. و هاشمي دزفولي، ا. 1375 كشاورزي پايدار. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، 162 ص.
6- متين، 1. 1350 تكنولوژي، فيزيولوژي و طرق استعمال كودهاي شيميايي در مناطق خشك. انتشارات دانشگاه جندي شاپور، 339 ص.
7- ملكوتي، م. ج. 1375. كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. انتشارات سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي، 297 ص.
8- Brussaard, L., Ferrera - Cerrato, R. 1997. Soil ecology in sustainable agricultural systems. New York: Lewis Publishers, U.S.A., 168 p.
9- Khan, M. M. A., Afag, S. and Afidi, M. M. R. K.1992. Yield and quality of fennel (Foeniculum vulgare. Mill) in relation to base and Foilar application to nitrogen and phosphorus. Journal of Plant Nutrition, 15 (11): 2502 - 2515.
10- Kheir, N. F., Hanafu Ahmaed, A., Abou, A. H. Hossein, E. E. A. and Harb, E. M. 1991. Physiological studies the hazardous nitrate accumulation in some vegetable. Bull. Facq of Agric. Univ of Cairo, Economices, 59 (1):1-12.
11- Ondes, A. D. and Zabunoglu, S.1991. The effect of various nitrogenous fertilizers on nitrate accumulation in vegetable. Doga. Turk Tarim Ve Ormanilik pergisi , 15(2): 445-460.

Effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils
in Salvia officinalis

E.sharifi Ashoorabadi, A.matin, M. H.Lebaschi, M. B. Rezaei and B. Abbaszadeh
Research Institute of Forest and Rangelands/ Medicinal Plants Research Division

Abstract:
In order to effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils of Salvia officinalis, a field experiment was conducted in Alborz research complex. The treatments was 80 kgha-1 nitrogen application in soil and 10 kgha-1 of %2 spry application that was compared to the control treatment (no fertilizers) in complete randomize block design with three replication. In both treatments, the first application was conducted in 10 cm of high plant and second application was after 30 days.The harvest carried out before flowering.The results showed that, in comparison of others, the spry application , raised dry mater yield to 2451.2 kgha-1. The LSD test showed that, the spry method was significant (a=%5) to control and was reduced to 87.5% relation to the soil application. Based on the results, low input Agriculture systems could be introduced for sustainable agriculture.
Keyword: Sustainable agriculture, organic farming,LISA= Low Input Agriculture Systems, Spry, medicinal plants, Salvia officinalis

["Pejman"]

بررسي توسعه كاشت گياه كرفس وحشي و نحوه بهره‌برداري از آن در استان كهگيلويه و بويراحمد
اردشير شفيعي، علي ملايي، ابراهيم کاظمي،سياه پور
1-اعضاءهيئت علمي
2-کارشنلاسان مرکز تحقيقات کشاورزي ومنابع طبيعي
ياسوج - جاده سي‌سخت - ميدان جهاد. صندوق پستي 351 كد پستي 75914 تلفن 3334311 دورنگار 3334011



خلاصه

كرفس وحشي گياهي است دو ساله يا پايا از خانواده چتريان Umbeliferea. از آنجائيكه قسمتهاي مختلف گياه مورد استفاده قرار گرفته (برگ، ريشه، بذر، شيرابه) و اين گياه بشدت مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد،‌و همه ساله از وسعت تحت پوشش آن كاهش مي‌يابد. با استناد به اطلاعات بدست آمده از اداره كل منابع طبيعي استان در سال 1372 وسعت منطقه رويشي گياه كرفس حدود 12000 هكتار بوده و بعد از يكدهه، وسعت منطقه رويشي گياه مورد مطالعه به يك‌دهم رسيده است. از بذر بدست آمده از گياه كرفس وحشي، در مناطق مشابه در استان كشت گرديده كه موفقيت چشمگيري نيز در پي داشته است. روشهاي بهره‌برداري گياه در منطقه مورد مطالعه مورد بررسي قرار گرفته، كه متأسفانه هيچگونه اصول علمي در آن رعايت نگرديده و بهره‌برداران به صورت بي‌رويه و سودجويانه بشدت قسمتهاي مختلف گياه را مورد بهره‌برداري قرار داده و بخش اعظم وسعت آن را نابود كرده‌اند.
واژه هاي کليدي : کرفس ، بهره برداري ، کهگيلويه و بويراحمد .


مقدمه

استان كهيگلويه و بويراحمد با وسعتي حدود يك درصد وسعت كشور در بين استانهاي فارس در شرق و جنوب شرق، اصفهان و چهارمحال و بختياري در شمال و خوزستان در غرب و استان بوشهر در جنوب واقع گرديده است. كثرت ارتفاعات و تغييرات شديد ارتفاعي و بالطبع نوسانات وسيع حرارت، رطوبت و بارش ساليانه و غيره موجب شده تا اين ناحيه به منزله پلي در چهار راه بين رويشگاههاي چهار منطقه رويشي جهان (ايران و توران، صحرا و عربي، سند و سودان و مديترانه‌اي) قرار گيرد.
مجموعه موارد فوق سبب رويش گونه‌هاي گياه بسيار متنوع با نيازها و خواهش اكولوژيكي بسيار متفاوت در منطقه شده است. بنابراين يكي از استعدادها و قابليت‌هاي استان وسعت منابع طبيعي تجديد شونده مي‌باشد كه در اين بين گياهان دارويي، صنعتي و خوراكي داراي جايگاه خاص و سهم عظيمي مي‌باشد.
كرفس وحشي از جمله اين گياهان است كه فقط در يك نقطه از استان با رويشگاهي حدود 1500 هكتار مورد توجه قرار گرفته است، كه با توجه به برداشت بي‌رويه و غيراصولي از آن در صورتي كه تمهيدات لازم جهت حفظ، احياء و اصلاح آن صورت نگيرد، ديري نخواهد پائيد كه نسل اين گونه باارزش نيز منقرض خواهد شد.


مواد و روشها

پس از تبادل نظر و مشورت با كارشناسان اداره كل منابع طبيعي استان و آگاهي از مناطق رويشي در سطح استان با استفاده از دستگاه GPS و نقشه‌هاي توپوگرافي 50000/1 به منطقه مورد نظر عزيمت و سپس محدوده رويشگاهي گياه كرفس را دقيقاً بر روي نقشه تعيين و با استفاده از پلانيمتر و كاغذهاي شطرنجي مساحت محدوده مشخص شد. با مشاهده تك بوته‌هاي گياه كرفس در مناطق ديگر و همچنين مصاحبت با افراد كهنسال محلي معلوم گرديد كه محدوده رويشي اين گياه خيلي بيشتر از محدوده حاضر بوده و قريب دوازده هزار هكتار مي‌باشد. مساحت رويشگاه انبوه گياه كرفس حدود 1200 هكتار مي‌باشد.
خصوصيات گياهشناسي : كرفس در منابع فارسي بنامهاي كرفس، كرفس الماء و كرسب آمده و در گويش لري كلوس تلفظ مي‌شود. در فرانسه Celeri sauvage و به انگليسي Wild celery گفته مي‌شود.
گياهي است از خانواده چتريان Umbelliferea نام علمي آن Apium graveolens و مترادفهاي آن Sium apium Roth و Seseli groveolen seop و Apium celleri Gaerth مي‌باشد.
گياهي است دو ساله يا پايا ريشه آن كوتاه، عمودي و كمي ضخيم، ساقه آن علفي، توخالي به بلندي 95-25 سانتيمتر و برگهاي آن از نظر ظاهر شبيه جعفري و داراي بريدگيهاي عميق و مركب از چند برگچه است.شروع جوانه‌زدن گياه كرفس از هفته آخر اسفندماه شروع و تا نيمه اول خردادماه ادامه دارد.گياه كرفس در محدوده ارتفاعي 2300 تا 3000 متر از سطح دريا رويش دارد. گياه كرفس وحشي برخلاف ساير گونه‌هاي خانواده چتريان داراي دو دوره رويشي و زايشي جدا از هم مي‌باشد. ساقه زايشي گياه تا ارتفاع 2/2 متر ديده شده است.
اندامهاي مورد استفاده :
از ساقه زايشي گياه شيرابه‌اي تهيه مي‌گردد كه تقريباً از هر گياه حدود 10 گرم تأمين0 مي‌شود و به گفته افراد منطقه‌اي هر كيلوگرم به قيمت يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از برگ گياه جهت خوشبو يا طعم دهنده مواد لبني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از ساقه و برگها و ساير اندامهاي رويشي گياه كرفس وحشي ترشي و خورشت تهيه مي‌شود. كه ترشي آن بصورت انبوه تهيه و به ساير استانهاي همجوار صادر مي‌گردد. با توجه به برداشتهاي صورت گرفته از بوته‌هاي كرفس چنين استنباط مي‌شود كه اگر گياه را از 15-10 سانتيمتري از سطح زمين برداشت نمايند امكان رشد مجدد براي گياه وجود دارد. البته زمان برداشت نيز مهم است و آنهم بايد زماني باشد كه امكان ريزش باران ميسر باشد.
از بذر بدست آمده گياه كرفس در سه منطقه از استان كه از لحاظ ساير شرايط اكولوژيكي و ادافيكي مشابه رويشگاه اصلي گياه كرفس بود كشت گرديد (به روش كپه‌كاري) كه از 85-50 درصد موفقيت داشته است.


نتايج و بحث

با بررسيهاي بعمل آمده چنين نتيجه‌گيري مي‌شود كه رويشگاه اصلي گياه كرفس فقط در يك نقطه از استان مي‌باشد. با توجه به موارد متعدد، استفاده از ساير اندامهاي گياه مذكور، شدت بهره‌برداري به نحوي است كه طي يكدهه وسعت منطقه رويشي به يكدهم كاهش پيدا كرده است. از گياه كرفس وحشي شيرابه‌اي بدست مي‌آيد كه جهت صادرات بهره‌برداري مي‌گردد و به قيمت هر كيلو تا يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از ساير اندامهاي رويشي گياه نيز بمنظور تهيه ترشي و چاشني لبنيات و طعم‌دهنده در كارخانجات تهيه پنير و دوغ مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كرفس را با توجه به شرايط اكولوژيكي، اقليمي، خاك و - مي‌توان در مناطق مشابه كشت كرد، و امكان موفقيت تا حدود 80 درصد ميسر مي‌باشد. ولي نكته قابل توجه اين است كه زمان كاشت و نحوه كاشت گياه هنوز معلوم نيست كه لازم است مورد مطالعه و تحقيق مفصل قرار گيرد. گياه كرفس بومي منطقه سردسيري استان بوده و در صورت امكان مي‌توان از بذر آن در ساير نقاط مشابه استانهاي همجوار كشت و توسعه داده شود.

سپاسگزاري

لازم است از همكاران طرح در اداره كل منابع طبيعي استان بخصوص آقاي مهندس امراله سياهپور كه در ساير برداشتهاي صحرايي همكاري صميمانه داشته‌اند تشكر و قدرداني بعمل آيد. همچنين از همكار ارجمند آقاي علي‌مونا پويه،‌ تكنسين بخش تحقيقات آبخيزداري كه در برداشتهاي صحرايي همكاري داشته‌اند، تشكر مي‌گردد.


منابع

1-قهرمان، احمد. فلور گياهي. جلد 8. انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع
2- ميرحيدر، حسين. معارف. جلد پنجم، چاپ اول. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي
3-پارسا، احمد. فلور ايران. جلد دوم
Saymunb J.Y, A,F. Cadvical. F.Cryct. 1984
Mones, J.Ar, J.M.Marcel, C.G Campten , 1971.U.S.A

nvestigation of growing development and revenue of the samllage plant in K.B. province
Abstract :
The Smallage is a binnial plant of the umbelif a species. Since, different parts of this plant (leaf stem, root , seed and mana) can be used, therefore , this plant have been revenue too much and caused to decrease the area which is covered by this plant every year.
One the basis of the information collected by office of natural resources , the extent of growing area was about 12000 hectar in 1372, but after 10 years this area has been reduced to one tenth. The sead of smallage has been planted in the kohgiloye and BoyerAhmad province. The result was very successful. Revenue methods of this plant have been investigated in the study area. The result shows that, ufortunately irregular utilization and profiteering motive of people caused hard revenue of different parts of this plant and the most of growing area have been destroyed.
Key word : Smallage, Mana, Leaf , Root , Stem, Seed, Revenue

["Pejman"]

مطالعات فنولوژيکي و اجزاي تشکيل دهنده روغن گياه گل مغربي
فاطمه رئوف فرد1 و رضا اميد بيگي2
دانشجوي کارشناسي ارشد دانشکده کشاورزي دانشگاه تربيت مدرس 2- عضو هيأت علمي
تهران- دانشگاه تربيت مدرس- دانشکده کشاورزي- گروه باغباني


خلاصه

گياه گل مغربي (Oenothera lamarkiana) از گياهان دارويي مهم است که روغن و اسيدهاي چرب آن در صنايع دارويي، غذايي، آرايشي و بهداشتي کاربرد فراواني دارد. نتايج اين تحقيق نشان مي دهد كه با کاشت اين گياه در منطقه شمال تهران مي توان به مقادير مطلوب اسيد گاما-لينولنيک و اسيد لينولئيک دست يافت.
واژه‌هاي كليدي: فنولوژي، كشت، گل مغربي


مقدمه

گياه گل مغربي گياهي است علفي، دوساله متعلق به خانوادهOnagraceae . گلهاي زرد رنگ اين گياه دوجنسي هستند. ارتفاع اين گياه به 75/1متر مي رسد. اين گياه از آمريکاي شمالي منشاء گرفته و در حال حاضر چين بزرگترين توليد کننده آن است. بذرهاي اين گياه حاوي روغن است. مهمترين اجزاي تشکيل دهنده روغن را اسيد لينولئيک و اسيد گاما لينولنيک تشکيل مي‌دهد. اسيد گاما لينولنيک سبب بهبود بيماران مبتلا به امراضي نظير اگزما يا دردهاي قفسه سينه مي شود. به علاوه اسيد گاما لينولنيک موجود در روغن براي درمان بيماريهاي تورم، کاهش ليپيد هاي خون، کاهش وزن بدن در مرض چاقي و درمان بيماريهاي کليه بکار مي‌رود. هدف از انجام اين تحقيق بررسي مراحل فنولوژيکي گياه گل مغربي در منطقه شمال تهران (زرد بند) مي باشد با کشت اين گياه در منطقه مذکور ميزان روغن و اسيد هاي چرب آن مورد بررسي قرارمي گيرد. نتايج نشان خواهد داد آيا کشت اين گياه در شمال تهران از نظر ميزان مواد موثر مناسب است يا خير؟

مواد و روشها

اين تحقيق در شمال تهران (منطقه زردبند) انجام گرفت. بذرها در تاريخ 7/1/81 در رديف هايي با فاصله 30 سانتيمتر و به عمق 1 سانتيمتر کاشته شدند. پس از سبز شدن بذرهاي گياهان در مرحله 6-4 برگي طوري تنک شدند که فاصله دو بوته از هم 15 سانتيمتر گرديد. در اين تحقيق عوامل مانند زمان سبز شدن بذر، زمان ساقه دهي، زمان گلدهي، زمان تشکيل ميوه مورد بررسي قرار گرفت. پس از رسيدن ميوه ها، دانه‌ها جمع آوري و خشک شدند و استخراج روغن از دانه‌ها توسط هگزان و به روش سوکسله انجام گرفت. روغن پس از متيله شدن به دستگاه GC به نام Unicam 4600 با مشخصات ستون Capillary,BPX70 25m-.25 mm ID تزريق شد و اسيد هاي چرب آن مورد مطالعه و شناسايي قرار گرفت.
نتايج

نتايج نشان داد كه بذرهاي گياه مورد مطالعه حاوي 5/8 درصد روغن است. رنگ روغن زرد کمرنگ و شفاف بود. نتايج بدست آمده از كروماتوگرافي گازي (جدول شمارة 1) نشان مي دهد كه مهمترين اسيد هاي چرب موجود در روغن عبارتند از اسيد لينولئيك، اسيد اولئيك، اسيد گاما-لينولنيك، اسيد پالميتيك و اسيد استئاريك.


جدول شمارة 1:ترکيبهاي اسيد هاي چرب روغن بذر گياه مغربي




mg/g
Percent
Fatty acid
mg/g
Percent
Fatty acid
321
70.6
18:2(n-6)
11.3
2.5
14:0
30.1
6.6
18:3(n-6)
28.7
6.3
16:0
1.2
0.27
18:3(n-3)
8.6
1.9
18:0
0.4
0.1
22:0
52.7
11.6
18:1(n-9)



همان طور که در جدول نشان داده شده است درصد اسيد لينولئيک و اسيد گاما لينولنيک که اهميت فراوان دارند در مقايسه با نمونه هاي کشورهاي با سطح زير کشت وسيع( نظير چين) در حد استاندارد است. بنابراين طبق نتايج اين تحقيق و با توجه به مراحل فنولوژيکي ، شمال تهران مکان مستعدي براي کشت اين گياه دارويي ارزشمند است.البته انجام بسياري از مطالعات به زراعي در منطقه مذکور دربارة اين گياه ضروري است.

منابع

1- Christie,w.w.1999. The analysis of evening primrose oil. Industrial Crops and Products 10, 73-83
2- Deng,Y.C,H.Hua,J.Li and Lapinskas.2003. Studies on the Cultivation and Uses of Evening Primrose (Oenothera spp.) in China.Economic Botany 55(1), 83-92.
3- Fieldsend,A.F,J.I.L. Morison.2000. Climatic conditions during seed growth significantly influence oil content and quality in winter and spring evening primrose crops (Oenothera spp.). Industrial Crops and Products 12, 137-147


Phenological studies and fatty oil components of evening primrose
Fatemeh Raouffard and Reza Omidbaigi
Department of Horticulture, faculty of Agriculture, Tarbiat Modarres University
Email : fraouffard@yahoo.com (fraouffard@yahoo.com)

Abstract
Evening primrose is one of the most important medicinal plant, its fatty oil and fatty acids are used in foods, pharmaceutical and cosmetic industries. The results shows that with cultivation of this plant we can obtain suitable amount of γ-linolenic and linoleic acids.
Keywords: evening primrose, Oenothera lamarkiana,fatty oil, fatty acids, γ-linolenic acid

["Pejman"]

مديريت آفات گياهان دارويي گزنه و بومادران در استان همدان
نورعلي رجبي مظهر1 و همايون خيري11- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي همدان


خلاصه:

شناخت خواص دارويي و شرايط استقرار گياهان دارويي در مناطق مختلف در اولويت فعاليت هاي تحقيقاتي كشور قرار دارد. در اين زمينه بررسي مسائل گياهپزشكي و بخصوص آفات گياهان دارويي نيز مورد توجه محققين قرار دارد. زيرا كه مبارزه شيميايي براي كنترل و مبارزه با اين گونه آفات روش مناسبي نبوده و استفاده از مبارزه بيولوژيك و كاربرد دشمنان طبيعي بايد مورد توجه قرار گيرد. در سال 83-1382 براساس طرح بررسي فنولوژي يكصد گونه گياه دارويي در باغ گياهان دارويي بوعلي سينا همدان روي بوته هاي آلوده گياه دارويي گزنه و بومادران آفت شته و زنبور پارازيتوئيد آنها جمع آوري و مورد شناسايي قرار گرفت. شته Aphis urticata Gmelin (Hom.: Aphididae) و شته Coloradoa achilleae Hill. (Hom.: Aphididae) به ترتيب از شيره گياهي گزنه و بومادران تغذيه كرده و باعث خسارت و ضعف فيزيولوژيكي ميزبان مي شوند. از روي شته گزنه زنبور پارازيتوئيد Lysiphlebus confusus Plus. (Hym.: Aphiididae) و همچنين گونه Lysiphlebus testaceipes (Cresson) (Hym.: Aphidiidae) از روي شته بومادران به عنوان دشمن طبيعي موثر جمع آوري و مورد شناسايي قرار گرفت. شناسايي دقيق آفت و دشمنان طبيعي احتمالي آن از ابزار هاي تصميم گيري در مديريت تلفيقي آفات (IPM) مي باشد كه با اين شناخت تصميم گيري در مديريت آفات به موقع و موثر خواهد بود.
كليدواژه: گزنه, بومادران و شته

مقدمهدر حال حاضر با توجه به عوارض و تبعات زيان آور برخي داروهاي شيميايي محققين را بر آن داشته تا تحقيقات بسيار گسترده اي در مورد خصوصيات مختلف گياهان دارويي از قبيل خواص دارويي, شرايط استقرار و كاشت و توليد آنها به انجام برسانند, در اين زمينه بررسي مسائل گياهپزشکي و بخصوص شناخت آفات گياهان دارويي نيز مورد توجه مي باشد. تحقيقاتي در سراسر جهان در مورد آفات مستقر شده روي گياهان دارويي و همچنين دشمنان طبيعي آنها صورت گرفته است که دليل بر اهميت مسائل گياهپزشکي و مديريت آفات گياهان دارويي است. از جمله اين تحقيقات مي توان در ايران فقط به جمع آوري و شناسايي شته هاي ايران و گياهان ميزبان آنها توسط رضواني در سال 1373 اشاره کرد(1), همچنين از مطالعات انجام گرفته در ساير کشورها مي توان به گزارش شته هاي Myzus persica L., Nasonovia ribisnigri (Mos.), Macrosiphum euphorbae (Thom.) از روي گياهان دارويي Tanacetum vulgare L., Artemisia vulgaris L., U. dioica L. و برخي دشمنان طبيعي آنها از جمله Adalia bipunctata L., Propylea quatuordecimpunctata L., Chrysoperla carnea (Steph.) توسط سنگونکا و همکاران(4) و گزارش زنبور پارازيتوئيد Aphidius microlophii Trem. روي شته گزنه Macrosiphum carnosum (Buck.) توسط موريس و همکاران(3) است. همچنين شته Acyrthosiphon malvae (Mos.) و زنبور پارازيتوئيد آن Aphidius picipes (Nees) از روي بومادران توسط کوچمن (2) و زنبور Lysiphlebus fabarum (Mars.) از روي شته A. urticata Gmelin مستقر روي گياه گزنه توسط استاري (5) گزارش شده است..

مواد و روش ها

طي بررسي هايي كه در اجراي طرح بررسي فنولوژي يكصد گونه گياه دارويي در استان همدان به انجام رسيد, در طول ماه هاي ارديبهشت تا مرداد ماه سال 83-1382 نمونه هاي شته از روي گياهان دارويي گزنه Urtica dioica L. و بومادران Achillea millefolium L. جمع آوري گرديد. همچنين در طي پرورش آزمايشگاهي شته هاي پارازيته شده, زنبورهاي پارازيتوئيد جمع آوري و به همراه شته ميزبان جهت شناسايي و تاييد نام علمي به مراجع ذيصلاح ارسال گرديد.

نتايج و بحثآفت شته اي كه از روي گياه دارويي گزنه جمع آوري گرديد بنام Aphis urticata Gmelin (Hom.: Aphididae) و زنبور پارازيتوئيد آن به اسم علمي Lysiphlebus confusus Plus. (Hym.: Aphiididae) شناسايي شد همچنين روي گياه بومادران شته Coloradoa achilleae Hill. (Hom.: Aphididae) توسط زنبور پارازيتوئيدLysiphlebus testaceipes (Cresson) (Hym.: Aphidiidae) به صورت بيولوژيكي كنترل مي گردد كه مورد شناسايي قرار گرفتند. با توجه به اثرات سموم شيميايي بر روي گياهان, موجودات زنده و محيط زيست و رويكردي كه امروزه جوامع انساني نسبت به كاهش كاربرد سموم شيميايي در روي محصولات كشاورزي دارد و بيشترين تاكيد بر استفاده از روش هاي كنترل غير شيميايي و بخصوص مبارزه بيولوژيك با دشمنان طبيعي آفات مي باشد. در اين ميان استفاده از سموم و روش هاي كنترل شيميايي در دفع آفات گياهان دارويي كاملا مردود مي باشد زيرا كه اين گياهان دارويي بصورت مستقيم مورد استفاده خوراكي انسان بوده و كاربرد مبارزه غيرشيميايي در اين مقوله الزام آور است. پس بنابر اين اولين قدم در مديريت اين آفات(IPM), شناسايي و استفاده از دشمنان طبيعي آفات گياهان دارويي مي باشد.

منابع:

رضواني، ع., ف. ترمه و م. سرمه اي (1373). شته هاي ايران و ميزبان هاي آنها. انتشارات موسسه تحقيقات آفات و بيماريهاي گياهي.
Couchman, J.R. (1977). A collection of aphid parasites and hyperparasites from Iceland. Norwegian Jounal of Entomology, 24:2, 121-124.
Morris, R.J., C.B. Muller and H.C.J. Godfray (2001). Field experiments testing for apparent competition between primary parasitoids mediated by secondary parasitoids. Journal of Animal 5- Ecology, 70:2, 301-309.
Sengonca, C., J. Kranz and Blaezer (2002). Attractiveness of three weed species to polyphagous predators and their influence on aphid populations in adjacent lettuce cultivations. Anzeiger fur Schadlingskunde, 75:6, 161-165.
Stary, P. (1983). The perennial stinging nettle (Urtica dioica) as a reservoir of aphid parasitoids. Acta Entomologica, 80:2, 81-86.



Medicnal plants pests manengment of Urtica dioica L.
and Achillea millefolium L. in Hamadan Province.
N. Rajabi mazhar* 1 and H. Kheiri1
1- Research Center of Agriculture and Natural Resources in Hamadan

Abstract
The recognization of medicinal qualities and plant establishment condition should be attended in different areas in my country. In this case, plant protection surveys researchers should consider especially their pests. In these surveys, first stage is exactly identification of injurious pest. In order to, aphid samples were collected on Urtica dioica L. and Achillea millefolium L. in Hamadan Garden medicinal plants during 2003-4. The samples and parasitoid wasps of aphids were sent for identification by systematic entomologist. Aphid samples and wasps were identified as Aphis urticata Gmelin (Hom: Aphididae) and Lysiphlebus confusus Plus. (Hym: Aphiididae) on U. dioica and . Coloradoa achilleae Hill. (Hom.: Aphididae) Lysiphlebus testaceipes (Cresson) (Hym.: Aphidiidae) on A. millefolium. Therefore, the use of natural enemies is preference for inhibition of pest-s damage.
Keywords: Urtica dioica L., Achillea millefolium L. and Aphid

["Pejman"]

بهره برداري از شيرين بيان (Licorice) در استان كرمان
غلامحسين رحماني 1
عضو هيات علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان
كرمان خيابان شهيد صدوقي روبروي بلوار كشاورز مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان ص پ - 538-76175


خلاصه:

شيرين بيان از قديميترين گياهان دارويي است كه تاريخ استفاده از آن را به حدود 4000 سال قبل مي دانند. نام علمي اين گياهGlycyrrhiza glabra از تيره Legominoseae است(3). اين گياه چند ساله و علفي بوده و در اراضي كشاورزي آيش و رها شده بطور خودرو مي رويد .شيره ريشه اين گياه داراي مصارف متعددي در پزشكي و داروسازي و ساير صنايع غذايي و بهداشتي دارد . در اين مطالعه سعي شده است مناطق و سطح برداشت از اين گياه در استان كرمان شناسايي گردد و نحوه برداشت, عمل آوري و فروش آن بررسي گردد.
واژه هاي کليدي : شيرين بيان ، بهره برداري .

مقدمه:

اين گياه را در استان كرمان متكي (motkii)
ميگويند. گياهي است علفي و پايا, داراي ساقه اي دراز و علفي به طول 50 سانتيمتر تا يك متر, برگهاي آن مركب از 4 تا 7 زوج برگچه با يك برگچه انتهايي, گلهاي آن به رنگ آبي روشن, سفيد و زرد مي باشد(5). ريزوم شيرين بيان ( ساقه زير زميني) حاوي تركيبات متعدد است كه مهمترين آنها گليسريزين Glycyrrhizin مي باشد كه طعم شيرين دارد و تا 50 برابر شكر شيرين مي باشد.
شيره شيرين بيان اثر مدر و ملين داشته و به واسطه بعضي فلانوئيد ها اثر مفيدي در معالجه زخم اثني عشر و بيماريهاي معدي دارد . همچنين در درمان سرفه هاي عصبي, برونشيت, التهابهاي ناي و رفع يبوست و ... استفاده مي شود(3).

مواد و روشها :

با استفاده از گزارشات موجود مركز تحقيقات جهاد كشاورزي, اداره كل منابع طبيعي و ادارات وابسته بخصوص در رابطه با پوشش گياهي و گياهان دارويي استان طرحهاي بهره برداري از گياهان دارويي و نيز اطلاعات مردمي در مناطق بهره برداري از شيرين بيان حضور پيدا نموده و وسعت اين مناطق را مشخص و روي نقشه ثبت و خصوصيات اكولوژيكي رويشگاهها بررسي و با مقايسه اين خصوصيات نيازهاي اكولوژيكي گياه مشخص گرديد. همچنين نحوه برداشت و عمل آوري و فروش محصول مطالعه گرديد.

نتايج و بحث :

اين گياه در اكثر زمينهاي زراعي استان بصورت علف هرز مي رويد بخصوص در زمينهاي كه به دلايلي كشد نشده و يا آيش مانده اند بسرعت گسترش پيدا مي كند. معمولاً خاكهاي رسي و سنگين را ترجيح مي دهد. منشاء آن نواحي مديترانه اي مي باشد و به هواي نسبتاً گرم و آفتاب نياز دارد. نور كافي باعث افزايش مواد موثره ريشه مي گردد. Ph مناسب براي اين گياه بين 5/5 تا 2/8 ميباشد. زمان مناسب براي برداشت ريشه فصول پاييز و زمستان پس از خشك شدن اندامهاي هوايي مي باشد. در اين زمان گياه بيشترين ماده موثره را در ريشه خود انباشته است. در استان كرمان حدود 100 هزار هكتار بخصوص در شهرستانهاي بافت , بردسير, سيرجان و شهربابك زير پوشش شيرين بيان قرار دارد كه ساليانه بيش از 2000 تن ريشه شيرين بيان از آنها برداشت مي گردد. . نحوه برداشت بدين صورت مي باشد كه ابتدا شاخه و برگها را از بين برده و سپس زمين را شخم مي زنند. و ريشه ها را جمع آوري مي نمايند. بيشتر محصول استان كرمان به كارخانه كرمان ليكوريس با توليد حدود1 تن پودر شيرين بيان هدايت مي گردد محصولات اين كارخانه بيشتر به كشورهاي هلند و آلمان صادر مي گردد مقداري از ريشه شيرين بيان نيز به 2 کارخانه در شيراز فرستاده مي شود و مقدار ي را روستاييان خود جوشانده و شيره غليظ و تيره رنگي بدست مي آورند كه بيشتر آنرا به شكل حبه هايي درآورده و براي درمان ناراحتي هاي معدي, رفع سرفه, كاهش فشار خون و ... استفاده مي نمايند. متوسط جهاني گليسريزين شيرين بيان 7% مي باشد اما متوسط اين ماده در شيرين بيان ايراني بخصوص نوع كرماني آن بيش از 13% مي باشد. بيشتر محصول شيرين بيان كشور به صورت پودر يا قطعات استوانه اي شكل ريشه با ابعاد 5/1 - 5/0 سانتيمتر با نام تجارتي (Radix Ligairitia) صادر مي گردد. معمولاً در استان كرمان زار عين رغبتي براي كشت اين گياه در اراضي زراعي از خود نشان نمي دهند و آنرا علف هرزي مي دانند كه بعداً خلاص شدن از دست آن مشكل مي باشد. ولي در اطراف آبراهه ها و جويها و نيز در اراضي رها شده و در مراتعي كه ميزان بارندگي بيش از 400 ميليمتر بوده و در جوار مناطق كشاورزي باشند بطور خود رو مي رويد. اما در هر حال تكثير آن هم از طريق تكثير ريزوم و هم از طريق بذر امكان پذير مي باشد. معمولاً رويش آن در سال اول كندتر از سالهاي دوم به بعد مي باشد.

سپاسگزاري :

بدين وسيله از همكاريهاي دانشجويان مركز آموزش علمي كاربردي جهاد كرمان بخصوص آقاي مسعود خوارزمي در انجام اين مطالعه قدر داني مي نمايد


منابع:

اميد بيگي, رضا, 1379, رهيافتهاي توليد و فر آوري گياهان دارويي
خوارزمي, مسعود,1370, شيرين بيان, گزارش كارآموزي دانشجويي, مركز آموزش علمي - كاربردي جهاد كرمان.
زرگري، علي. -گياهان دارويى-، در 5 جلد، چاپ چهارم، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، 1367.
سازمان, برنامه و بودجه, استان كرمان, 1374,مطالعات اقتصادي- اجتماعي استان كرمان ( جلد اول), هوا و اقليم شناسي.
صابر آملي, سيروس, 1376, گزارش نهايي طرح جمع آوري و شناسايي گياهان دارويي استان كرمان
صابر آملي, سيروس, گزارش نهايي طرح بررسي اكولوژيك رويشگاههاي گياهان اسانس دار استان كرمان


ترکيبات موجود در ريشه شيرين بيان (1)

گليسريزين 7 تا 13 درصد، نشاسته 3 درصد،گلوکز8/3 درصد، ساکارز4/2 تا 5/6 درصد،چربي 8/0 درصد، رزين مانيتول و مواد تلخ،



Abstract:
The licorice is a medicinal plant. Its scientific name is Glycyrrhiza glabra, from Legominoseae Family. Juice of its root is used in digestion problems. It contains Glycyrrhizin that is 50 times
sweeter than sugar. Naturally it grows as a weed in planted or left lands. It prefers heavy soils, sunny positions and warm climate. The leaves or other parts of plant are not eaten by animals. More than 2000 tons of licorice roots is collected from about 100000 hectares in area in Kerman province and mostly send to Kerman Liqurice Company for producing powder of licorice.
Key words : licorice , utilization

["Pejman"]

شناسايي نماتد مولد گره ريشه گونه Meloidogyne Javanica از روي هميشه بهار (Calendula)در استان قزوين
سيدرضا رزازهاشمي
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان قزوين
قزوين- بلوار شهيد بهشتي- روبروي هلال احمر- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان قزوين- صندوق پستي 618-34185

خلاصه:

نماتد مولد گره ريشه يكي از انگلهاي مهم ريشه بسياري از گياهان است، كه در نتيجه فعاليت اين نماتد و عكس‌العمل گياه ميزبان باعث ايجاد گره يا غده‌هايي روي ريشه و اختلال در سيستم جذب آب و مواد غذايي گياه مي‌شود. علائم بيماري در قسمتهاي هوايي گياه بصورت زردي اندامهاي هوايي، پژمردگي، توقف رشد و در نتيجه كاهش عملكرد خواهد بود. اين مطالعه طي سالهاي 81-1380 با نمونه‌برداري از خاك اطراف ريشه و ريشه‌هاي مشكوك به آلودگي نماتد از مزارع كشت و صنعت گياهان دارويي استان انجام شد. شستشو، استخراج نماتدها از خاك، ثابت كردن و انتقال آنها به گليسيرين خالص با استفاده از روش تكميل شده دگريش (De Grisse 1969) انجام شد. پس از تهيه اسلايدهاي ميكروسكوپي دائمي از نماتدهاي استخراج شده و بررسي خصوصيات مرفولوژيكي و مرفومتري و تهيه مقطع انتهاي بدن (Perineal Pattern) طبق روش IMP از ماده‌هاي بالغ اين جنس، گونه M.Javanica از روي هميشه بهار (كالاندولا) شناسايي شد.
واژه هاي کليدي : هميشه بهار ، نماتد ريشه .

مقدمه:

با توجه به رويكرد و اهميت مصرف گياهان دارويي در سطح جهان، بطبع كشت و پرورش اين گياهان بصورت زراعي و صنعتي در سطح وسيع را مي‌طلبد و امروزه ما بتدريج شاهد توجه كشاورزان و زارعين به كشت و پرورش اين گياهان در مناطق مختلف كشورمان هستيم. لزوم توجه به آفات و بيماريهاي اين گياهان بعنوان يك قدم مؤثر در افزايش كمي و كيفي توليدات گياهان دارويي امري ضروري بنظر مي‌رسد. گل هميشه بهار با نام علمي Calendula officinalis L. گياهي است علفي و چند ساله با گلهاي زيبا به رنگ زرد مايل به نارنجي كه در مناطق مختلف كشور پرورش آن معمول مي‌باشد. داراي خواص درماني متعدد بعنوان تصفيه كننده خون، قاعده‌آور، التيام دهنده زخمها، ضد تشنج، رفع قي، پايين آوردن كلسترول خون، رفع اختلالات كبدي و زردي، رفع التهاب و زخم معده و غيره مي‌باشد (2). يكي از ميزبانهاي مناسب نماتد مولد گره ريشه، گياه دارويي هميشه بهار مي‌باشد. جنس Meloidogyne تقريباً با بيش از 50 گونه و نژادهاي شناخته شده در بعضي از گونه، داراي دامنه ميزباني بسيار وسيعي است (3). گونه‌هاي اصلي اين جنس كه داراي اهميت اقتصادي و دامنه ميزباني وسيع‌تري مي‌باشند عبارتند از M. incognita ، M. javanica ، M. arenaria ،M. hapla كه در ايران دو گونه اول و دوم از اهميت بيشتري برخوردارند (1). پوره‌هاي سن دو اين نماتد بعد از خروج از تخم به سلولهاي مريستمي ريشه ميزبان حمله و با ترشح آنزيم و ضربات استايلت (Stylet) خود، ديواره سلولها را شكافته و وارد ناحيه (Cortex) ريشه شده و با تغذيه و ترشحات آنزيمي غدد مري خود،‌ بداخل اين سولها و عكس‌العمل گياه باعث ايجاد سلولهاي غول آسا (Giant cells) در سطح ريشه گياهان مورد حمله خود مي‌شوند (4).
مواد و روشها:

در طي سالهاي اجراي طرح در طول فصل زراعي با مراجعه به مزرعه كشت و پرورش گياهان دارويي از خاك اطراف ريشه و ريشه‌هاي آلوده گل هميشه بهار نمونه‌برداري انجام و پس از انتقال نمونه‌ها به آزمايشگاه عمليات استخراج نماتدها از خاك و ريشه‌هاي جمع‌آوري شده طبق روش دگريس (De Grisse 1969) انجام شد. كشتن، ثابت و به گليسيرين خالص رساندن نماتدهاي استخراج شده با استفاده از روش ( De Grisse, 1969 & Seinhorst, 1959 ) انجام شد. بررسي خصوصيات مرفولوژيكي و مرفومتري و ترسيم اشكال بدن پوره‌هاي سن دو (j2)، ماده‌هاي بالغ و نرهاي بالغ استخراج شده با استفاده از ميكروسكوپ دو چشمي مجهز به لوله ترسيم(Drawing tube) انجام گرديد. تهيه مقطع انتهاي بدن (Perineal Pattern) ماده‌هاي بالغ كه يكي از خصوصيات مهم در تشخيص گونه‌هاي اين جنس مي‌باشد، طبق روش IMP انجام و در نهايت مطابقت اطلاعات بدست آمده با كليدهاي رايج گونه نماتد تشخيص داده شد (5).
نتايج و بحث:

اين نماتدها داراي چهار سن لاروي مي‌باشند كه پوره‌هاي سن يك چندان فعال نيستند و در داخل تخم قرار دارند، اولين تغيير جلد (Molting) درون تخم صورت مي‌گيرد و پوره‌هاي سن دو ايجاد مي‌گردند كه با مساعد شدن شرايط محيطي اين پوره‌ها با ضربات استايلت (Stylet) خو پوسته قابل انعطاف تخم را سوراخ كرده و از آن خارج مي‌گردند، كه اين مرحله تنها مرحله آلوده‌كنندگي اين پاتوژن است. اين پوره‌ها سپس به ناحيه سلول‌هاي مريستمي ريشه حمله و وارد ناحيه (Cortex) ريشه شده، بطوريكه سر نماتد نسبت به بقيه بدنش بصورت عمودي قرار مي‌گرد و با تغذيه و ترشحات آنزيمي غدد مري خود و عكس‌العمل گياه باعث تشكيل سلولهاي غول‌آسا و در نهايت ايجاد گره روي ريشه ميزبانهاي خود مي‌شوند (شكل 1). ماده‌هاي بالغ اين جنس داراي بدني گلابي شكل با گردني كوتاه و برآمده هستند و اين در حالي است كه نرهاي بالغ و پوره‌هاي سن دو (j2) كرمي شكل مي‌باشند (شكل 2) با بررسي خصوصيات مرفولوژيكي ماده‌هاي بالغ، نرها، پوره‌هاي سن دو (j2) و نقش مقطع كوتيكولي انتهاي بدن ماده‌هاي بالغ، گونه نماتد مولد گره ريشه جداسازي شده از روي گياه دارويي هميشه بهار در استان قزوين M. javania تشخيص داده شد كه براي اولين بار از ايران گزارش مي‌شود. به هر حال بايستي به اهميت وجود نماتدها مخصوصاً در جمعيت‌هاي بالا روي گياهان توجه نمود، زيرا در اين صورت باعث ايجاد صدمات شديدي به ميزبان خود مي‌شوند و آنها را از بين مي‌برند و يا اينكه مقاومت گياه را در برابر حمله بيماريهاي قارچي كاهش مي‌دهند كه در اين صورت خسارت تركيبي و مضاعف روي ميزبان خود ايجاد مي‌كنند.
سپاسگزاري:

در اينجا لازم مي‌دانم از راهنمائيهاي ارزنده آقاي دكتر احمد خيري، شركت دينه قزوين (مديرعامل و هيئت مديره محترم به ويژه آقاي مهندس مجد، تكنسين طرح آقاي رضا قاسم‌نژاد و كليه همكاراني كه در طول مدت اين تحقيق مرا ياري نمودند، تشكر و قدرداني نمايم.
منابع:

رزازهاشمي،‌ سيدرضا. 1378. بررسي فون نماتدهاي جنگل‌ها و مراتع استان قزوين. معاونت آموزش و تحقيقات وزارت جهاد سازندگي.
زرگري، علي. 1371. گياهان دارويي. موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
Jepson,B.1987. Idenification of Root-knot nematodes (Meloidogyne species), C.A.B. International, 265 pp.
Lamberti,F.andC.E.taylor.1979. Root-knot nematodes (Meloigyne Spp.) Systematic, Biology and Control. Academic press London. New York. 477 pp.
Orton williams, K.J. 1972. Meloidogyne Javanica. C. I. H. Descriptionc nematodes. Set 1, No.3.

Indentification of root-knot nematod from calendula medicinal plant
S.R. Rezzaz Hashemi
AgicultureandNaturalResourcesResearchCenterof Qazvin
Abstract
Root-knot nemaode is one of the most important plant root parassites. Its activity results in knot production causing disorders of water and nutritions absorption by roots. Desease symptoms on shoots include chlorosis, shrinkage, growth inhibition and yield decrease. This study was taken place during 2001-2002 through sampling of root-zone soil of medicinal farms in Qazvin province. Washing, nematode extract, fixation and transffering into glycerin have been done using developed method of De Grisse (1969). Investigation microscopic slides for morphological and morphometric characters and preparing perineal patterned body ends, were leaded to identifying M.javanica on calendula based on IMP method.
Keywords : Calendula , root- knot , nematod

["Pejman"]

تحريك به جوانه‌زني بذرهاي گياه سنا(Cassia obovata)
قربانعلي رسام1 عليرضا دادخواه1
اعضاء هيأت علمي دانشگاه فردوسي مشهد،آموزشكده كشاورزي شيروان
شيروان -كيلومتر 10 جاده بجنورد، آموزشكده كشاورزي ، ص.پ- 147


خلاصه

استفاده از برگ سنا (Cassia obovata) به عنوان يك داروي مسهل در بسياري از منابع مربوط به گياهان دارويي ذكر گرديده است. محل رويش اين گياه نواحي گرم جنوب ايران است. تكثير گياه با استفاده از بذر ساده ترين و ارزانترين روش كشت آن مي‌باشد. با اين وجود خواب فيزيكي ناشي از پوسته سخت بذر بعنوان مانعي در جهت جذب آب و تبادل گازها از سطح خارجي آن عمل كرده به طوري كه جوانه‌زني و استقرار گياه را با مشكل مواجه مي‌كند. تحقيق حاضر به منظور شكستن خواب فيزيكي ناشي از پوسته در شرايط آزمايشگاهي انجام شد. آزمايش در قالب طرح كاملا تصادفي با چهار تكرار و با تيمارهايي شامل خيساندن در آب داغ و شستشوي بذرهاي در زمانهاي متفاوت و خراش دهي مكانيكي و شيميايي اجرا گرديد. نتايج حاكي از برتري درصد جوانه‌زني و وجود اختلاف معني دار بين تيمارهاي اعمال شده با شاهد بود. بالاترين درصد جوانه‌زني در تيمار خراش دهي مكانيكي بذرهاي حاصل گرديد.
واژه‌هاي كليدي: سنا، خواب بذر، گياه دارويي


مقدمه

سنا گياهي است از خانواده بقولات با برگهاي مركب شانه‌اي فرد و گلهايي زرد رنگ كه داراي ميوه‌اي نيامي شكل بوده كه در داخل آن6-5 عدد دانه خاكستري رنگ وجود دارد. برگهاي سنا كه قسمت دارويي گياه مي‌باشند حاوي گليكوزيدهاي آنتراكينون به‌نام سنوزيد A و B هستند. از برگ سنا به عنوان يك داروي رسمي مسهل در تمامي فارماكوپه‌ها نام برده شده و در كشور چندين داروي فرموله شده از آن به بازار عرضه شده است (2).در استفاده ازگياهان دارويي چنانچه به بهره برداري از گياهان خودرو عرصه‌هاي طبيعي متكي باشيم نتيجه‌اي جز انقراض تدريجي گونه‌ها و تخريب طبيعت عايدمان نخواهد شد. از اين جهت كشت، اهلي كردن واستقرار گياهان در سطوح زراعي تنها راه برون رفت از اين تهديدات مي‌باشد. تكثير سنا با استفاده از بذر مناسبترين و ارزان ترين روش استقرار گياه در مزرعه مي‌باشد. با اين وجود ميزان جوانه‌زني بذرهاي تحت شرايط معمول زراعي پايين بوده كه با بررسي‌هاي انجام شده دليل آن (مانند ساير گياهان تيره بقولات) وجود نوعي خفتگي مكانيكي مربوط به مقاومت پوسته بذر مي‌باشد (1و3). كاپور و همكاران ( 1982) گزارش نمودند كه خراشيدن بذرهاي سنا در زمان كاشت در بالا رفتن درصد جوانه‌زني آنها بسيار مؤثر است. گوپتا (1997) نتيجه گرفت كه خيساندن بذرهاي شيرين بيان (يكي ديگر از گياهان خانواده بقولات) در اسيد سولفوريك غليظ به مدت 5 دقيقه، حداكثر جوانه‌زني را داشته، ولي تيمارهاي اسيد جيبرليك، آب داغ و گرماي خشك بي تأثير بودند. در اين راستا تحقيق حاضر به منظور شكستن خواب ناشي از مقاومت پوسته بذر گياه سنا در شرايط آزمايشگاهي انجام شد.

مواد و روشها

آزمايش در قالب طرح كاملاٌ تصادفي با چهار تكرار و هشت تيمار اجرا گرديد. تيمارهاي در نظر گرفته شده عبارت بودند از: شاهد، خيساندن در آب داغ 70 درجه به مدت 12ساعت و 24 ساعت، شستشوي بذرهاي به مدت 24 و 48 ساعت، خراش دهي با سنباده تا مرحله صيقل يافتن پوسته، خيساندن در اسيد سولفوريك غليظ به مدت 10 و 25 دقيقه. در ابتدا به ازاي هر تكرار تعداد 50 عدد بذر سالم جدا گرديد. در تيمار شاهد بذرهاي فقط با محلول قارچ كش زينب به مدت سه دقيقه ضد عفوني و پس از شستشو در داخل پتري‌هاي استريل كه در كف آنها كاغذ صافي واتمن قرار داشت گذارده شدند. بعد از اضافه كردن آب به اندازه‌اي كه بذرهاي و كاغذ صافي كف مرطوب گردند، پتري‌ها در داخل اتاقك رشد كه بر پايه دماي ثابت 20 درجه سانتيگراد و شرايط نوري يكسان (12 ساعت روشنايي و 12 ساعت تاريكي) تنظيم شده بود قرار داده شدند. در ساير تيمارهاي مورد نظر بعد از اعمال هر يك از آنها ساير مراحل چون ضدعفوني كردن و - دقيقاٌ مشابه تيمار شاهد اعمال گرديد. از روز اول آزمايش به‌طور مرتب و روزانه بذرهاي جوانه زده در اتاقك شمارش و در صورت نياز به رطوبت مقداري آب به پتري‌ها اضافه گرديد. بعد از گذشت 25 روز از شروع آزمايش داده‌هاي حاصله مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.

نتايج و بحث

نتايج آزمايش نشان داد كه از نظر درصد جوانه‌زني بين تيمارهاي اعمال شده از نظر آماري اختلاف معني‌دار وجود دارد. حداكثر درصد جوانه‌زني (72 درصد) در تيمار خراش دهي با سنباده مشاهده گرديد. اگر چه بين تيمارهاي خراش دهي با سنباده، خيساندن در اسيد سولفوريك به مدت10 دقيقه ( 5/70 درصد ) و آب داغ 70 درجه به مدت 24 ساعت ( 70 درصد ) اختلاف معني‌داري وجود نداشت، اما با ساير تيمارها اختلاف معني‌دار داشتند.در اين آزمايش همچنين مشخص گرديد كه بين تيمارهاي 12 ساعته در آب داغ، شستشوي 24 و 48 ساعته اختلاف معني‌داري وجود ندارد. جدول شمارة (1) نشان مي‌دهد كه تمامي تيمارها در مقايسه با شاهد سبب بالا رفتن ميزان جوانه‌زني بذرهاي گرديدند جز خيساندن 25 دقيقه‌اي در اسيد سولفوريك كه احتمالا به سبب صدمه ديدن جنين، درصد جوانه‌زني نسبت به شاهد كاهش يافته است. در مجموع نتايج حاصله حاكي از اين بود كه هر چه پوسته خارجي بذر به ميزان بيشتري از آن جدا گردد به همان نسبت درصد جوانه‌زني افزايش خواهد يافت. با عنايت به اينكه خراش دهي مكانيكي با سنباده براي مقادير زياد بذر مشكل و وقت‌گير است بنابراين براي كشت اين گياه پيشنهاد مي‌گردد كه قبل از كشت، بذرهاي در اسيد سولفوريك غليظ به مدت 10 دقيقه و يا در آب داغ 70 درجه به مدت 24 ساعت خيسانده شوند.

منابع

1. خوشخوي، مرتضي. 1368. ازدياد نباتات جلد اول
(ترجمه). انتشارات دانشگاه شيراز.
2. زرگري، علي. 1360. گياهان دارويي جلد دوم. انتشارات دانشگاه تهران.
3. سرمدنيا، غلامحسين. تكنولوژي بذر ( ترجمه ). انتشارات چهاد دانشگاهي مشهد.
4-Gupta,A.1997. Studies on seed germination and seedling vigour in glycyrrhiza glabra. Jurnal of medicinal and aromatic plants sciences. 19:2
5-Kapur, B.M, C.K Atal. 1982. Cultivation and utilization of senna in india. Reginal research laboratory, jamm-Tawi.India.




جدول شمارة 1- مقايسه ميانگين* درصد جوانه‌زني بذرهاي تحت تيمارهاي آزمايش.

تيمار
درصد جوانه زني
شاهد
c18
آب داغ 70 درجه به مدت 12 ساعت
b50
آب داغ 70 درجه به مدت 24 ساعت
a70
شستشو بذرهاي به مدت 24 ساعت
b49
شستشو بذرهاي به مدت 48 ساعت
b50
خراش دهي مكانيكي با سنباده
a72
خيساندن در اسيد به مدت 10دقيقه
a5/70
خيساندن در اسيد به مدت 25 دقيقه
d5


*ميانگين‌هاي داراي حروف مشترك مطابق آزمون دانكن اختلاف معني دار ندارند.


Stimulation to germination of senna seeds
Ghorban Ali Rassam , Ali Reza Dadkhoh
Agriculture college of shirvan, Mashhad ferdowsi university, p.o.Box 147
Email: rassammf@yahoo.com (rassammf@yahoo.com)

Abstract
The use of senna leaves as laxative druge regarde to at the more of farmacopia. Senna is grow at warm regions of southern Iran. Plant propgation conducts with seed usaully. Hard cover of seed has exogenous dormancy so that inhibites water ahsorbtion and gases exchange. his research conducted in order to exogenous dormancy removal.The experiment was Randomized compelete block design with four replication and treatments contain: control, hot water and washing with water at different times, mechanical and chemical scarfication. The results showed increase of germination percentage and significant difference on treatment with control. Germination maximum was at mechanical scarfication.
Key words: senna, seed dormancy, medicinal plant

["Pejman"]

ارزيابي مناسبترين تاريخ كشت خزانه و انتقال نشا برروي صفات كمي و كيفي ارقام روز بلند پياز

جلال رستگار
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان نشاني : ايستگاه تحقيقات كشاورزي نيشابور - صندوق پستي 587

خلاصه

اهميت كميت و كيفيت در توليد پياز و تشخيص مناسبترين زمان انتقال نشا در شرايط آب وهوايي نيشابور، باعث شد تا آزمايشي برروي دو رقم پياز روز بلند ( قرمز آذر شهر و محلي نيشابور) انجام شود. بدين منظور در سال هاي1380و1381 اثر تاريخ هاي مختلف كاشت پيازدر خزانه و سپس انتقال نشادرطول مراحل رشد ونمو درمزرعه تحقيقاتي نيشابور بررسي گرديد. ارقام پيازدرچهارتاريخ كاشت ,از25بهمن ماه بافاصله10روزدرخزانه كشتوسپس باگذشت60روزاززمان كشت در خزانه،نشاي هريك از تيمارها در تاريخ هاي 25 فروردين ماه, 4 ، 15 و24 ارديبهشت ماه به زمين منتقل شدند.طرح تحقيقاتي انتخاب شده دراين آزمايش،بلوكهاي خردشده يانواري در قالب بلوكهاي كامل تصادفي بود.تاريخ هاي انتقال نشاوعامل رقم به ترتيب در چهار ستون عمودي و دو ستون افقي در چهار تكرار با يكديگر مقايسه و موردارزيابي قرار گرفتند. بررسي روند رشد برروي قطر پيازها نشان داد تفاوت بين ژنوتيپ ها از نظر قطر پياز معني دار نيست . ولي بذور پيازهايي كه در تاريخ 15 اسفند ماه داخل شاسي كشت شدند و در تاريخ 15 ارديبهشت ماه به زمين انتقال داده شدند بيشترين قطر را داشته اند (5/58 ميليمتر) در اين آزمايش بالاترين ضخامت گردن و بيشترين تعداد لايه هاي خوراكي متعلق به نشاهايي بودكه در تاريخ 15 ارديبهشت ماه به زمين اصلي انتقال داده شده بودند. همچنين بالاترين عملكرد پياز با 5/99 و 39/88 تن در هكتار به ترتيب متعلق به پيازهايي بود كه در تاريخ اول و دوم بصورت نشا به زمين اصلي انتقال داده شده بود .
واژه هاي كليدي : پياز- تاريخ كاشت- خزانه- نشا - ارقام روز بلند- درجه تجمعي روز رشد

مقدمه

درسالهاي1997الي 2000 به مدت سه سال زراعي در هند تأثير سن نشا (7، 8 و 9 هفته) و همچنين تاريخ برداشت (110،125 و140 روز پس از نشا كردن) بر روي عملكرد و كيفيت پياز رقم اگري فوند(Agrifound) مورد بررسي قرار گرفته است. داده هاي ثبت شده از اين تحقيق نشان داداستفاده از نشاهايي كه عمر 8 هفته اي داشته و برداشت در 125 روز پس از انتقال نشا صورت گرفته است داراي بهترين عملكرد و كيفيت در مقايسه با كليه تيمارها بوده است (4).

مواد و روشها

در اين پژوهش بذور پياز رقم آذر شهر و محلي نيشابور از تاريخ 25 بهمن ماه به فواصل ده روز و در چهار تاريخ در شاسي كشت گرديد و پس از 60 روز نشاهاي مرحله اول خزانه گيري ، در چهار مرحله با فاصله 10 روز از تاريخ 25 فروردين ماه تا 24 ارديبهشت ماه به زمين اصلي منتقل شدند.طرح آزمايشي مورد استفاده در اين تحقيق استريپ پلات با پايه هاي بلوكهاي كامل تصادفي در چهار تكرار بود.ارقام پياز در ستونهاي افقي و تاريخهاي انتقال نشا در چهار سطح در ستونهاي عمودي قرار گرفتند .هركرت آزمايشي در اين طرح شامل6 رديف به طول متر با فواصل كاشت 5 * 30 سانتيمتر با مساحت 9 متر مربع در نظر گرفته شده بود . دراين آزمايش فاصله هر دو تكرار 2 متر و بين بلوكها 5/1 متر بود كه بدينصورت مساحت طرح با احتساب فواصل تكرارها در حدود 400 متر گرديد .براي ارزيابي الگوي رشد بر حسب شاخص حرارتي ، مقدار درجه تجمعي روز رشد از طريق فرمول ذيل محاسبه و تجمع آن براي تاريخهاي مختلف نمونه برداري تعيين شد :
روزانه+ حداكثردماي روزانه)2 1[ = درجه تجمعي روز رشد
تعداد روزها از سبزتا برداشت х ] دماي پايه- (حداقل دماي

نتايج و بحث

نسبت طول به عرض بالب
نتايج بدست آمده از تجزيه واريانس در سال هاي81-1379 بر روي نسبت طول به عرض پياز در كولتيوارهاي قرمز آذرشهر و محلي نيشابور نشان داد كه تاريخهاي انتقال نشا تأثيري بر نسبت مذكور نداشته است. تناسب بين اين نسبت در پياز به لحاظ بازارپسندي و انبارداري مهم مي باشد زيرا پيازهائي كه داراي طول بيشتري نسبت به عرض بودند نشان دادند كه از ضخامت گردن بالاتري هم برخوردار مي باشند که اين افزايش ضخامت گردن در كاهش خاصيت انبارداري اثر داشته و مدت زمان ماندگاري در انبار را نيزكاهش داده است.
اختلاف بين تاريخهاي مختلف انتقال نشااز نظرعملكرد پياز (بالب) در سطح احتمال 1% معني دار بود آزمون مقايسه ميانگين ها مشخص ساخت چنانچه نشا پياز زودتربه زمين انتقال يابد عملكرد افزايش مي يابد بدينصورت كه بالاترين عملكرد پياز (47/94 تن در هكتار) متعلق به تاريخ انتقال 25 فروردين ماه و كمترين عملكرد پياز (49/71 تن در هكتار) متعلق به آخرين تاريخ انتقال نشا يعني 24 ارديبهشت ماه بود. اثر متقابل سال * تاريخ انتقال نشا براي عملكرد پياز درواحد سطح معني دار شد بطوريکه تاريخ اول در سال دوم آزمايش بيشترين عملكرد پياز را داشت در حاليكه تاريخ كشت چهارم (24 ارديبهشت ماه) در دومين سال آزمايش كمترين عملكرد پيازرا توليد کرد. در مقايسه ميانگين ها كه به روش دانكن صورت گرفت تاريخهاي اول و دوم انتقال نشا در سالهاي مختلف آزمايش عملكرد پياز را افزايش دادند.دراين بررسي اختلاف بين ارقام از نظر عملكرد پياز در سطح احتمال 5% معني دار نبود.آزمون مقايسه ميانگين ها نيز نشان داد كه رقم آذرشهر تبريز نسبت به رقم محلي نيشابور به لحاظ عملكرد ، برتري داشته ولي اين اختلاف عملكرد (38/1 تن در هكتار)به لحاظ آماري معني دار نبود بدين صورت تاريخهاي مختلف كشت و انتقال نشابرروي دو رقم مورد نظر نتوانسته اند اختلاف معني داري بوجود آورند.
منابع

1- رستگار،جلال.1380.زراعت پيازخوراكي(Allium cepa L.)، مركز تحقيقات كشاورزي خراسان. بخش نهال وبذر شماره 393/80.
2-Bhonde. S. R. and A. B. chougule. 1998. Studies on the effect of age of seedling and date of harvesting on yield and quality of onion during late kharif season. National horticulture Research and developmentfoundation news letter,V21(1) 27-30, 2001.


Considering the best time for farming the treasure and moving seedlings on the qualitative and quantitative adjectives of long-day kinds of onion
Rastegar Jalal . Nishabour :P.O. box 587
Email : jalalrastegar @ yahoo.com

Abstract
The effects of planting dates of onion in farm and then moving the seedlings during the growing steps on two kinds of long-day onion in the researching farm of Neyshabur was considered in the years 2002-2003. The said kinds with names (Ghermez Azar Shahr)and(MahallyNeyshabur)in 4 plantingdates,February14with10daysdifferencewerepl antedinfarmandafterpassing60days,theseedlingofever yofsorrowswas moved to farm.For this, the chosen researching plan in this research , was shattered or ribboned blocs in the forms of completely randomize blocs. Dates of moving the seedlings and kind agent were valuated and compared in 4 vertical and 2 horizontal columns . According to caught results in the farming .Growing process was considered by different studies according to studies of changes of some of adjectives compared to temperature index of physiological time and growing degree day.
Key words: Onion ( Allium cepa . L ) , Seedling, Planting dates, GDD

["Pejman"]

بررسي توليد قره داغ (Nitraria schoberi L.) در عرصه‌هاي شور
به كمك تكنيكهاي هسته‌اي
سيد جلال رستگاري1، مژگان فرهنگي ثابت 1و رويا عميدي1
كرج، انتهاي رجايي شهر، بلوار مركز تحقيقات هسته‌اي، مركز تحقيقات كشاورزي و پزشكي هسته‌اي، ص پ. 498/ 31485


خلاصه

سطح اراضي شور در ايران بيش از 25 ميليون هكتار مي‌باشد. با توجه به اينكه تقريبا 90% اقليم ايران خشك و نيمه خشك است و ميزان ذخاير آبهاي شيرين كشور محدود مي‌باشد، شورورزي يك راهكار اقتصادي و كاربردي جهت بهره‌برداري از منابع آب و خاك شور مي‌باشد. بنابراين شورورزي عبارت از بهره وري اقتصادي گياهان از اراضي بسيار شور با كشت گياهان مقاوم به شوري و با استفاده از منابع آب شور مي‌باشد. هدف از اين مطالعه بررسي سازگاري گونه Nitraria schoberi به عنوان گياه دارويي و صنعتي با شرايط محيطي بسيار دشوار مي‌باشد. از ديگر اهداف اين مطالعه بهره برداري از تكنيك هسته‌اي نوترون متر به عنوان ابزار دقيق و سزيع براي برنامه آبياري مي‌باشد. نتايج عملكرد رضايت بخشي در مورد توليد اين گونه در عرصه‌هاي شور نشان داد. همچنين كاشت اين گونه و آبياري اثرات قابل توجهي در كاهش PH، شوري (EC) و سديم (SAR) خاك داشت.
واژه‌هاي كليدي: Nitraria schoberi، شورورزي، الكالوئيد

مقدمه

يكي از اهداف در راستاي استفاده از منابع آب و خاك شور، شناسايي گياهان بومي مقاوم به شوري است كه داراي ارزش غذايي، علوفه‌اي و يا دارويي نيز باشند. (3.4). Nitraria schoberi به دليل رشد در نواحي خشك، مقاوم به كم آبي و قدرت تحمل شوري بالا بدين منظور انتخاب شد (2). اين گياه همچنين به عنوان يك گياه دارويي و صنعتي شناخته شده و داراي حدود 18 ماده شيميايي مختلف از جمله آلكالوئيد‌هاي جديد و نادر مي‌باشد، از اين گروه Tryplamine و Serotonin كه از مشتقات الكالوئيد‌ها هستند و در سرم خون مخاط معده *****داران وجود دارد و داراي قدرت انقباض عروق مي‌باشد(1). منطقه چاه افضل يزد براي انجام اين آزمايش انتخاب گرديد. اين منطقه مشهور به كوير ياپلاياي سياه كوه بوده و مساحت اين محدوده كويري 1000 كيلومتر مي‌باشد. متوسط بارندگي در اين منطقه كمتر از 75 ميليمتر در سال بوده و متوسط درجه حرارت ساليانه 19 و تبخير متوسط ساليانه حدود 2800 ميليمتر در سال گزارش گرديده است. اين منطقه داراي شوري شديد اراضي مي‌باشد و حدود 90% از آبهاي استحصالي منطقه داراي شوري بيش از ds/m 7 مي‌باشد(4).

مواد و روشها

به منظور اجراي آزمايش بذر اين گونه ابتدا در گلدان در گلخانه‌هاي مركز تحقيقات كشاورزي و پزشكي هسته‌اي كرج كشت شدند. براي كشت گلداني از خاك مناسب غير شور به نسبت 3/1 خاك + 3/1 ماسه بادي + 3/1 كود حيواني پر شدند. بذر‌ها در عمق 1 سانتيمتري كشت گرديدند. آبياري به طور مرتب و هر روز انجام شد. شوري خاك مزرعه بسيار متغيير بود (بين 40 تا 148 ds/m). به منظور يكسان سازي شوري خاك قبل از كاشت آب شويي با آب شور با EC = 8 ds/m انجام شد. پس از آب شويي ميانگين شوري خاك به ds/m 18 كاهش يافت. وقتي ارتفاع نهالها به cm 20 رسيد، نهالها به محل اجراي طرح ارسال گرديدند. 1 و 2 سال پس از كاشت نهالهاي كشت شده سزشماري و درصد بقاي آنها توسط فرمول زير محاسبه گرديد.

همچنين به منظور تعيين رطوبت خاك و بررسي تغييرات آن با زمان و برنامه ريزي آبياري از نوترون متر CPN 503 DR استفاده گرديد. بدين ترتيب مقدار آب مورد نياز اين گونه بر اساس اختلاف بين ميزان رطوبت خاك قبل از آبياري

نتايج و بحث

ميزان درصد جوانه زني پاييني (10-30%) براي اين گياه مشاهده گرديد. به منظور فائق آمدن به مشكل جوانه زني بررسيهاي زيادي صورت گرفت. در اين تحقيقات ابتدا پريكارپ كه مانع جوانه زني است از روي بذر برداشته شده و بذرها در سه تيمار كشت شدند:
تيمار اول (كشت در پتري ديش): در اين تيمار بذرها به دو گروه تقسيم شدند. 1- استفاده از محلول 5% سولفات كلسيم براي كمك به جوانه زني بذر 2- استفاده از آب مقطر براي تامين رطوبت.
در هر گروه بذر‌ها به چهار زير گروه تفكيك شدند، به طوري كه طول دوره كشت 4، 6، 10 و 14 روز بود. بر اساس مشاهدات درصد جوانه زني بسيار پايين (5%) و اختلاف گروه اول و دوم معني‌دار نبود. تيمار دوم (خيساندن در آب براي مدت طولاني): بذرهاي در كيسه‌هاي كتاني قرار گرفته و مدت 12 تا 16 روز در آب خيس شدند. جهت جلوگيري از خرابي بذرها، بذرها توسط يك پمپ، هوا به داخل سيستم دميده شد. سپس عمل كاشت در گلدانهاي پلاستيكي صورت گرفت. تعداد بذر جوانه زذه بعد از مدت يك ماه شمارش شدند. نتيجه 8% جوانه زني بعد از 12 روز و 20% بعد از 16 روز مي‌باشد. تيمار سوم (استفاده از روشهاي مكانيكي): مشكل جوانه زني قره داغ ناشي از پوسته سخت آن مي‌باشد. در يك تحقيق بذرهاي گياه مدت 24 ساعت در آب خيسانده و بعد خشك شدند. اين آزمايش حداقل 3 بار قبل از كاشت تكرار شد. با اين روش 90% بذرها جوانه زدند. گياهچه‌هاي بدست آمده از اين روش بعد از رسيدن به ارتفاع 30 سانتيمتري از گلخانه به مزرعه انتقال يافتتند.
1 و 2 سال پس از كاشت سرشماري صورت گرفته و درصد بقاي گونه محاسبه گرديد. ميزان آن در سال اول 67 و در سال دوم 54 درصد بود. اين نتايج نشان مي‌دهد كه اين گونه داراي عملكرد رضايت بخشي مي‌باشد. همچنين سه سال بعد از كاشت از خاك كرتهاي تحت كشت نمونه برداري صورت گرفت و نمونه‌هاي خاك تحليل شيميايي شدند و مشخص شد كاشت اين گونه اثرات چشمگيري در كاهش PH، شوري (EC) و سديم (SAR) خاك داشت.
در مجموع نتايج اين تحقيق نشان داد كه مي‌توان از تكنيك شورورزي براي توليد گياهان دارويي كه مقاوم به شوري مي‌باشند، در سطح وسيعي استفاده كرد.

منابع

1- كريمي، قادر.1377. بررسي مناسب ترين زمان جمع‌آوري بذر گياه Nitraria schoberi در كوير ميقان ارك. پژوهش و سازندگي. شماره 39.
2- مشتاقيان، محمد باقر و مسعود اسماعيلي شريف. 1376. بررسي اثرات نوع و ميزان شوري بر جوانه زني و رشد نونهال پرونانس‌هاي قره داغ. پژوهش و سازندگي. شماره 35.
3- Ahkani.H. 2002. Notes on the flora of Iran: 1.Asparagus(asparagaceae) and Nitraria (zygophyllaceae). Edinburgh Journal of Botany. 59(2): 295-302
4-Rastegari, J. H.Abbasalian F.Khorsandi 2003. Nuclear techniques aided studies for sustainable biomass production in salt affected soils using haloculture method. 4th Internatinal Iran and Russian Conferences (Agriculture and Natural Resources)


Study for Nitraria schoberi production in saline land using nuclear techniques
J.Rastegari, M.Farhangi sabet, R.Amidi
Nuclear Research Center for Agriculture & Medicine , karaj
jrastegari@yahoo.com (jrastegari@yahoo.com)

Abstract
More than 25 Mha of salt affected land exists in Iran. Considering that about 90% of the country is arid, the fresh water resources are limited. Haloculture can offer an economic and practical alternative towards achieving saline land and water resources. Haloculture is economical production of highly salt tolerant plants and halophytes in highly saline lands with saline irrigation water. The main objective of this study was to evaluate the adaptability of Nitraria schoberi as pharmaceutical and industrial plants with harsh environmental conditions. Other objectives of this study include utilization of neutron meter nuclear techniques for irrigation scheduling. The results showed performed adequately about production of this species in the saline land. In addition to plantation of Nitraria schoberi and irrigation had profound effect on reduction of soil PH, EC and SAR.
Key words: Nitraria schoberi, Haloculture, Alkaloid

["Pejman"]

بررسي‌ تأثير كودهاي‌ شيميائي‌ محتوي‌ عناصر (Fe,Zn)و كود حيواني‌ بر عملكرد كمي‌ و كيفي‌ زعفران‌ در استان‌ خراسان‌
سعيد رضائيان 1
1-عضو هيئت علمي بخش تحقيقات خاك و آب
مشهد - مجتمع كشاورزي طرق - مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان -بخش تحقيقات خاك و آب ص‌پ 488



خلاصه:

به‌ منظور بررسي‌ اثر عناصر كم‌ مصرف‌ روي‌ و آهن‌ و همچنين‌ اثر متقابل‌ آنها بر عملكرد گل‌ زعفران‌ آزمايشي‌ بصورت‌ فاكتوريل‌ در قالب‌ بلوكهاي‌ تصادفي‌ با سه‌ تكرار در ايستگاه‌ گناباد در سال زراعي (82-1381) به‌ اجرا در آمد. قبل‌ از شروع‌ آزمايش‌ يك‌ نمونه‌ خاك‌ مركب‌ از هر تكرار و نمونه‌ آب‌ نيز جداگانه‌ برداشته‌ شده،‌ و به‌آزمايشگاه‌ براي‌ تجزيه‌ فرستاده‌ شد‌. بر اساس نتايج تجزيه واريانس داده‌ها ، اثرات متقابل كودهاي آهن، روي، و كود حيواني بر عملكرد گل زعفران در سطح احتمال 5% معني‌دار بوده و فقط كود حيواني در حد 25 تن در هكتار در مقابل شاهد در سطح احتمال(001/0= α)معني دار بود. ماكزيمم عملكرد گل در تيمار 30 كيلوگرم روي، 200 كيلوگرم آهن، و 25 تن در هكتار كود حيواني به مقدار (55/8) كيلوگرم در هكتار بدست آمد.


مقدمه :

زعفران‌ گياهي‌ استراتژيك‌ در جنوب‌ خراسان‌ مي‌باشد و طبق‌ آمار موجود سطح‌ زير كشت‌ آن‌ حدوداً بيش‌ از 30000 هكتار تخمين‌ زده‌ شده‌، كه‌ استان‌ خراسان‌ بالاترين‌ مقام‌ را از نظر كشت‌ زعفران‌ بخود اختصاص‌ داده است‌. نياز آبي‌ اين‌ محصول‌ پرارزش‌ بسيار كم‌ مي‌باشد. تغذيه‌ زعفران‌ بطور متوسط تحت‌ تأثير عوامل مختلف اقليمي، زراعي و حاصلخيزي خاك مي‌باشد.


مواد و روشها :

اين‌ طرح‌ بصورت‌ بلوكهاي‌ كامل‌ تصادفي‌ در سه‌ تكرار از پائيز سال‌ 1380 شروع‌ شده‌ و بمدت‌ چهار سال‌در ايستگاه تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي گناباد ادامه‌ خواهدداشت‌.بعلت‌ ناقص‌ بودن‌ زمين‌ ابعاد كرت‌(10-7/2) متر مربع‌ و فاصله‌ كرتها 5/0 متر در نظر گرفته‌ شده‌، در حاليكه‌ فاصله‌ تكرارها 5/1 متر و عرض‌ رديفها 35/0 متر و در هر كرت‌ 7 رديف‌ پياز زعفران‌ كشت‌ شده‌ كه‌ در داخل‌ هر رديف‌ بطور متوسط پيازهائي‌ به وزن 4-5 گرم در عمق 20 سانتيمتري سطح زمين كاشته شد. ضمنا مهمترين صفت مورد بررسي اين آزمايش عملكرد گل زعفران بوده است. قبل از آماده سازي زمين آبياري آن انجام گرديده و كودهاي شيميائي و حيواني طبق نقشه كاشت و تيمارهاي مربوطه در داخل هر كرت با دست پخش و توسط ديسك ملايم با خاك مخلوط گرديد. كل سطح آزمايش حدود 2000 متر مربع مي‌باشد. تيمارهاي‌ اين‌ آزمايش‌ شامل‌:كود آهن در سطوح(200، 100، 0)و روي در سطوح(60،30، 0) كيلوگرم در هكتار (kg/ha) و كود حيواني در سطح 25 تن در هكتار (ton/ha) مي‌باشد، كه‌ كود آهن‌ از منبع‌ سولفات‌ آهن‌ و كود روي‌ از منبع‌ سولفات‌ روي‌ و كود حيواني‌ از منبع‌ كود گاوي‌ پوسيده‌ است‌. البته‌ كودهاي‌ اوره‌ و سولفات‌ پتاسيم‌ به‌ مقدار 100 كيلوگرم‌ در هكتار و كود فسفره‌ از منبع‌ سوپرفسفات‌ تريپل‌ به‌ مقدار50 كيلوگرم‌ در هكتار بطور يكنواخت‌ براي‌ سطح‌ كل‌ زمين‌ آزمايش‌ داده‌ شد.


نتايج‌ و بحث‌:

پس از تجزيه و تحليل آماري با نرم‌افزار MSTAT-C، تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد كه در سال زراعي (82-81) در ايستگاه تحقيقات گناباد اثر متقابل كودهاي آهن، روي، و كود حيواني بر عملكرد گل زعفران در سطح احتمالي 5% معني‌دار بوده است، و بر اساس نتايج آزمون دانكن در اين آزمايش حداقل اختلاف معني دار بين ميانگين‌ها در حد (LSD=2) محاسبه شد. در مقايسه ميانگين عملكرد تيمارها، در تيمار كود حيواني به تنهايي در سطح 25 تن در هكتار با عملكرد (kg/ha 52/7)حداكثر ميانگين عملكرد را داشته، و در تيمار(30كيلوگرم روي و 100كيلوگرم آهن درهكتار)با ميانگين عملكرد(kg/ha09/3) حداقل عملكرد را داشته است. البته ماكزيمم عملكرد گل در تيمار 30 كيلوگرم روي، 200 كيلوگرم آهن و 25 تن در هكتار كود حيواني به مقدار (55/8) كيلوگرم در هكتار بدست آمد.
با توجه به برداشت گل در زعفران سال دوم اين آزمايش (82-81)، طبق نتايج بدست آمده بعلت كمبود آهن و روي در خاكهاي آهكي جنوب خراسان پاسخ گياه زعفران به مصرف كودهاي آهن و روي همراه با كود حيواني نسبت به مقادير مختلف متفاوت مي‌باشد. اگر مقدار كربن آلي خاك كمتر از 5/0 درصد بوده، ميتوان با مصرف 30 كيلوگرم سولفات روي در هكتار و 200 كيلوگرم سولفات آهن در هكتار، همراه با كودهاي شيميائي ديگر بر اساس توصيه كودي منطقه اي انتظار افزايش عملكرد گل زعفران را نسبت به بقيه تيمارها داشت.


سپاسگزاري :

به اين وسيله از آقاي مهندس محمد پاسبان بعلت كمك در انجام اين طرح بينهايت متشكرم و همچنين از همكاران بخش تحقيقات خاك و آب مشهد و ايستگاه تحقيقات جهاد كشاورزي شهرستان گناباد بابت همكاري در انجام اين طرح قدرداني مي‌نمايم.
جدول1- نتايج تجزيه واريانس داده‌هاي سال زراعي 82-81
Pr>F F Value Mean Square Anova SS DF Source
0.45 0.81 1.18 2.36 2 Block
0.85 0.16 0.24 0.48 2 Zn
0.33 1.13 1.65 3.30 2 Fe
0.001 14.13 20.55 20.55 1 OM
0.090 2.20 3.20 12.80 4 Zn*Fe
0.021 4.37 6.35 12.70 2 Zn*OM
0.29 1.29 1.88 3.76 2 Fe*OM
0.055 2.57 3.74 14.96 4 Zn*Fe*OM


منابع‌ مورد استفاده‌:

1-صادقي‌،ب‌،م‌. رضوي‌.م‌ و م‌. مهاجري‌. 1366. تاثير عناصر شيميائي‌ دربهبود زراعت‌ زعفران،‌ مركز تحقيقات‌ كشاورزي‌ خراسان‌.
2-صادقي‌،ب‌،م‌. رضوي‌.م‌ و م‌. مهاجري‌. 1367. اثر مقاديركودهاي‌ شيميائي‌ درافزايش‌ توليد زعفران،‌ مركز تحقيقات‌كشاورزي‌ خراسان‌.
3-صادقي‌،ب‌،م‌. رضوي‌.م‌ و م‌. مهاجري‌. 1368. اثر كودهاي‌ شيميائي‌ و حيواني‌ بر توليد برگ‌ و پياز زعفران‌ - سازمان‌پژوهشهاي‌ علمي‌ و صنعتي‌ ايران‌ - مركز خراسان‌ - كتاب‌ اول‌.
4- Dutta Biswas, N.R., S.P. Raychoudhuri, and Dakshinamurthy. Soil conditions for the growth of saffron at pam pore (Kashmir). Ind.J.Agric.Sci. 27(4), 413. 1956.
5- Munshi, A.M., J.S. Sindhu, and G.H. Baba, 1989. Improved cultivation practices for saffron. Indian farming, 39:3, 27-30; 3pl.



Investigating the effect of chemical fertilizers containing (Fe, Zn) and manure on the quantity and quality of saffron in Khorasan province.
S. Rezaian1
1-Scientific research member of Agricultural Research Center of Khorasan, Mashhad-Iran
E mail : Saeed_Rezaeian@yahoo.com (Saeed_Rezaeian@yahoo.com)
Abstract
To investigate the effect of zinc and iron micronutrients fertilizers, and also their interaction effects on the yield of saffron flower, a factorial experiment in a randomized complete block design with three replications were conducted in Gonabad experiment station. A composite soil sample was taken from each replication, and the water soil sample was taken separately, and were sent to be analyzed in the laboratory. On the basis of data analysis by ANOVA (1381-1382), in Gonabad Station, the interaction effects of iron and zinc sulfates, and manure on the saffron yield at α= 5% probability level was significant, and only the manure at a rate of 25 Ton/ha in comparison to control treatment at the α= 1% level was significant. Although the interaction effect of zinc and manure at the α= 2% level was significant. Maximum yield in the 12th treatment (8.55)Kg/ha was obtained.
Key words : Saffron, Inon and zinc nutrition

["Pejman"]

مقايسه دو نوع كود ازته بر روي عملكرد زعفران در جنوب خراسان
سعيد رضاييان1
1- عضو هيأت علمي بخش تحقيقات خاك و آب
مشهد - مجتمع كشاورزي طرق - مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان -بخش تحقيقات خاك و آب ص‌پ. 488


خلاصه

اين تحقيق در سه منطقه گناباد، برون و اسلاميه فردوس به‌طور جداگانه انجام شد. آزمايش در هر منطقه به‌صورت بلوكهاي كامل تصادفي در 5 مزرعه آزمايش با 9 تيمار و در سه تكرار انجام شد. بر اساس نتايج اين تحقيق به‌نظر مي‌رسد، در صورتي كه كربن آلي و ازت نيتراته خاك كم باشد مي‌توان با مصرف 46 كيلوگرم در هكتار ازت خالص از هر يك از دو منبع اوره يا S.C.U همراه با 30 تن كود دامي انتظار افزايش عملكرد زعفران را نسبت به مصرف كود دامي به تنهايي داشت.
واژه‌هاي كليدي: كود ازته، زعفران و مقايسه


مقدمه ‌

گذشته از نقش ازت در ساختمان كلروفيل و نقشهاي متعدد و كليدي ديگر آن از جمله شركت در ساختمان بارهاي موجود در اسيدهاي نوكلييك، اسيدهاي آمينه، پلي‌آمين‌ها و فسفوليپيدآمين‌ها سبب شده است كه برخي اين عنصر را گلوگاه رشد گياه و برخي ديگر آن را در گياه نظير بنزين در اتومبيل بحساب آورند (4). متأسفانه تحقيقات تغذيه گياهي انجام شده روي زعفران بسيار اندك بوده و در همين راستا تحقيق حاضر با هدف مقايسه اثر مقادير و منابع مختلف كود ازته (اوره و اوره با پوشش گوگردي) بر عملكرد زعفران در جنوب خراسان انجام شد(1، 2 و 3).

مواد و روشها

اين تحقيق در سه منطقه گناباد، برون و اسلاميه فردوس به‌طور جداگانه انجام شد. آزمايش در هر منطقه به‌صورت بلوكهاي كامل تصادفي در 5 مزرعه آزمايش با 9 تيمار و در سه تكرار انجام شد. تيمارهاي آزمايش عبارت بودند از يك تيمار شاهد (تنها مصرف 30 تن كود دامي در هكتار) و سطوح مختلف (23، 34، 46 و 57) كيلوگرم در هكتار ازت خالص از منبع اوره و اوره با پوشش گوگردي به‌علاوه 30 تن كود دامي. در هر تيمار عملكرد نسبي ار فرمول زير محاسبه و مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت.
100 -(حداكثر عملكرد در همان مزرعه / عملكرد در تيمار مورد نظر در مزرعه آزمايشي) = عملكرد نسبي (درصد)

نتايج و بحث

بر اساس نتايج واريانس داده‌ها در منطقه اسلاميه فردوس و گناباد اثر نوع كود ازته بر عملكرد نسبي زعفران غيرمعني دار و اثر ميزان ازت مصرفي در سطح احتمالي =0.01 α معني‌دار بود، در حالي كه در منطقه برون فردوس هيچ يك از عوامل نوع و ميزان كود ازته اثر معني داري بر عملكرد نسبي زعفران نداشتند. حداكثر عملكرد در هر يك از مناطق اسلاميه فردوس، گناباد و برون فردوس به ترتيب 1/7، 5/6 و 01/7 كيلوگرم در هكتار بود. بر اساس نتايج آزمون دانكن (5% =α) براي مقايسه اثرات ساده و متقابل سطح و نوع كود ازته در منطقه اسلاميه تفاوتي بين دو نوع كود ازته وجود نداشت ولي بين سطوح مختلف كود ازته تفاوت معني‌دار ملاحظه شد، به نحوي كه بيشترين عملكرد نسبي از سطح سوم كود ازته حاصل شد. مقايسه اثرات متقابل نوع كود ازته -مقدار كود ازته (نمودار شمارة 1) نيز نشان داد كه در اين منطقه در هر يك از دو نوع كود ازته با افزايش مقدار مصرف عملكرد نسبي ابتدا افزايش و سپس كاهش يافت و بيشترين عملكرد نسبي نيز از سطح سوم هر يك از دو كود حاصل شد. مقايسه اثرات متقابل نوع كود ازته -ميزان كود ازته در منطقه گناباد (نمودار شمارة 3) نشان داد كه در رابطه با S.C.U افزايش عملكرد نسبي ‌در ‌سطح ‌سوم كودي حاصل ‌شد. بر اساس نتايج آزمون دانكن در منطقه برون فردوس براي اثرات ساده نوع كود و ميزان كود، اختلافات معني داري بين نوع كود ازته و نيز بين سطوح مختلف كود ازته ملاحظه نشد. همچنين در اين منطقه مقايسه ميانگين‌ها براي اثر متقابل نوع كود ازته -مقدار كود ازته اختلاف معني داري بين سطوح مختلف هر يك از كودها نشان نداد (نمودار شمارة 2). بر اساس نتايج آزمايش به نظر مي‌رسد كه پاسخ زعفران به مصرف كود ازته بسته به مناطق مختلف متفاوت باشد به هر حال در صورتي‌كه كربن آلي و ازت نيتراته خاك كم باشد مي‌توان با مصرف 46 كيلوگرم در هكتار ازت خالص از هر يك از دو منبع اوره يا Scu همراه با 30 تن كود دامي انتظار افزايش عملكرد زعفران را نسبت به مصرف كود دامي به تنهايي داشت.

سپاسگزاري

به اين وسيله از آقاي مهندس محمد پاسبان به خاطر كمكهاي فراوانشان در انجام اين طرح بي‌نهايت متشكرم و همچنين از آقاي مهندس مجيد فروهر و همكاران بخش تحقيقات خاك و آب مشهد و ديگر همكاران مركز تحقيقات جهاد كشاورزي شهرستانهاي گناباد، فردوس و مشهد بابت همكاري در انجام اين طرح و تهيه گزارش قدرداني مي‌نمايم.

منابع

1-رضاييان، س. 1376. بررسي راندمان مصرف سه نوع كود ازته (اوره) Scu، و اوره همراه با بيواكتيويتر) در گندم. گزارش نهايي.
2- صادقي،ب، م. رضوي، و م. مهاجري. 1366. تاثير عناصر شيميايي در بهبود زراعت زعفران.
3- صادقي،ب، م. رضوي، و م. مهاجري. 1367. اثر مقادير مختلف كودهاي شيميايي در افزايش توليد زعفران، مركز تحقيقات كشاورزي خراسان.
4- Marschner, H., 1995. Mineral nutrition of higher plant. Second edition. arcourt Brace & Company Publisher.


The comparison of two kinds of nitrogen fertilizers on the saffron yield in Khorasan province.
S. Rezaian1
1-Scientific research member of Agricultural Research Center of Khorasan, Mashhad-Iran
E mail : Saeed_Rezaeian@yahoo.com (Saeed_Rezaeian@yahoo.com)

Abstract
The experiment was carried out as a randomized complete block design in five farms of each region. There were nine treatments with three replications in each farm. The treatments included were:
One control using only (30 Ton/ha) manure as the fertilizer, and the other treatments were; different rates of (23,34,46,57) Kg/ha pure nitrogen from two different sources of Urea, and S.C.U., plus the 30 Ton/ha manure as the fertilizer needed for each experiment. Based on the results obtained from data analysis, in the Eslamieh area of Ferdows region and in Gonabad region, the effect of nitrogen fertilizer type on the relative yield of saffron were non-significant, and the effect of N-fertilizer amount was significant at (α= 0.01).
Key words : Saffron, Nitrogen, Fertilizers

["Pejman"]

بررسي اهلي كردن گياه دارويي قره غات (Ribes biebersteinii Berl. eXDC.)
آذر رفعتي1، احمد رزبان2، حميده جوادي2 و حميده فخر رنجبري2
1- دانشجوي دانشگاه آزاد اسلامي و كارشناس مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان آذربايجان شرقي
2- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان آذربايجان شرقي
آذربايجان شرقي- تبريز- ميدان بزرگ آذربايجان- جنب شير پاستوريزه- باغ گياهشناسي


خلاصه

Ribes biebersteinii از جمله گياهاني است كه در نقاط محدودي از دنيا موجود مي‌باشد و در ايران فقط در جنگلهاي ارسباران يافت مي‌شود. ميوه‌هاي اين گياه داراي خاصيت كاهش دهنده فشار خون بوده، مسهل و لنيت آور است و همچنين غني از رنگيزه‌هاي آنتوسيانين مي‌باشد.
به منظور بررسي اهلي كردن اين گياه دو نوع قلمه پاييزه و بهاره از رويشگاه اين گياه در جنگلهاي ارسباران تهيه گرديد. قلمه‌ها توسط اسيد ايندول بوتيريك با غلظت‌هاي 0، 300، 600 و 900 ppm تيمار شدند. سپس در بستر محتوي خاك زراعي، كود و ماسه به نسبت 2، 1، 1 كشت شدند. تجزيه و تحليل داده‌ها نشان داد كه بين غلظتهاي مختلف هورمون اختلاف معني داري وجود ندارد ولي بين قلمه‌هاي بهاره و قلمه‌هاي پائيزه اختلاف معني داري در سطح احتمال 1% وجود دارد.
بنابراين قلمه بهاره با تيمار هورموني 300ppm بعنوان مناسبترين تيمار معرفي مي‌گردد. زيرا تيمار هورموني باعث استقرار بهتر قلمه‌هاي ريشه دار شده مي‌گردد.
واژه هاي كليدي: قره غات، اهلي كردن

مقدمه

قره غات از جنس Ribes متعلق به تيره Grossulariaceae مي‌باشد. يك گونه كوهستاني است كه تا ارتفاع 2 متر رشد مي‌كند (1و6) زمان گلدهي نيمه دوم بهار و رسيدن ميوه تابستان است. گياه متعلق به منطقه خزري و اغلب در بين درختچه زارهاي كوهستاني همراه با راش و بلوط ديده مي‌شود (8). اين گياه فقط در جنگلهاي ارسباران و در ارتفاعات 1900 الي 2000 متر يافت مي‌شود (7). اما در بعضي از منابع از جنگلهاي گيلان نيز گزارش شده است (1).
بررسي‌هاي اوليه روي قره غات نشان مي‌دهد كه ميوه آن غني از رنگيزه‌هاي آنتوسيانين بوده (2) مسهل و لنيت آور است (4). از ميوه خشك شده سياه رنگ آن بعنوان داروي درمان كننده بيماريهاي قلبي و پائين آورنده فشار خون استفاده مي‌شود (3). در اروپا ميوه خام يا پخته آن را بعنوان خوراكي بكار مي‌برند و در كلوچه، مربا و ژله‌ها از آن استفاده مي‌كنند در فرانسه در تركيبات انواع كرمها استفاده مي‌شود (6).

مواد و روشها

به منظور بررسي درصد ريشه‌دار شدن اين گونه دو نوع قلمه تهيه گرديد يك سري قلمه پائيزه و بعد از خزان كه گياه به خواب رفته باشد و در داخل ماسه تا بهار بعد نگهداري شد و يك سري هم قلمه بهاره در فروردين ماه تهيه گرديد. قلمه‌ها بعد از آماده شدن با هورمون IBA با غلظتهاي 0، 300، 600 و 900 ppm تيمار گرديدند در غلظتهاي 300 و 600 ppm به مدت 24 ساعت و در تاريكي قرار داده شدند ولي در غلظت 900 ppm حدود 5 دقيقه نگهداري شدند سپس در بستر حاوي خاك جنگلي+ كود+ ماسه با نسبتهاي 2، 1، 1 طبق نقشه كاشت آماده شده به صورت آزمايش فاكتوريل با طرح پايه بلوكهاي كاملاً تصادفي كشت گرديد.

نتايج و بحث

بررسيهاي آماري و تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد كه بين غلظتهاي مختلف هورمون اختلاف معني داري وجود ندارد ولي بين قلمه‌هاي پائيزه و بهاره اختلاف معني داري در سطح احتمال 1% وجود دارد و قلمه‌هاي بهاره نتايج بهتري مي‌دهد. با وجود اينكه اثر متقابل غلظت هورمون در نوع قلمه (بهاره و پائيزه) معني داري باشد ولي غلظت هورمون ppm 300 با نوع قلمه بهاره با 50% ريشه زايي بعنوان بهترين تيمار براي اين آرمايش معرفي مي‌گردد.
به طور كلي اكسين تشكيل ريشه‌هاي فرعي و جانبي را با اثر گذاشتن بر روي تقسيم سلولي تحريك مي‌كند و بكار بردن تنظيم كننده‌هاي رشد گياهي شبه اكسين مانند IBA تشكيل ريشه را در قلمه‌هايي كه براي تكثير گياه بكار مي‌رود افزايش مي‌دهد و همچنين باعث استقرار بهتر و خشبي شدن نهالها مي‌گردد.
در بسياري از گياهان سخت ريشه زا ساختار ساقه داراي پتانسيل ريشه زايي نيست گاهي وجود غلافي از بافت چوبي در ساقه يك مانع مكانيكي براي ريشه محسوب مي‌شود. بكار بردن اكسين و ريشه دهي تحت شرايط مرطوب باعث انبساط و تكثير قابل ملاحظه سلولها در پوسته اكسين و كامبيوم مي‌شود كه سبب شكستن لايه اسكلارانشيم مي‌گردد (5).

منابع

1- اسدي مصطفي. 1376. فلور ايران، شماره 23، تيره انگور فرنگي. موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.
2- دل آذر، عباس. 75- 1374. بررسي آنتوسيانوزيت‌هاي Brassica oleracea L. Ribes bieberisteinii L. ، Sambucus ebulus L. var. Vubra
3- قهرمان، احمد. 1372. كروموفويتهاي ايران جلد 2. مركز نشر دانشگاهي. تهران.
4- مبين، صادق. 1360. جغرافيايي گياهي. انتشارات دانشگاه تهران.
5-Hrtmann, H., Kester.D.; 1997. Plant propagation. SIXTH EDITION. Prentice Hall.
6- Hummer. Kime. 2002 Ribes Genetic currants and Gooseberries. USDA ARS National clonal Germplasm Repositiry.
7- Rechinger, K. H. 1967. Flora Iranica V, 47.
8- Wulfen. 2000. Taxon: Ribes petracum. www. Ars. grin. cov/ 8-cgi - bin/ npgs.




جدول شماره 1- تجزيه واريانس اثر فاكتور غلظت هورمون IBA و نوع قلمه بر ريشه دار كردن قره غات



منابع تغيير





درجه آزادي





مجموع مربعات





ميانگين مربعات





آزمون F





تكرار





غلظت هورمون





قلمه





غلظت هورمون * قلمه





اشتباه آزمايش





2





3





1





3





14





113/0





024/0





117/0





024/0





053/0





056/0





008/0





117/0





008/0





004/0





** 05/15





n.s 16/2





** 24/31





n.s 11/2






كل





23





331/0





-





n.s: عدم وجود اختلاف معني دار33/7% = C.V
**: معني دار در سطح احتمال 1%


The Study of domestication of Ribes bieberisteinii Berl. eXDC.
Azar Rafati*_ Ahmad Razban _ Hamide Javadi_ Hamide Fakhre Ranjbari
Research center of Agricultural & Natural Resources of East Azarbaijan

Abstract
Ribes bieberisteinin is one of the plants in limited parts of the world, and in Iran, it found just in Arasbaran forests. The fruit is reducer of blood pressure, laxatives and it is full of Antocianin pigments.
For the purpose of study of domestication of this plant we prepare two kinds of autumn & spring cuttings from growing regions of this plant in Arasbaran forests. Cuttings were treated by different concentrations of IBA (0, 300, 600, 900 ppm), and are cultiv ated in the garden soil, peat and sand in the ratio of 2, 1, 1. Analysis of data showed that there is no significant difference between Hormon treatments, but this difference is between two kind of cuttings (p<1%).
Thus, spring cutting by 300 ppm treament, with 50% root regeneration is the best treatment.
Keywords: Domestication, Ribes, Ribes bieberisteinii Berl. eXDC

["Pejman"]

بررسي سازگاري برخي از گونه‌هاي دارويي استان يزد در شرايط كلكسيون
عباس‌ زارع‌ زاده‌ (عضو هيئت‌ علمي‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
ناصر باغستاني‌ميبدي(عضو هيئت‌ علمي‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
مهدي‌ شمس‌ زاده‌ (كارشناس‌ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)
علي ميرحسيني (كارشناس ارشد مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد)


خلاصه‌ :

اين‌ پژوهش‌ به‌ منظور آشنايي‌ با نحوه‌ كاشت‌ ، داشت‌ و برداشت‌ و توليد گياهان‌ داروئي‌ جهت‌ مصارف‌ سنتي‌ و تامين‌ مواد اوليه‌ براي‌ كارخانجات‌ داروسازي‌ و كاهش‌ فشار بهره‌برداري‌ از طبيعت‌ و جلوگيري‌ از انهدام‌ و انقراض‌ اين‌ نعمت‌ خدادادي‌ از سال‌1373 - 1382 به‌ مدت‌ ده‌ سال‌ در ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ داروئي‌ مركز تحقيقات‌ منابع‌ طبيعي‌ و امور دام‌ استان‌ يزد به‌ اجرا درآمد. بذورو نهالهاي‌ گياهان‌ مورد نظر از طبيعت و گونه‌‌هاي زراعي استان‌ تامين‌ و به‌ صورت‌ مستقيم‌ و يا غير مستقيم‌ (در گلخانه‌ و خزانه‌) كشت‌ و سپس‌ به‌ محل‌ اصلي‌منتقل‌ گرديد. با بذرگيري‌، بذور سالم‌ و خالص‌ مورد نياز تهيه‌ و اقدام‌ به‌ كشت‌ آنها در دو فصل‌ پاييز و بهار گرديد . بدين‌ طريق‌ فصل‌كاشت‌ و فنولوژي‌ آنها مورد مطالعه‌ و بررسي‌ قرار گرفت‌ . در ضمن‌ علاوه‌ بر آشنايي‌ با نحوه‌ تكثير گياه‌ در حد مقدور آفات‌ وبيماريها و نياز آبي‌ و كودي‌ گياه‌ و همچنين‌ گونه‌هاي‌ سازگار با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ تحقيقاتي‌ يزد مشخص‌ گرديد .نتايج‌ بدست‌ آمده‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ از 198 گونه‌ گياه‌ داروئي‌ كشت‌ شده‌ 177 گونه‌ مراحل‌ فنولوژي‌ خود را كامل‌ نموده‌ ، 116 گونه‌آن‌ با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ سازگار بوده‌ ، 12 گونه‌ سبز نشده‌ و 9 گونه‌ سبز شده‌ بعد از مدتي‌ خشك‌ گرديده‌ است‌ .
واژه هاي کليدي : سازگاري ، گونه هاي دارويي کشت .

مقدمه:

بايد توجه‌ داشت‌ بهره‌برداري‌ و استفاده‌ از گياهان‌ داروئي‌ به‌ نحوي‌ كه‌ در ممالك‌ اروپائي‌ و آمريكايي‌ معمول‌ است‌ هنوز در كشور ما مورد توجه‌ قرار نگرفته‌ اكثريت‌ مردم‌ از گياهان‌ داروئي‌ كه‌ در ايران‌ پراكندگي‌ دارند بي‌ اطلاع‌ هستند و يا اصولا به‌ خواص‌ درماني ‌آنها واقف‌ نيستند در حال‌ حاضر بعض‌ از مراكز علمي‌ نيز از اين‌ گونه‌ گياهان‌ بدون‌ آنكه‌ توجه‌ شود در داخل‌ كشور به‌ سهولت ‌مي‌توان‌ به‌ آنها دسترسي‌ پيدا كرد از كشورهاي‌ خارج‌ وارد مي‌كنند با در نظر گرفتن‌ مطالب‌ فوق‌ بايد توجه‌ داشت‌ اصولا" روشهايي ‌كه‌ جهت‌ كشت‌ گياهان‌ داروئي‌ به‌ كار مي‌رود مشابه‌ همان‌ روش‌ است‌ كه‌ جهت‌ پرورش‌ ساير گياهان‌ به‌ كار برده‌ مي‌شوند. با اين‌تفاوت‌ كه‌ بايد شرايط‌ اقليمي‌ از قبيل‌ آب‌ و هوا، ارتفاع‌ از سطح‌ دريا ، عرض‌ و طول‌ جغرافيايي‌، ميزان‌ رطوبت‌، ميزان‌ آفتاب‌، نوع ‌خاك‌ و بذر اصلاح‌ شده‌ را در نظر گرفت‌ زيرا كيفيت‌ و كميت‌ مواد موثره‌ گياهان‌ دارويي‌ كشت‌ شده‌ نسبت‌ به‌ ميزان‌ محصول‌ توليدشده‌ ارحجيت‌ دارد و بايد دقيقا" مورد توجه‌ شخص‌ محقق‌ قرار گيرد.

مواد و روش‌ ها:

بمنظور اجراي‌ طرح‌ اهلي‌ كردن‌ گياهان‌ داروئي‌ ، زميني‌ به‌ مساحت‌ 3 هكتار در ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ دارويي‌ مركز تحقيقات ‌منابع‌ طبيعي‌ واقع‌ در گردفرامرز يزد مشخص‌ و به‌ علت‌ نامناسب‌ بودن‌ خاك‌، به‌ عمق‌ 50 سانتيمتر خاكبرداري‌ و سپس‌ خاك ‌مناسب‌ زراعي‌ همراه‌ با 200 تن‌ كود دامي‌ گوسفندي‌ جايگزين‌ گرديد. در اين‌ بخش‌ از طرح‌ بذور تهيه‌ شده‌ از طبيعت و گونه‌هاي زراعي استان در كرتهايي‌ به‌ طول‌ 15 متر و عرض‌ 3 متر در روي‌ رديفهايي‌ به‌ فواصل‌ بين‌ 25-100 سانتيمتر بسته‌ به‌ نوع ‌گونه‌ گياهي‌ و يا به‌ صورت‌ چاله‌‌اي‌ به‌ تعداد 3-2 بذر در هر چاله‌ و يا بصورت‌ دست‌ پاش‌ با رعايت‌ عمق‌ مناسب‌ كشت‌ گرديدند. بعد از كشت‌ بهاره‌ به‌ طور هفتگي‌ زمين‌ آبياري‌ گرديد و در كشت‌ پاييزه‌ تا ابتداي‌ فصل‌ بهار در صورت فقدان‌ نزولات‌ آسماني‌ هر 12 روز يكبار آبياري‌ انجام‌ مي‌شد و در فصل‌ بهار و تابستان بسته‌ به‌ نياز آبي‌ گياه‌ تا رسيدن‌ محصول‌ به‌ طور كامل آبياري‌ ادامه ‌داشت‌.
فنولوژي گياهان كشت‌شده از جمله زمان كاشت، جوانه‌زدن، ساقه‌رفتن، آغاز گلدهي، تشكيل ميوه، زمان برداشت محصول(جدول ضميمه) به‌طور دقيق ثبت گرديدند. علاوه بر آشنايي با نحوه تكثير گياه، آفات و بيماريها، نياز آبي و كودي، ميزان توليد محصول و همچنين گونه‌هاي سازگار با شرايط اقليمي ايستگاه تحقيقات گياهان دارويي نيز مورد مطالعه و بررسي قرار گرفتند.

نتايج‌ و بحث‌:

در مدت‌ اجراي‌ طرح‌(1382-1373) 198 گونه‌ گياه‌ داورئي‌ كشت‌ شده‌ كه‌ 177 گونه‌ مراحل‌ فنولوژي‌ خود را كامل‌ نموده‌، 116 گونه‌ آن‌ با شرايط‌ اقليمي‌ ايستگاه‌ تحقيقات‌ گياهان‌ داروئي‌ يزد سازگاز بوده‌، 12 گونه‌ سبز نشده‌ و 9 گونه‌ سبز شده‌ و بعد از مدتي ‌خشك‌ گرديده‌ است‌.
نظر به سيستم حساس و شكننده مناطق خشك حفظ و نگهداري ذخاير ژنتيك گياهي به ويژه گياهان دارويي كه 28 درصد فلور گياهي استان را شامل مي‌شوند از ضروريات مي‌باشد و با توجه به مصرف روز افزون گياهان دارويي بايد با استفاده از روشهاي نوين زراعي و انجام عمليات به نژادي و به زراعي ميزان توليد محصول و مواد موثره گياهان دارويي را در واحد سطح افزايش داده تا بتوان از اين طريق نياز جامعه امروزي را برآورده نمود.

سپاسگزاري:

بدينوسيله‌ از آقاي‌ مهندس‌ پرويز باباخانلو مشاور و هماهنگ‌ كننده‌ ملي‌ طرح‌ و آقاي‌ دكتر محمد باقر رضايي‌ رئيس‌ بخش‌ گياهان‌داروئي‌ و محصولات‌ فرعي‌ و از كليه‌ همكاران‌ در مركز تحقيقات‌ منابع‌ طبيعي‌ و امور دام‌ استان‌ يزد قدر داني‌ و تشكر مي‌شود.
منابع‌

1ـ اميد بيگي‌ رضا، 1374، رهيافت‌ هاي‌ توليد و فرآوري‌ گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ تهران‌ فكروز، جلد 1ـ3.
2- ثابتي‌ حبيب‌ا...، 1373، جنگلها، درختان‌ و درختچه‌هاي‌ ايران‌، انتشارات‌ دانشگاه‌ يزد، چاپ‌دوم‌.
3ـ زرگري‌ علي‌، 1370، گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ دانشگاه‌ تهران‌ جلد 1ـ5.
4ـ زمان‌ ساعد، 1374، گياهان‌ داروئي‌ روش‌ كشت‌، برداشت‌ و شرح‌ مصور رنگي‌ 256 گياه‌ (ترجمه‌)، انتشارات‌ ققنوس‌.
5ـ صمصام‌ شريعت‌ هادي‌، 1374، پرورش‌ و تكثير گياهان‌ داروئي‌، انتشارات‌ ماني‌ اصفهان‌.
6ـ قهرمان‌ احمد، فلور رنگي‌ ايران‌، انتشارات‌ مؤسسه‌ تحقيقات‌ جنگل‌ و مراتع‌ كشور.
7ـ گلها و گياهان‌ مناطق‌ خشك‌ و نيمه‌ خشك‌ و كويري‌ ايران‌ جلد اول‌، 1355، انتشارات‌ مؤسسه‌ تحقيقات‌ جنگلها و مراتع‌.
8ـ مركز تحقيقات‌ كشاورزي‌ يزد، 1375، نتايج‌ آزمايشهاي‌ فيزيكي‌ شيميايي‌ خاك‌ در محل‌ اجراي‌ طرح‌.
9ـ مظفريان‌ ولي‌ ا...، 1379، فلور استان‌ يزد، مؤسسه‌ انتشارات‌ يزد.

10- Andrew CHEVALLIER, 1999, Encyclopedia Medicinal plants
11- JAMES A.DUKE, 1992, phytochemical constituents of Gras Herbs and other Enconomicplants.



Survey of compatible some medicinal plants species in Yazd province with collection climatic conditions.
Zarezadeh, A., Baghestani Maybodi, N., Shamszadeh, M. and Mirhoseini, A.
ِِAbstract:
This study was performed from 1993 - 2003 in Yazd medicinal plants research station, to introduce the methods of cultivating, protecting, gathering and producing of medicinal plants. In addition the aim was to provide raw material for pharmacy factories and prevent of decay these plants.
The seeds and seedling were used from natural Resources and cultivated species of province.
They were planted in spring and autumn directly and indirectly. planting date; phenology and compatibility of species with Yazd medicinal plants research station climatically conditions were studied. In addition to familiarity with propagation method of plant, pests and diseases, water and fertilizer requirements were surveyed as far as possible.
the results show that 177 spesies out of 198 species Completed their phenology stage, 116 species had
compatible with research station of medicinal plant, 12 species did not germination and 9 species died after germination .
Key words : Medicinal species, cultivation , Compatible

["Pejman"]

مطالعه سيتوژنتيكي در Mentha spicata and M. longifolia
حسين زينلي1، خورشيد رزمجو2 و محمد باقر رضايي3
اعضاي هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان، 2- دانشگاه صنعتي اصفهان 3- موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور3
اصفهان- خيابان دستگرد- شهرك اميرحمزه- مركزتحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان- ص-پ- 81785-199.


خلاصه

برخي مطالعات سيتولوژيكي در جنس Mentha نشان داده است كه جنس Mentha يك گروه پلي‌پلوئيدي، با تعداد كروموزوم متنوع است. اين حالت وضعيت شناسايي تاگزونوميكي گونه‌هاي Mentha را با مشكل مواجه ساخته است. مطالعه حاضر جهت تعيين تعداد كروموزم دوازده كلون نعناع متعلق به دو گونه Mentha longifolia وMentha spicata كه در منطقه مركزي ايران (كاشان، اصفهان و محلات) موجودند، اجرا گرديد. مشخصات سيتولوژيكي از قبيل تعداد كروموزم، طول و عرض كروموزم، و متوسط طول و عرض هر كروموزم براي هر كلون تعيين شد. نتايج نشان داد كه هرسه كلون متعلق به گونه M. longifolia داراي تعداد كروموزم 2n=24 بودند. كلونهاي مورد مطالعه كه ازگونه M. spicata داراي سطوح مختلف پلوئيدي از قبيل ديپلوئيد، تريپلوئيد و تتراپلوئيد بودند. بدين ترتيب نه كلون از گونه M. spicata كه در اين مطالعه استفاده شدند در حقيقت سيتوتيپهاي اين گونه بودند. نتايج نشان داد كه كلونهاي شماره يك، چهار و هشت، داراي سطوح ديپلوئيدي، كلونهاي شماره دو، سه، هفت ودوازده تريپلوئيد و كلونهاي شماره نه و ده داراي سطوح تتراپلوئيد بودند. در ميان كلونهاي گونه M. longifolia متوسط طول كروموزم‌ها از 56 /0 ميكرون در كلون شماره شش تا 93 /0 ميكرون در كلون شماره پنج متغير بود. در بين كلونهاي گونه M. spicata متوسط طول كروموزم از 52 /0 ميكرون در كلون شماره دو تا 88 /0 ميكرون در كلون شماره هشت متغير بود. نتايج مطالعه حاضر گزارشهاي در خصوص عدم اطمينان از معيار كروموزمي در طبقه بندي تاكزونوميكي جنس Mentha به ويژه در گونه M. spicata را تاييد مي‌كنند.
واژه‌هاي كليدي: سيتوژنتيكي، Mentha، كروموزوم


مقدمه

تعداد زياد كروموزومها، كوچك بودن آنها و مجاورت آنها در صفحه متافازي تجزيه و تحليل كاريوتايپ را در جنس نعناع با مشكل مواجه كرده است. هارلي و بريگتون(2) اندازه كروموزوم را در جنس منتا در گستره طولي 5/0 تا 2 ميكرون گزارش نمودند. بيشتر مطالعات از تعيين تعداد كروموزوم به عنوان يك صفت ثابت و ويژه و يا براي جداسازي تاكسوني از تاكسون ديگر نام مي‌برند. در حالي كه برخي مطالعات سيتولوژيكي در جنس Mentha نشان داده است كه اين جنس يك گروه پلي‌پلوييدي با تعداد كروموزوم مختلف براي ژنوتيپهاي هر كدام از گونه‌هاي مورد مطالعه است. اين موضوع منجر به پيچيدگيهاي تاكزونوميكي گونه‌هاي آن شده است. سوالات بدون پاسخي از جمله تعداد كروموزوم متفاوت درون گونه ها، ماهيت پلوييدي، تعداد كروموزوم پايه و نقش پلوييدي در تكامل اين جنس وجود دارد. اين مطالعه به منظور تعيين تعداد كروموزوم‌ها و ميزان تنوع سيتوژنتيكي در ژنوتيپهاي مورد ارزيابي طراحي گرديد.

مواد و روشها

مواد ژنتيكي شامل دوازده كلون نعناع از دو گونه M.longifolia و M. spicataبودند كه از مناطق مركزي ايران (شامل كاشان، محلات و اصفهان) جمع‌آوري شده بودند. جهت بررسي مطالعات سيتوژنتيكي اين كلون‌ها از روش رنگ آميزي استو آهن هماتوكسيلين استفاده شد. صفات مورد مطالعه در اين تحقيق شامل شمارش تعداد كروموزوم، دامنه تغييرات طول و عرض كروموزوم، طول و عرض بزرگترين و كوچكترين كروموزوم، طول كل ژنوم و ميانگين نسبي هر كروموزوم بودند.

نتايج و بحث

نتايج مطالعات سيتوژنتيكي دوازده كلون نعناع نشان داد كه كلونهاي شماره پنج، شش و يازده از گونه M. longifolia داراي 24 كروموزوم بوده و همگي داراي سطوح ديپلويد بودند. دركلونهاي مورد مطالعه از گونه M. spicata سطوح متنوع پلوييدي از قبيل ديپلوييد، تريپلوييد و تتراپلوييد مشاهده شدند. نه ژنوتيپ M. spicata در حقيقت سيتوتايپهاي اين گونه هستند.
در مطالعه حاضر در بين كلونهاي گونه M. longifolia متوسط طول كروموزومها از 56/0 ميكرون در كلون شماره شش تا 93/0 ميكرون در كلون شماره پنج متغير بود. بزرگترين كروموزوم دركلونهاي شماره پنج و شش و يازده به ترتيب داراي طولي برابر 58/1، 74/0 و 06/1 ميكرون بودند. مجموع طول كل ژنوم در كلونهاي شماره پنج و شش و يازده به ترتيب برابر با 58/19، 95/12 و 84/14 ميكرون بودند. اطلاعات توصيفي كروموزومهاي نه كلون M. spicata نشان داد كه مجموع طول كل ژنوم در بين كلونها از 56/15 ميكرون در كلون شماره چهار تا 43/38 ميكرون در كلون شماره ده متغير بود. بزرگترين كروموزوم در كلون شماره ده و كوچكترين كروموزوم در كلون شماره هفت مشاهده شد. بيشترين دامنه تغييرات طول و عرض كروموزوم‌ها به كلون شماره ده و كمترين ان به كلون شماره دو تعلق داشت.
با توجه به اعداد كروموزومي گزارش شده و اعداد بدست آمده از اين مطالعه مي‌توان نتيجه گرفت كه نمي‌توان تنها بر اساس عدد كروموزومي اين كلونها را طبقه‌بندي نمود. بنابراين به نظر مي‌رسد كه حل اين معضل با انجام شمارش كروموزومي امكان پذير نيست و بايستي از صفات تشريحي و مورفولوژيكي و همچنين ماركرهاي مولكولي نيز در جهت طبقه‌بندي كلونها ي اين گونه‌ها بهره گرفت.

منابع

1-Chambers,H., and Hummer,K.E., Taxon,vol.43, pp. 423-432. 1994
2- Harley, H.M., and Brighton, C.A., J. Linn. Soc. Bot., Vol. 74, pp.71-96, 1977.


The Study of cytogenetic in Mentha Spicata and M. longifolia
H. Zeinali1, A. Arzani2, Gh. Razmjoo2, M.B. Rezaei3
Isfahan Agriculture and Natural Resources Research Center1, Isfahan University of Technology ,Research Institute of Forests and Rangeland
E-mail: hoszeinali@yahoo.com (hoszeinali@yahoo.com)

Abstract
Several cytological investigation suggested that Mentha is a group of polyploids, with different chromosome numbers reported for each of the several species. This may cause the taxonomic confusion among the species. This study was carried out to evaluate the cytogenetic properties of 12 clones belonging to M. longifolia and M. spicata that collected from central regions of Iran. Several cytological characteristics such as number of chromosomes, average of chromosome length, the largest and smallest chromosome length and total genome length were recorded for every clone. Results showed the number of chromosome in three clones of M. longifolia were 24. Also result of chromosome numbering showed that clones number 1, 4 and 8 of M. spicata were diploid and clones number of 2, 3, 7 and 12 were triploid and clones number of 9 and 10 were tetraploid. Nine clone of M. spicata representing three of cytotypes including diploid, triploid, and tetraploid. Among of three clone of M. longifolia, average of length chromosome ranged from 0.56 micron in clone six to 0.93 micron in clone number five. Among nine clone of M. spicata, average length of chromosomes ranged from 0.52 micron in clone number two to 0.88 in number eight clone. The result of present study confirmed previous reports that chromosome criterion is an unreliable trait for taxonomical classification in M. spicata
Keywords: Mentha spicata, M. longifolia, cytogenetic

["Pejman"]

تجزيه و تحليل ضرايب مسير عملكرد برگ در متر مربع و عملكرد اسانس در ژنوتيپ‌هاي نعناع
حسين زينلي1، خورشيد رزمجو3 و محمد باقر رضايي2
1- اعضاي هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان
2- موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور
3- دانشگاه صنعتي اصفهان
اصفهان- خيابان دستگرد- شهرك اميرحمزه- مركزتحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان- ص-پ- 81785-199.



خلاصه

نعناع يك گياه دارويي است كه اطلاعات كمي در مورد روابط بين صفات مورفولوژيكي و محتوي اسانس آن وجود دارد. اين آزمايش در قالب يك طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار با استفاده از دوازه نمونه نعناع از دو گونه M. spicata و M.longifolia انجام شد. نتايج نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را بر روي عملكرد برگ در متر مربع داشت. اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي بسيار بالا و منفي بود. به طور كلي تجزيه ضرايب مسير صفات مورفولوژيكي روي عملكرد برگ در متر مربع در نعناع نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع و روز تا 50 در صد گل‌دهي از مهمترين اجزاي عملكرد برگ در متر مربع بوده و بنابراين انتخاب بر اساس اين صفات مي‌تواند در بهبود عملكردبرگ نعناع در متر مربع سودمند باشد. ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي بين عملكرد اسانس و صفات مورفولوژيكي همچنين نشان داد كه عملكرد اسانس با طول برگ همبستگي مثبت و قوي داشت. تجزيه وتحليل ضرايب مسير همچنين نشان داد كه طول برگ بيشترين اثر مستقيم را روي عملكرد اسانس دارد. بنابراين ممكن است كه از طول برگ به عنوان يك ماركر در جهت انتخاب ژنوتيپهاي با عملكرد بالاي اسانس در نعناع استفاده نمود.
واژه‌هاي كليدي: اسانس، ژنوتيپ، نعناع


مقدمه

جنس Menthaيكي از جنسهاي خانواده Labiatae است كه داراي توزيع وسيع و اهميت تجارتي قابل ملاحظه‌اي است و در هرپنج قاره جهان كشت مي‌شود. ساقه‌ها و برگهاي چندين گونه آن اغلب به عنوان ادويه و دارو مورد استفاده قرار مي‌گيرد(1و2). عملكرد برگ و عملكرد اسانس گياه نعناع نتيجه فعاليت تعداد زيادي از فراينده‌هاي رشد است. از آنجايي كه عوامل محيطي تاثير زيادي بر عملكرد برگ گياه و اسانس گياه دارند بنابراين در مراحل اوليه بهتر است كه به جاي عملكرد از اجزائ تعيين كننده عملكرد در جهت گزينش گياهان با عملكرد بالاي برگ و اسانس استفاده نمود. ضرايب همبستگي و تجزيه و تحليل ضرايب مسير روشهايي هستند كه به عنوان ابزاري براي تعيين روابط بين صفات و تعيين مهمترين صفات موثر بر عملكرد مورد استفاده قرار مي‌گيرند.


مواد و روشها

اين آزمايش در سال 1382 بر روي 12 نمونه نعناع از گونه M. spicata و M.longifoliaدر قالب يك طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار انجام شد. هفده صفت مورفولوژيكي در مرحله 100 در صد گلدهي ثبت و با استفاده از دستگاه كلونجر مدل فارماكوپه بريتانيا و با استفاده از روش تقطير با آب محتوي اسانس بر حسب در صد محاسبه شد. به منظور مطالعه روابط بين صفات مورفولوژيكي و عملكرد اسانس و تعيين مهمترين اجزاء تعيين كننده عملكرد برگ گياه در متر مربع و عملكرد اسانس از روشهاي ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي و ضرايب مسير به روش دوي و لو استفاده شد.


نتايج وبحث

نتايج ضرايب همبستگي بين صفات مورفولوژيكي نشان داد كه روز تا 50 در صد گلدهي همبستگي مثبت و بسيار قوي و معني‌داري با روز تا 100 در صد گلدهي r=0.94) (و همبستگي منفي‏، قوي و معني‌داري با عملكرد گياه در متر مربع (r=-0.63) داشت. همبستگي بين عملكرد گياه در متر مربع با عملكرد برگ در متر مربع متوسط، مثبت و معني‌داري بود(r=0.45). نتايج مقايسه ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي حاكي از آن است كه در بيشتر حالت مقدار ضرايب همبستگي ژنوتيپي از ضرايب همبستگي فنوتيپي بيشتر است. اين مي‌تواند ناشي از اثر تعديل كننده محيط باشد. نتايج تجزيه وتحليل ضرايب مسير روي عملكرد برگ در مترمربع نشان داد كه عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را بر روي عملكرد برگ در متر مربع داشت (1.76). اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي بسيار بالا و منفي بود.(-1.13) اثر مستقيم تعداد سنبله در گياه با عملكرد برگ در متر مربع مثبت و بالا بود .(0.72)ولي اثر غير مستقيم اين صفت از طريق روز تا 50 در صد گلدهي منفي و متوسط بود(0.46) . روز تا 50 در صد گلدهي بعد از عملكرد گياه در متر مربع بالاترين اثر مستقيم را روي عملكرد برگ در متر مربع داشت. به طور كلي تجزيه ضرايب مسير صفات مورفولوژيكي روي عملكرد برگ در متر مربع در نعناع نشان داد كه انتخاب بر اساس اين دو صفت مي‌تواند در افزايش عملكرد برگ در متر مربع موثر واقع شود.
ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي بين عملكرد اسانس و ساير صفات مورفولوژيكي نشان داد كه عملكرد اسانس با طول برگ همبستگي مثبت، قوي و معني‌داري داشته است (0.83). نتايج و تجزيه وتحليل ضرايب مسير همچنين نشان داد كه طول برگ بيشترين اثر مستقيم را روي عملكرد اسانس داشت (0.81). در راستاي بهبودعملكرد اسانس با استفاده از اين نتايج، محققان اصلاح نباتات بايستي در جهت افزايش طول برگ و ارتفاع گياه و در جهت كاهش طول ساقه‌هاي فرعي و طول سنبله‌هاي ساقه فرعي تلاش نمايند. از آنجايي كه محل بيوسنتز مونوترپن‌ها در كركهاي ترشحي برگ است، بنابراين توجه به افزايش سطح برگ با توجه به اينكه طول برگ باعث افزايش سطح برگ گردد تاثير به سزايي روي عملكرد اسانس خواهد داشت. با توجه به تحقيقات محققان اين امر به نظر مي‌رسد كه منطقي باشد، زيرا بيشتر اين كركهاي ترشحي در قسمت دور از محور برگ و در قسمت حاشيه قرار دارند(1).



منابع

1- بقاليان، ك، و نقدي بادي، ح، گياهان اسانس دار، نشر اندرز، 1379.
2- Chambers, H., and Hummer, K. E., Chromosome counts in the Mentha collection at the USDA-ARS national clonal germplasm repository, Taxon, Vol. 43, pp. 423-432,1994.


Path analysis of plant yield per m2 and essential oil content in Mentha genotypes
Hossein zeinali and Mohamd- Bagher Rezaei
Isfahan Agriculture and Natural Resources Research Center, Research Institute of Forests and Rangeland

Abstract
Mint is a medicine plant that there is little information available on relationship between morphological traits and essential oil content. This experiment was carried out using a randomaized complete block design with three replications. Twelve Mentha accession belonging to M. spicata and M. longifolia were used. Result indicated that plant yield per m2 had the highest direct effect on leaf yield per m2. Indirct effect of plant yield per m2 through days to 50 flowering was negative and high. In general, path analysis of morphological traits on leaf yield per m2 showed that plant yield per m2 and days to 50 flowering were the most important of yield component of leaf yield per m2. Therefore selection on basis of this characters will be used in developing higher-yielding varieties. Genotypic and phenotypic correlation between essential oil content and morphological traits indicated that the correlation between essential oil content and leaf length was high and positive. Path analysis also showed that leaf length had the highest direct effect on essential oil content. It was suggested, leaf length may be used as a marker trait for selecting genotypes with high essential oil content in Mentha.
Keywords: Essential oil, Mentha, yield

["Pejman"]

ستفاده از باكتريها
در كنترل بيولوژيكي بيماري پژمردگي فوزا ريومي زيره سبز
عادله سبحاني پور1 ،حسن رضا اعتباريان1 و مازيار نوشين پيچاني1
1- گروه گياه پزشكي مجتمع آموزش عالي ابوريحان ، دانشگاه تهران
آدرس: استان سمنان -شهرستان شاهرود- خطابان تنران خيابان کاج کوچه يکم پلاک 3 کدپستي: 14819-36146 تلفن: 3333082-0273



خلاصه

استفاده از ميكرو وارگانيسم‌هاي آنتاگونيست جهت كنترل آفات و بيماريهاي گياهي ، يكي از روشهاي كاربردي و سالم از نظر زيست محيطي است. زيره سبز از مهمترين گياهان دارويي است و بيماري پژمردگي فوزاريومي مهمترين بيماري اين محصول در ايران مي‌باشد. اثر شش استرين باكتري سودوموناس فلورسنت آنتاگونيست روي دو جدايه قارچ عامل بيماري (مربوط به استانهاي سمنان و خراسان) در شرايط آزمــايشگاه و گلخانه بررسي شد. در آزمايش پوشش دهي بذر، استــرينB-28 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 25/36 و25/46 درصد و در حالت محلول پاشي خـاك ،استرين D - 54 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 75/28 و25/43 درصد مرگ گياهچه و تعداد گياه آلوده را در مقايسه با شاهد كاهش دادند.
واژه‌هاي كليدي: زيره سبز، باكتريها، بيماريهاي پژمردگي فوزاريومي


مقدمه

بيماري پژمردگي فوزاريومي زيره سبز (Fusarium oxysporum f.sp.cumini) خاكزاد و بذر زاد بوده و گياه در تمام مراحل رشدي به آن حساس است و اين عوامل مبارزه با اين بيماري را كه يكي از عوامل بسيار مهم در كاهش توليد اين محصول در كشور ماست ، بسيار دشوار كرده است. استفاده از سموم شيميايي سبب آلودگي محيط شده و براي موجودات زنده بسيار خطرناك است (1). مبارزه شيميايي با بيماريهاي خاكزاد علاوه بر هزينه زياد و كارايي كم ،ممكن است سبب مقاومت قارچهاي بيماري زا نيز بشود. به اين دليل مبارزه بيولوژيكي با اين عوامل به عنوان يك راه چاره و روش جايگزين مطرح و از اهداف مهم كشاورزي پايدار مي‌باشد (3).


مواد و روشها

دو جدايه قارچ عامل بيماري از استانهاي خراسان و سمنان تهيه شد و 263 استرين باكتري سودوموناس فلورسنت نيز از خاك مزارع زيره جداسازي شد كه شش عدد از استرين‌هاي آنتاگونيست انتخاب و با آزمونهاي بيوشيميايي و الكتروفورز پروتئين تا حد گونه شناسايي شدند. اثرات ضد قارچي آنها در شرايط آزمايشگاه به صورت كشت متقابل قارچ و باكتري ، تأثير متابوليت‌هاي خارج سلولي و تركيبهاي فرار ضد قارچي باكتريها بر رشد ميسليوم و در شرايط گلخانه به صورت پوشش دهي بذر و مخلوط كردن خاك گلدانها با سوپانسيون جدايه‌هاي آنتاگونيست و بررسي كاهش شدت بيماري در مقايسه با شاهد انجام شد. در آزمايشهاي گلخانه اي به دليل متفاوت بودن شدت بيماريزايي جدايه هاي اين قارچ در طبيعت،از مخلوط دو جدايه قارچي و به نسبتهاي مساوي استفاده شد.


نتايج و بحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه در كشت متقابل قارچ و باكتري استرين Pseudomonas aeruginosa B -28 با بيشترين اثر تا %37 ، در آزمون بررسي تأثير مواد فرار استرينPseudomonas fluorescens D-54 با بيشترين اثر و تا %44/50 و در آزمون بررسي ترشحات خارج سلولي استرين‌هاي 54P.fluorescens D- وH-111 و P.aeruginosa B-28 تا %99 كاهشي در رشد ميسليوم جدايه‌هاي قارچي ايجاد كردند. در شرايط گلخانه‌اي نيز استرين‌هاي B- 28 و D- 54 و تيمار مخلوط باكتريها بيشترين تأثير را بر كاهش آلودگي بوته‌ها نشان دادند(جدول شماره 1). استرين‌هاي سود و موناس فلورسنت از فعالترين و مهمترين باكتريهاي ريزوسفرند كه به طور گسترده‌اي به عنوان عوامل بيوكنترل استفاده شده اند. توليد متابوليت‌هايي از جمله سيدروفورها ، تركيب فرار سيانيد هيدروژن ، آنزيمهايي از قبيل پروتئاز‌ها و فيتوهورمون‌ها آنها را در رديف مهمترين عوامل بيوكنترل قرار داده است و اين عوامل از عوامل احتمالي دخيل در فعاليت بيوكنترلي آنها مي‌باشد. به علاوه برخي از آنها سبب ايجاد مقاومت اكتسابي در محصولات مختلف عليه بيماريها شده اند و اين فعاليت دو گانه يعني آنتاگونيست مستقيم بيمارگرها و تحريك مقاومت به بيماري در گياه ميزبان ، توانايي آنها را به عنوان فرآورده محافظت‌هاي محافظت كننده گياهان بيشتر نشان مي‌دهد. (2)
به هرحال نتايج اين تحقيق نشانگر موفقيت در كنترل بيولوژيكي اين بيماري مي‌باشد كه البته بايد براي يافتن آنتاگونيستهاي قوي تر و با طيف تأثير بيشتر تلاش شود.

جدول شماره 1- تاثير باکتريهاي آنتاگونيست بر درصد آلودگي بوته‌هاي زيره در شرايط گلخانه





درصد وقوع مرگ گياهچه و آلودگي گياه
استرين آنتاگونيست
محلول پاشي خاک
پوشش دهي بذر
c45
c25/41
b75/58
b60
a25/76
ab5/67
d25/26
ab70
bc35
b5/47
a5/62
a25/66
a75/68
a5/62
c25
a25/71
28-B
54-D
111-H
229-Q
43-C
146-K
مخلوط باکتريها
شاهد آلوده



در جدول بالا 111-Hو28-Bاسترين‌هاي P.aeruginosa ، 229-Q و 54-D استرين‌هاي P.fluorescens biov.III، 43-C استرين P.putida

سپاسگزاري



بدين‌وسيله از زحمات آقاي مهندس مجيد اخوان، خانم دکتر ماهرخ رستگار و جناب آقاي مهندس رضا اقنوم صميمانه قدر داني مي شود.



منابع



1-Shoda,M.2000. Bacterial control of plant diseases. Journal of Bioscience and 515 -521: Bioengineering. 89 (6)
2-Walsh ,V. F ,J.P.Morrissey ,and F.O, Gara. 2001 Pseudomonas for biocontrol of phytopathogens: from functional genomics to commerical exploitation. Biotechnology ,12 :289-295.
3-Wang ,S. ,T.Yieh ,and I.Shih. 1999. Purification and characterization of a new antifungal compound produced by Pseudomonas aeruginosa K-187 in a shrimp and crab shell powder medium. Enzyme and Microbial Technoloy ,25:439 - 446.

biov.B و 146-K استرين P. fluorescens biov.I مي‌باشند.اعداد متن جدول ميانگين چهارتکرار واعدادي که در هر ستون داراي حروف مختلف هستند در آزمون چند دامنه دانکن (01/0> P) با يکديگر اختلاف معني‌دار دارند.


The usage of bacteria in bio control of Fusarium wilt of cumin.
Sobhanipoor ,A.
Department of plant protection ,Aburayhan Campus ,Tehran University.

Abstract
The usage of antagonistic microorganisms in biocontrol of plant pests & diseases is one of the applicable and safe methods. Cumin is one of the most medicinal Plants and Fusarium wilt is the most important disease of this crop in Iran. Total of six antagonistic strains of pseudomonads bacteria were evaluated for biocontrol of two isolates of the causal agent of this disease in laboratory and under green house conditions. Strains D-54, B-28 and H-111 prevented from mycelial growth of Fusarium fungus by antibiotic production. Cumin seeds coating with strain B-28 & mixture of strains caused 36.25% & 46.25% and soil drenching with strain D-54 & mixture of strains caused 28.75% & 43.25% reduction in the seedling dead and wilt.
Keywords: bacteria, fusorium, cumin

["Pejman"]

مطالعه اثرنوع كشت بر عملكرد گياه دارويي موسير
علي سپهوند1 ، حسين آستركي1 علي محمديان 1 رضا سياه منصور2ناهيد وليزاده 1
1-كارشناسان مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان 2-عضو هيات علمي مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي لرستان
آدرس:خرم آباد،خيابان كشاورز،مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي استان لرستان ص .پ.348



خلاصه

كشور ما ايران مساحت پهناوري دارد كه آب و هواي متفاوت آن سبب تنوع گياهي فراوان گرديده است .در اين تنوع آب و هوايي ، گياهان مهم و با ارزشي از جمله گياهان دارويي رويش مي‌كنند كه مي‌توان به گياه مرتعي موسير كه يكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد و بصورت خودرو در رويشگاهها ي مرتفع و طبيعي رويش مي‌كند اشاره نمود كه بهره برداريهاهي نادرست و بي رويه سبب نابودي و انقراض آنها شده است. بدين منظور طرحي با عنوان بررسي كشت واهلي كردن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنتيكي اين گياه با ارزش دارويي ، همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت انجام گرفت. براي اين كار ابتدا از سه نقطه(اكوتيپ ) استان لرستان شامل ريمله ، الشتر و نخوددر پياز موسير جمع‌آوري و در قالب طرح پايه بلوكهاي كامل تصادفي و آزمايش كرتهاي خردشده (split plot )در سه تكرار و با دو روش چاله اي وفارو، كشت صورت گرفت. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه طي سه سال آمار برداري بعمل آمد.در نهايت پس از تجزيه و تحليل اطلاعات مشخص شدكه روش كشت فارو و پياز موسير منطقه ريمله ااز نظر عملكرد برتر از بقيه مناطق و روش كشت چاله اي مي‌باشد .
واژه‌هاي كليدي : موسير ، كشت ، رديفي ، چاله ، لرستان


مقدمه

موسيريكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد مه بصورت خودرو و در رويشگاههاي مرتفع و طبيعي از جمله مراتع استان لرستان رويش مي‌كندبررسي كشت و اهلي نمودن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنيتكي اين گياه مرتعي كه خاصيت ادويه اي (عطر و طعم دهنده) و داروايي (درمان روماتيسم ، ترميم زخمهاي سطحي ، خلط سينه )دارد ،همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت اصولي اقدام به انجام اين طرح تحقيقاتي گرديد.با توجه به تحقيقات ديگري كه در سطح كشور بر روي بذر آن انجام گرديدوجواب مثبت گرفته نشد لذا با اين اطلاعات اقدام به كشت پياز موسير گرديد.اميد است با انجام چنين طرحهايي زمينه براي توليد هر چه بيشتر محصولات فرعي از منابعي طبيعي فراهم گردد.

مواد و روشها

از سه نقطه ريمله ، الشتر ونخوددر پيازموسير جمع‌آوري گرديد و در ايستگاه تحقيقاتي زاغه با طول جقرافيايي48درجه و 42ثانيه وعرض جقرافيايي33درجه و29ثانيه و ارتفاعار سطح دزيا 1960متر با بارندگي 602ميليمتركشت گرديد.طرح در قالب بلوكهاي كامل تصادفي وآزمايش كرتهاي خرد شده در سه تكرار اجرا گرديد فواصل بين خطوط كشت 40سانتي متر و روي رديف فواصل بين بوته‌ها در كشت فارو 8 سانتي متر و درچاله اي 24سانتي متر مربع منظور گرديد. و در هر پلات 5 رديف پياز كشت گرديد. در هر چاله سه پياز تقريبا هم وزن و همسان ودر كشت رديفي در هر 8سانتي متر يك پياز كشت گرديد. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه آماربرداري شد و در نهايت جهت مقايسه ميزان توليد پياز موسير در هر سال در هر پلات يك متر مربع از خاك مزرعه بر گردانده شد.


نتايج وبحث

نتايج تجربه و تحليل عملكرد سه ساله موسير نشان مي‌دهد كه بين اكو تيپ‌هاي مناطق ريمله، الشتر و نخود در تفاوت معني داري وجود دارد بطوريكه در سال اول عملكرد اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو بيشتر از عملكرد دو منطقه ديگر بود ولي اكوتيپ منطقه نخوددر به روش كشت چاله اي از نظر عمكرد در سالهاي دوم و سوم نسبت به عملكرد ساير اكوتيپهاي برتر مي‌باشد. از نظر اقتصادي پيشنهاد مي‌گردد كه اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو انجام گيرد .



منابع

1-اميد بيگي ،رضا،رهيافت‌هاي توليد و فرآوري دارويي، جلد2 تهران ، طراهان نشر1376
2-اميد بيگي، رضا، رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي، تهران ، فكروز،1374
3-بقاليان، كامبيز، حسنعلي نقدي بادي، گياهان اسانسدار ،نشر اندرز،1379
4-جليلي،كشت و اهلي كردن گياه دارويي موسير، گزارش نخايي، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان همدان،1380
5-زرگري،علي،گياهان دارويي جلد 4، انتشارات دانشگاه تهران،1369
6-شفيع زاده ، فتح اله، گياهان دارويي لرستان، دانشگاه علوم پزشكي لرستان-حيام،1381




بررسي عملكرد موسير‌تر سه اكوتيپ در دو روش كاشت در طي سه سال




Study the method calture on harvest medicine plant allium hirtifolium
A . sepahvand , H . asteraki , R.siahmansour,A.mohammadian,N.valizadeh
Agriculture and natural resource center research of lorestan province e..

Abstract
Our country '' Iran '' have widespread surface that different climates in different place of this country couse wide plant s flora , in this differentclimate.
Important plant s such as medicine plant are grown in different place .in other hand ample and incorect us age couse ruin of them . for this purpouse a research named survay of culture and domesticated of allium in purpase of not erosion of this plant that have ranglands and medicine value is done also this research is done for culture and agricultural distribution and derect the best method for culture and harvest of this plant . for this worre at first stage from 3 point of lorestan province rimelah ,alashtar and nokhoddar bulbs of alium are collected and by the method accident completely bloue on 3replicate and with two method of hole and farrow culture is done and at end after survey of information with statistics pacage we find the furrow culture method of allium in point of rimelah is best in compare with other point and the method of hole.
Key words:Allium hirtifolium,Agriculture,Farrow,Hole,Lorestan

["Pejman"]

تاثير ويژگيهاي شيميايي خاك روي ميزان فلاوونوييد سداب
(Ruta graveolens)
رامين سلماسي
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي آذربايجانشرقي
raminsalmasi @ yahoo. com



خلاصه

سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد كه بر ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي چندين عامل از جمله ويژگيهاي خاك تاثير گذار است. هدف از اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه است. به اين منظور، از 3 لايه خاك مربوط به سه محل تبريز كه سداب به طور طبيعي در آنها مي‌روييددر سه تكرار نمونه‌هاي خاك گرفته شد. اين نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل پاره‌اي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي خاك قرار گرفتند. نمونه‌هايي از سداب نيز از از همين مكانهاي نمونه برداري گرفته شد و مقدار فلاوونوييد روتين آنها نيز، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. با استفاده از رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم ( گرم بر كيلوگرم ) و كبالت ( ميلي گرم بر كيلوگرم ) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ همبستگي بالايي بدست آمد: 96/0 = 2r. در نتيجه، با افزودن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي آن، مي‌توان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد.
واژه هاي كليدي: سداب، ويژگيهاي شيميايي، فلاونوئيد


مقدمه

بيوسنتز فلاوونوييدها، تحت تاثير عوامل زيست محيطي مانند نور ، دما ، و مواد غذايي مي‌باشد( 2 ). جذب عناصر توسط گياه ، فرايند پيچيده‌اي است كه چندين عامل برآن تاثير گذارند. از جمله اين عوامل مي‌توان به اين موارد اشاره كرد: گونه‌هاي گياه ، ژنوتيپ ، تحرك عناصر غذايي در خاك و ويژگيهاي خاك مانند pH ، مواد آلي، ميزان رس، rH (5). نتيجه بسياري از مطالعات تاثير معني دار تغذيه عناصر روي ساخت فلاوونوييدها را نشان داده است (3و7).
سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد. اين فلاوونوييد نقش آنتي اكسيدانت دارد و جهت رفع بيماريهاي عروقي و ارتقا سلامتي نقش دارد. از آنجايي كه عوامل زيست محيطي بر ساخت فلاوونوييد‌ها تاثير دارند، در اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي بررسي مي‌شود تا بتوان بامديريت بهينه خاك، باعث افزايش كيفيت اين گياه مهم دارويي شد.

مواد و روشها

سه محل از اطراف شهرستان تبريز كه سداب به طور طبيعي در آن مي‌روييد انتخاب شد. از سه لايه خاك (30-0 ،‌ 60-30 و 90-60 سانتيمتر ) اين محلها در سه تكرار جهت تجزيه و تحليل شيميايي نمونه‌هاي خاك گرفته شد. نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل مواد ، ظرفيت تبادل كاتيوني، بافت، درصد رس و عناصر غذايي قرار گرفتند (1). pH آلي، مقدار روتين نمونه‌هاي سداب گرفته شده از همان مكانهاي نمونه‌برداري خاك نيز پس از استخراج، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. از نرم افزار STATGRAGH براي محاسبات آماري اين پژوهش استفاده گرديد.

نتايج و بحث

pH خاك براي هر سه لايه به طور عام نزديك به خنثي بدست آمد (2/8 - 1/6 ). مواد آلي از 0/40 تا 6/67 گرم بر كيلوگرم خاك براي لايه اول نمونه‌هاي خاك متغير بود و در لايه سوم 2 الي 3 برابر كاهش پيدا كرد. ميزان كربن از 4/5 تا 3/35 گرم بر كيلوگرم خاك در هر 3 لايه بود در حالي كه در 30 الي 60 سانتيمتري خاك نسبتا ثابت بدست آمد (13.4-10.7). مقدار نيتروژن براي سه لايه نسبتا پايين بدست آمد: 1 تا 7/1 گرم بر كيلوگرم خاك. مقدار روتين اختلاف چشمگيري داشت :
از 14 /1%تا 76/0%.
نتايج اين پژوهش نشان داد كه كمترين ميزان روتين در محل نمونه برداري 1 بوده است و مقادير كلسيم و كبالت خاك در لايه 60-30 سانتيمتر همين محل مي‌باشد (به ترتيب 11 و 4/3 گرم بر كيلوگرم). بيشترين ميزان اين فلاوونوييد ( 14/1%) در محل نمونه برداري شماره 3 بوده است كه بيشترين كبالت (6/19 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) وكمترين مقدار منگنز (5/10 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) خاك را داشته است. معادله رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم (گرم بر كيلوگرم) و كبالت (ميلي‌گرم بر
كيلوگرم) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ نشان دهنده همبستگي بالاي اين دو مؤلفه بوده است : 96/0 = 2r
معادله رگرسيون بدست آمده به اين صورت مي‌باشد :Co 345/0 + Ca372/0 + 592/0 = ميزان آلكالوييد دانه در دامنه PH كه اين پژوهش انجام گرفت ، عناصر اصلي خاك به صورت غير فعال هستند. با اين وجود ، تفسير اين داده‌ها به دليل بر همكنش بين عناصر مشكل مي‌باشد. مثالهايي از اين بر همكنشها در پژوهش محققان آمده است (4و 5 ). بر اساس اين تحقيق مقدار كلسيم + كبالت خاك ، همبستگي بالايي با ميزان روتين دانه دارند كه تاثير بالاي اين دو دسته عناصر غذايي را روي ساخت روتين نشان مي‌دهد. داده‌هاي اين تحثيق در مورد مقدار فلاوونوييد (76.-1.13% آلكالوييد براي سه محل نمونه برداري مختلف) نشان مي‌دهند كه با بهينه سازي عناصر غذايي خاك _ كه در اين پژوهش با اضافه كردن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي اين دو عنصر ميسر مي‌شود _ ميتوان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد. تحقيقات بيشتري لازم است تا مكانسيم تاثير كبالت و كلسيم را روي ساخت روتين بررسي نمايد.

سپاسگزاري

بدينوسيله از بخش گياهان دارويي دانشكده داروسازي دانشگاه تبريز بدليل راهنمايي‌هاي ارزنده شان براي اجراي اين پژوهش، قدرداني مي‌گردد.




منابع

1. Black, C. A. et al, (ed). Methods of soil analysis, Part 2. 2ed, Agronomy Monog. 9, ASA, Madison, WI. 1965.
2. Chatterjee et al., 1988 S.K. Chatterjee, R.P. Nandi, P. Bharati, B. Yonjan and M.K. Yonzon, Improvement studies on some alkaloid yielding medicinal plants, Med. Arom. Spice Plants 188 (1988), pp. 39-46.
3. Gorinova and Atanassov, 1993 N.I. Gorinova and A.I. Atanassov, Influence of chemical composition of soils on the galanthamine content in Leucojum aestivum, J. Plant Nutr. 16 (1993), pp. 1631-1636.
4. McKenzie, 1978 R.M. McKenzie, The effect of two manganese dioxides on the uptake of lead, cobalt, nickel, copper and zinc by subterranean clover, Aust. Soil Res. 16 (1978), p. 2.
5. Mengel and Kirby, 1982 K. Mengel and E.A. Kirby, Principles of Plant Nutrition (third ed.), Bern, Switzerland (1982).
6. Radanovic et al., 2002 D. Radanovic, S. Antic-Mladenovic and M. Jakovljevic, Influence of some soil characteristics on heavy metal content in Hypericum perforatum L. and Achillea millefolium L., Acta Hort. 576 (2002), pp. 295-301.
7. Tawfik, 1997 A.A. Tawfik, Response of Lupinus hartwegii Lindl. and its alkaloid content to foliar application of some chelated micronutrients, Assiut J. Agric. Sci. 28 (1997), pp. 57-65.


Influence of Some Chemical Characteristics of Soil on Flaveonoid of Ruta Graveolens
Ramin Salmasi *
* Research scientific member of research center of agriculture and natural resources of East Azarbayjan, Tel: 09144136422, raminsalmasi@yahoo.com (raminsalmasi@yahoo.com)

Abstract
Flaveonoid of Ruta graveolens are used in numerous medicienes. A relation between soil properties and plant flaveonoids content can be expected. Soil samples were analysed in 3 layers (0-30, 30-60 and 60-90 cm) on 3 natural sites around of Tabriz city. Linear regressions were performed between 20 soil factors, analysed in the 3 soil layers and the Ruta graveolens flaveonoids content. Co and Ca soil contents were positively correlated with flaveonoids content. A highly significant relation was shown between Ca and Co in the plant and flaveonoids content (R2 = 0.96) showing positive influence of these mineral elements on the alkaloid synthesis. Soil and foliar supplies of Ca and Co could be tested to improve seed alkaloid content.

Keywotds: Ruta graveolens, soil, flavenoid

["Pejman"]

تاثير كاهش مصرف كود نيتروژني بر عملكرد و
مقدار اسانس گياه دارويي مريم گلي(Salvia officinalis)
ابراهيم شريفي عاشورآبادي1, ابوالقاسم متين1، محمد حسين لباسچي1، محمد باقر رضايي 1و بهلول عباس زاده2
1- اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع, بخش تحقيقات گياهان دارويي, ص. پ 116-13185
2- دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد كرج



خلاصه

به منظور بررسي كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژني بر عملكرد و درصد اسانس گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) تحقيقي در مجتمع تحقيقاتي البرز كرج به اجرا در آمد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار به فرم اوره و به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. نتايج آزمايش نشان داد كه تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه در سطح پنج درصد اختلاف معني‌دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه تاثير روشهاي كوددهي بر درصد اسانس معني‌دار نبود. بنابر نتايج آزمايش، روش محلول پاشي، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك و در نهايت عملكرد اسانس، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را 5/87% نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. بنابر اين، استفاده از روش محلول پاشي مي‌تواند به منظور كاهش مصرف كود نيتروژني و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مورد توجه قرار گيرد.
واژه‌هاي كليدي: كشاورزي پايدار، زراعت ارگانيك، سيستم‌هاي زراعي كم نهاده، محلول پاشي، گياهان دارويي، مريم گلي

مقدمه

در بسياري از آزمايشهايي كه توسط محققان در زمينه كشاورزي پايدار انجام گرفته معمولا توجه كمتري به كيفيت توليد شده است. اين مسأله به‌ويژه در رابطه با توليدات گياهان دارويي از اهميت بسزايي بر خوردار است. محصول زراعي يك گياه دارويي زماني مقرون به صرفه است كه مقدار عملكرد و مواد ثانويه آن به حد مطلوب رسيده باشد. و از آنجائي كه اكوسيستم‌هاي زراعي نقش تعيين كننده‌اي در بيوسنتز متابوليتهاي ثانويه دارند بنابراين همواره مطالعه تاثير شرايط يك اكوسيستم بر توليد متابوليتي گياهان داراي اهميت فراواني است. به منظور دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار، ارائه الگوهاي مناسب توليد اهميت ويژه‌اي دارد (2). نكته مهم اينست كه چگونه مي‌توان نياز به كود‌هاي شيميايي را كاهش داد. تحقيقات نشان مي‌دهند كه مقدار مصرف كود نيتروژني رابطه مستقيم با مقدار نيترات و نيتريت موجود در سبزيها دارد(7). طبق گزارش Brussaard (1997) اضافه نمودن مواد شيميايي در خاك باعث تغيير در ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژي خاك مي‌شود. با اين حال به يكباره نمي توان كودهاي شيميايي را از اكوسيستم‌هاي زراعي حذف نمود (7و3). امروزه استفاده از سيستم‌هاي زراعي كم نهاده به منظور ابداع شيوه‌هاي نوين مديريت بهره برداري از منابع و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار جايگاه قابل توجهي پيدا كرده است. در اين راستا Khan و همكاران (1992) اعلام داشتند كه استفاده از كود نيتروژني به‌صورت محلول پاشي بر اندام سبز گياه در مقايسه با استفاده مستقيم در خاك، باعث توليد بيشتر مقدار اسانس گياه رازيانه شد. طبق گزارش شريفي عاشورآبادي (1383)، كاربرد كود نيتروژني اوره به صورت محلول‌پاشي بر اندام هوايي گياه مليس موجب افزايش عملكرد سرشاخه گياه گرديد.

مواد و روشها

اين تحقيق در مجتمع تحقيقاتي البرز واقع در 5 كيلومتري جنوب شهرستان كرج با مشخصات زير به اجرا در آمد:
بافت خاك: لومي رسي- لومي، وزن مخصوص ظاهري: 46/1 گرم بر سانتيمتر مكعب، هدايت الكتريكي: dsm-1 83/2، اسيديته: 54/7، ميزان كربن آلي: 67/0 درصد، ميزان نيتروژن كل: 063/0در صد.
در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) استفاده شد. به منظور استقرار گياه در زمين اصلي، در نيمه دوم فروردين نسبت به انتقال نشاها از خزانه به كرتهاي آزمايشي اقدام گرديد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار، به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد (بدون كود) بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش كود مورد استفاده به فرم اوره بود كه در دو تقسيط مساوي به گياه داده شد. 15 روز پس از انتقال گياه به زمين اصلي، اولين تقسيط كودي و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي و پس از حذف حاشيه به‌وسيله دست صورت گرفت و در سايه خشك گرديد. استخراج اسانس از نمونه‌ها با روش تقطير با آب2 انجام شد.


نتايج و بحث

طبق نتايج بدست آمده، تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه روشهاي مختلف كود دهي بر درصد اسانس گياه تاثير معني دار نداشت. طبق نتايج آزمايش، محلول پاشي كود اوره بر اندام هوايي گياه، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را به مقدار 5/78 در صد نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. از مشكلات اساس كودهاي شيميايي نيتروژنه، تجمع نيترات در پيكر رويش گياهان است. Kheir و همكاران (1991) و Ondes و Zabunoglu(1991) اظهار داشتند كودهاي نيتروژنه به ويژه اوره و نيترات آمونيوم با وجود آنكه موجب افزايش در عملكرد سبزيها مي‌شود، ولي باعث تجمع نيترات بيشتر را درپيكر گياه نيز خواهند شد. همچنين استفاده بيش از حد كودهاي شيميايي باعث فقدان تركيبهاي مناسب غذايي در خصوصيات ساختماني توليد شده و موجب كاهش عناصر غذايي خاك و تخريب ساختمان فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك مي‌گردد (8). در اين رابطه شريفي عاشورآبادي (1383) گزارش نمود كه كاربرد كود نيتروژنه به صورت محلول پاشي باعث افزايش ماده خشك گياه مليس گرديد. بنابر نتايج بدست آمده مي‌توان اذعان داشت كه استفاده از روش محلول پاشي موجب كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژنه بوده و جهت دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مد نظرقرار دارد.


سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مساعدتهاي مسئولان و همكاران محترم موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع و همچنين مجتمع تحقيقاتي البرز كرج تشكر و قدرداني مي‌گردد.



منابع

1- اميد بيگي،. ر. 1379. رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. انتشارات فكر روز جلد سوم 397 ص.
2- زراع فيض آباد، ا. 1377. بررسي كارايي انرژي و بازده اقتصادي نظامهاي زراعي متداول و اكولوژيك در تناوبهاي مختلف با گندم. پايان نامه دوره دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، 180 ص.
3- شريفي عاشور آبادي، ا.، ‌قلاوند، ا.، نورمحمدي، ق.، متين، ا.، امين،. و باباخانلو، پ. 1377. بررسي تاثير روشهاي حاصلخيزي خاك بر عملكرد گياه رازيانه. پنجمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات، 13-9 شهريور، كرج- ايران.
4- شريفي عاشور آبادي، ا.، متين، ا.، لباسچي، م. ح. و عباس زاده، ب. 1383. تاثير مصرف كود نيتروژني بر عملكرد گياه دارويي بادرنجبويه. فصلنامه پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، جلد 20 شماره 3. صفحات 376-369.
5- كوچكي، ع.، حسيني، م. و هاشمي دزفولي، ا. 1375 كشاورزي پايدار. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، 162 ص.
6- متين، 1. 1350 تكنولوژي، فيزيولوژي و طرق استعمال كودهاي شيميايي در مناطق خشك. انتشارات دانشگاه جندي شاپور، 339 ص.
7- ملكوتي، م. ج. 1375. كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. انتشارات سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي، 297 ص.
8- Brussaard, L., Ferrera - Cerrato, R. 1997. Soil ecology in sustainable agricultural systems. New York: Lewis Publishers, U.S.A., 168 p.
9- Khan, M. M. A., Afag, S. and Afidi, M. M. R. K.1992. Yield and quality of fennel (Foeniculum vulgare. Mill) in relation to base and Foilar application to nitrogen and phosphorus. Journal of Plant Nutrition, 15 (11): 2502 - 2515.
10- Kheir, N. F., Hanafu Ahmaed, A., Abou, A. H. Hossein, E. E. A. and Harb, E. M. 1991. Physiological studies the hazardous nitrate accumulation in some vegetable. Bull. Facq of Agric. Univ of Cairo, Economices, 59 (1):1-12.
11- Ondes, A. D. and Zabunoglu, S.1991. The effect of various nitrogenous fertilizers on nitrate accumulation in vegetable. Doga. Turk Tarim Ve Ormanilik pergisi , 15(2): 445-460.

Effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils
in Salvia officinalis

E.sharifi Ashoorabadi, A.matin, M. H.Lebaschi, M. B. Rezaei and B. Abbaszadeh
Research Institute of Forest and Rangelands/ Medicinal Plants Research Division

Abstract:
In order to effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils of Salvia officinalis, a field experiment was conducted in Alborz research complex. The treatments was 80 kgha-1 nitrogen application in soil and 10 kgha-1 of %2 spry application that was compared to the control treatment (no fertilizers) in complete randomize block design with three replication. In both treatments, the first application was conducted in 10 cm of high plant and second application was after 30 days.The harvest carried out before flowering.The results showed that, in comparison of others, the spry application , raised dry mater yield to 2451.2 kgha-1. The LSD test showed that, the spry method was significant (a=%5) to control and was reduced to 87.5% relation to the soil application. Based on the results, low input Agriculture systems could be introduced for sustainable agriculture.
Keyword: Sustainable agriculture, organic farming,LISA= Low Input Agriculture Systems, Spry, medicinal plants, Salvia officinalis

["Pejman"]

بررسي كاربرد كود نيتروژني به فرم جامد و محلول پاشي بر كارايي انرژي توليد در گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis)
ابراهيم شريفي عاشورآبادي1، عليرضا كوچكي2، محمد حسين لباسچي1 و ابوالقاسم متين1
1-عضو هيات علمي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، بخش تحقيقات گياهان دارويي، ص. پ 116-13185
2- عضو هيات علمي دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد



خلاصه

به منظور بررسي كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي كم نهاده، اين تحقيق در سال 1383 در مجتمع تحقيقاتي البرز كرج به اجرا در آمد. در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) استفاده شد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلوگرم در هكتار كود نيتروژن، به صوت اوره و مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. به منظور بررسي كارايي انرژي توليد در دو روش فوق، نرم‌افزار كامپيوتري ويژه‌اي كه طراحي و برنامه نويسي شده بود مورد استفاده قرار گرفت. طبق نتايج بدست آمده، تاثير روش‌هاي كاربرد كود بر كارايي انرژي توليد گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت و روش محلول پاشي ضمن افزايش كارايي انرژي به ميزان 42/2، مصرف نهاده پر انرژي مانند كود شيميايي نيتروژني را تا حد 5/87 درصد كاهش داد.
واژه‌هاي كليدي: گياه دارويي، مريم گلي، محلول‌پاشي



مقدمه

اكوسيستمهاي زراعي و ابسته به دو نهاده متفاوت از انرژي، يعني انرژي اكولوژيكي و زراعي است. منبع انرژي اكولوژيكي شامل انرژي خورشيدي بوده و منشاء انرژي زراعي معمولا به صورت بيولوژيكي و صنعتي مي‌باشد (5). با توجه به اينكه كارايي انرژي در يك سيستم شامل نسبت انرژي خروجي به انرژي تزريقي است، بنابر اين افزايش عملكرد و يا همچنين كاهش نهاده‌هاي مصرفي موجب افزايش كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي شده كه هر كدام در جايگاه خود ميتواند نقش تعيين كننده‌اي داشته باشد. در اين رابطه سيستمهاي كشاورزي پايدار سيستمهايي هستند كه براي توليد بيشتر در مدت زمان طولاني، به نهاده‌هاي كم انرژي و مقادير كمتري از مواد شيميايي اتكاء دارند. طبق گزارش Pimental و همكاران (1983) مقدار قابل توجهي از انرژي مورد استفاده در سيستم‌هاي كشاورزي مربوط به كودهاي شيميايي است. بنابر اين كاهش منطقي نهاده‌هاي مصرفي و طراحي جديد سيستم‌هاي توليد از اهميت ويژه‌اي بر خوردار است. در اين رابطه پژوهشگراني چون Clements و همكاران (1995)، Ents و همكاران (2002)، Martin و همكاران (2002)، Mendosa (2002)، Peterson و همكاران (1989)، Pimental (1993)، زراع فيض آبادي (1377) و شريفي عاشورآبادي و همكاران (1379) گزارشهاي مشابهي بيان داشته اند.

مواد و روشها

اين تحقيق در سال 1383 به‌مدت يك سال در مجتمع تحقيقاتي البرز واقع در پنج كيلومتري جنوب شهرستان كرج به اجرا در آمد. تعدادي از ويژگيهاي خاك منطقه مورد آزمايش به شرح زير است:
بافت خاك: لومي رسي- لومي، وزن مخصوص ظاهري: 46/1 گرم بر سانتيمتر مكعب، هدايت الكتريكي: dsm-1 83/2، اسيديته: 54/7، ميزان كربن آلي: 67/0 درصد، ميزان نيتروژن كل: 063/0در صد.
در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي
(Salvia officinalis) استفاده شد. با توجه به منابع موجود در رابطه با نحوه كاربرد كود‌هاي نيتروژني، تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار به فرم اوره و بصورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار بصورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار اجرا گرديد. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. آبياري تيمارهاي فوق يكسان و با فاصله هر هفت روز يك بار و همچنين وجين كليه كرتها بصورت مكانيكي و با دست صورت گرفت. به منظور بررسي كارايي انرژي توليد در تيمارهاي فوق، از نرم افزار كامپيوتري ويژه‌اي كه توسط شريفي عاشورآبادي (1377) طراحي و برنامه نويسي شد استفاده گرديد.


نتايج و بحث

اطلاعات حاصل نشان داد كه تاثير روشهاي كاربرد كود نيتروژني بر كارايي انرژي توليد در گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت. روش محلول پاشي ميزان توليد سرشاخه گياه را افزايش داد. كارايي انرژي در اين سيستم 42/2 محاسبه گرديد كه نسبت به ساير تيمارهاي كودي اختلاف معني دار داشت. در عين حال به ميزان 5/87 در صد، مصرف نهاده‌اي پر انرژي مانند كود شيميايي نيتروژني را كاهش داد. با توجه به اينكه كارايي انرژي در يك سيستم شامل نسبت انرژي خروجي به انرژي تزريقي است، بنابراين كاهش نهاده‌هاي مصرفي و يا افزايش عملكرد موجب افزايش كارايي انرژي در سيستم زراعي خواهد شد. طبق گزارش Pimental و همكاران (1983) مقدار قابل توجهي از انرژي مورد استفاده در سيستم‌هاي كشاورزي مربوط به كود‌هاي شيميايي است. در اين رابطهClements و همكاران (1995) اظهار داشتند كه در يك اكوسيستم زراعي با نهاده كم، ميزان مصرف انرژي كه از طريق مصرف كود تزريق مي‌شود 26 تا 50 درصد نسبت به سيستم‌هاي زراعي پر نهاده كمتر است. در رابطه با افزايش كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي ارگانيك و كم نهاده، پژوهشگراني چون Ents و همكاران (2002)، Martin و همكاران (2002)، Mendosa (2002)، Peterson و همكاران (1989)، Pimental (1993)، زراع فيض آبادي (1377) و شريفي عاشورآبادي و همكاران (1379) گزارشهاي مشابهي بيان داشته اند.


سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مساعدتهاي همكاران محترم مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع تشكر و قدرداني مي‌گردد.


منابع

1-اميد بيگي، ر. 1376. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي (جلد دوم). انتشارات طراحان نشر. 424 ص.
2-زارع فيض آبادي، ا. 1377. بررسي كارايي انرژي و بازده اقتصادي نظامهاي زراعي متداول و اكولوژيكي در تناوبهاي مختلف با گندم. پايان نامه دوره دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، 180 ص.
3-شريفي عاشورآبادي، ا.1377. محاسبه كارايي انرژي تزريقي در اكوسيستمهاي زراعي، پنجمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران، 13-9 شهريور، كرج- ايران.
4-شريفي عاشور آبادي، ا.، نورمحمدي، ق.، ‌قلاوند، ا.، متين، ا. و امين، غ. 1379. بررسي تاثير روشهاي حاصلخيزي خاك بر روند توليد و كارايي انرژي در اكوسيستمهاي زراعي. ششمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات، 13-16 شهريور، مازندران-ايران.
5-كوچكي، ع. 1373. كشاورزي و انرژي، نگرش اكولوژيكي. انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد، 229 ص.
6- متين، ا. 1350. تكنولوژي، فيزيولوژي و طرق استعمال كودهاي شيميايي در مناطق آريد. انتشارات دانشگاه جندي شاپور، 339 ص.
7- ملكوتي، م. ج.1375. كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. انتشارات سازمان تحقيقاتؤ آموزش و ترويج كشاورزي. 297 ص.
8- Clements, D. R., Weise, S. F., Brown, R., Stone house, D. P., Hume, D. J. and Swunten, C.J. 1995. Energy analysis of tillage and herbicide inputs in alternative weed management systems. Agric. Ecosystems Environ., 52: 119 -128.
9-Entz, M. H., Schoofs, A., Humble, S. M., Hoeppner, J. Holliday, N. J., Moulin, A. and Bamford, K. C. 2002. Glenlea ong-term crop rotation study: A comparison of organic and conventional systems. 14 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 119.
10- Martin, R. C., Main, M. H., Fredeen, A. H. and Georgallas, A. 2002. A comparison of organic and conventional systems. 14 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 114.
11- Mendoza, T. C. 2002.Comparative Productivity, profitability and energy use: Intensity and efficiency of organic, LEISA and conventional rice production in the philippines. 4 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 2.
12- Peterson, T. A. and Varvel, G. E. 1989. Crop yield as effected by rotation. Agro. J., 81: 734 - 738.
13- Pimental, D., Bevadi, G. and Fast, S. 1983. Energy efficiency of farming system: Organic and Conventional agriculture. Agric. Ecosystems Environ., 9: 359 - 372.
14- Pimental, D. 1993. Economics and energies of organic and conventional farming. J., Agri. Environ. Ethics, 6: 53 - 60.

Effects of nitrogen application methods
on energy efficiency of yield in salvia officinalis
E.sharifi Ashoorabadi, A. R. Koocheki, M .H.Lebaschi, A.matin
Research Institute of Forest and Rangelands/ Medicinal Plants Research Division

Abstract:
In order to effects of nitrogen fertilizer reduction on energy use efficiency of salvia officinalis, a field experiment was carried out in Alborz research complex in 2004. The treatments was 80 kgha-1 nitrogen application in soil and 10 kgha-1 of %2 spry application that was compared to the control treatment (no fertilizers) in complete randomize block design with three replication. In both treatments, the first application was conducted in 10 cm of high plant and second application was after 30 days. The harvest carried out before flowering. The energy efficiency was calculated by a software that had been designed.
The results showed that, the nitrogen application methods was significant (a=%5) to the control. In comparison of other treatments, the spry application raised energy efficiency (2.42). In the spry method, nitrogen fertilizer was reduced to 87.5% relation to the soil application.
Keyword: Agroecosystems, Energy efficiency, organic farming,LISA= Low Input Agriculture Systems, Sustainable agriculture, medicinal plants, Salvia officinalis

["Pejman"]

بررسي توسعه كاشت گياه كرفس وحشي و نحوه بهره‌برداري از آن در استان كهگيلويه و بويراحمد
اردشير شفيعي، علي ملايي، ابراهيم کاظمي،سياه پور
1-اعضاءهيئت علمي
2-کارشنلاسان مرکز تحقيقات کشاورزي ومنابع طبيعي
ياسوج - جاده سي‌سخت - ميدان جهاد. صندوق پستي 351 كد پستي 75914 تلفن 3334311 دورنگار 3334011



خلاصه

كرفس وحشي گياهي است دو ساله يا پايا از خانواده چتريان Umbeliferea. از آنجائيكه قسمتهاي مختلف گياه مورد استفاده قرار گرفته (برگ، ريشه، بذر، شيرابه) و اين گياه بشدت مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد،‌و همه ساله از وسعت تحت پوشش آن كاهش مي‌يابد. با استناد به اطلاعات بدست آمده از اداره كل منابع طبيعي استان در سال 1372 وسعت منطقه رويشي گياه كرفس حدود 12000 هكتار بوده و بعد از يكدهه، وسعت منطقه رويشي گياه مورد مطالعه به يك‌دهم رسيده است. از بذر بدست آمده از گياه كرفس وحشي، در مناطق مشابه در استان كشت گرديده كه موفقيت چشمگيري نيز در پي داشته است. روشهاي بهره‌برداري گياه در منطقه مورد مطالعه مورد بررسي قرار گرفته، كه متأسفانه هيچگونه اصول علمي در آن رعايت نگرديده و بهره‌برداران به صورت بي‌رويه و سودجويانه بشدت قسمتهاي مختلف گياه را مورد بهره‌برداري قرار داده و بخش اعظم وسعت آن را نابود كرده‌اند.
واژه هاي کليدي : کرفس ، بهره برداري ، کهگيلويه و بويراحمد .


مقدمه

استان كهيگلويه و بويراحمد با وسعتي حدود يك درصد وسعت كشور در بين استانهاي فارس در شرق و جنوب شرق، اصفهان و چهارمحال و بختياري در شمال و خوزستان در غرب و استان بوشهر در جنوب واقع گرديده است. كثرت ارتفاعات و تغييرات شديد ارتفاعي و بالطبع نوسانات وسيع حرارت، رطوبت و بارش ساليانه و غيره موجب شده تا اين ناحيه به منزله پلي در چهار راه بين رويشگاههاي چهار منطقه رويشي جهان (ايران و توران، صحرا و عربي، سند و سودان و مديترانه‌اي) قرار گيرد.
مجموعه موارد فوق سبب رويش گونه‌هاي گياه بسيار متنوع با نيازها و خواهش اكولوژيكي بسيار متفاوت در منطقه شده است. بنابراين يكي از استعدادها و قابليت‌هاي استان وسعت منابع طبيعي تجديد شونده مي‌باشد كه در اين بين گياهان دارويي، صنعتي و خوراكي داراي جايگاه خاص و سهم عظيمي مي‌باشد.
كرفس وحشي از جمله اين گياهان است كه فقط در يك نقطه از استان با رويشگاهي حدود 1500 هكتار مورد توجه قرار گرفته است، كه با توجه به برداشت بي‌رويه و غيراصولي از آن در صورتي كه تمهيدات لازم جهت حفظ، احياء و اصلاح آن صورت نگيرد، ديري نخواهد پائيد كه نسل اين گونه باارزش نيز منقرض خواهد شد.


مواد و روشها

پس از تبادل نظر و مشورت با كارشناسان اداره كل منابع طبيعي استان و آگاهي از مناطق رويشي در سطح استان با استفاده از دستگاه GPS و نقشه‌هاي توپوگرافي 50000/1 به منطقه مورد نظر عزيمت و سپس محدوده رويشگاهي گياه كرفس را دقيقاً بر روي نقشه تعيين و با استفاده از پلانيمتر و كاغذهاي شطرنجي مساحت محدوده مشخص شد. با مشاهده تك بوته‌هاي گياه كرفس در مناطق ديگر و همچنين مصاحبت با افراد كهنسال محلي معلوم گرديد كه محدوده رويشي اين گياه خيلي بيشتر از محدوده حاضر بوده و قريب دوازده هزار هكتار مي‌باشد. مساحت رويشگاه انبوه گياه كرفس حدود 1200 هكتار مي‌باشد.
خصوصيات گياهشناسي : كرفس در منابع فارسي بنامهاي كرفس، كرفس الماء و كرسب آمده و در گويش لري كلوس تلفظ مي‌شود. در فرانسه Celeri sauvage و به انگليسي Wild celery گفته مي‌شود.
گياهي است از خانواده چتريان Umbelliferea نام علمي آن Apium graveolens و مترادفهاي آن Sium apium Roth و Seseli groveolen seop و Apium celleri Gaerth مي‌باشد.
گياهي است دو ساله يا پايا ريشه آن كوتاه، عمودي و كمي ضخيم، ساقه آن علفي، توخالي به بلندي 95-25 سانتيمتر و برگهاي آن از نظر ظاهر شبيه جعفري و داراي بريدگيهاي عميق و مركب از چند برگچه است.شروع جوانه‌زدن گياه كرفس از هفته آخر اسفندماه شروع و تا نيمه اول خردادماه ادامه دارد.گياه كرفس در محدوده ارتفاعي 2300 تا 3000 متر از سطح دريا رويش دارد. گياه كرفس وحشي برخلاف ساير گونه‌هاي خانواده چتريان داراي دو دوره رويشي و زايشي جدا از هم مي‌باشد. ساقه زايشي گياه تا ارتفاع 2/2 متر ديده شده است.
اندامهاي مورد استفاده :
از ساقه زايشي گياه شيرابه‌اي تهيه مي‌گردد كه تقريباً از هر گياه حدود 10 گرم تأمين0 مي‌شود و به گفته افراد منطقه‌اي هر كيلوگرم به قيمت يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از برگ گياه جهت خوشبو يا طعم دهنده مواد لبني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از ساقه و برگها و ساير اندامهاي رويشي گياه كرفس وحشي ترشي و خورشت تهيه مي‌شود. كه ترشي آن بصورت انبوه تهيه و به ساير استانهاي همجوار صادر مي‌گردد. با توجه به برداشتهاي صورت گرفته از بوته‌هاي كرفس چنين استنباط مي‌شود كه اگر گياه را از 15-10 سانتيمتري از سطح زمين برداشت نمايند امكان رشد مجدد براي گياه وجود دارد. البته زمان برداشت نيز مهم است و آنهم بايد زماني باشد كه امكان ريزش باران ميسر باشد.
از بذر بدست آمده گياه كرفس در سه منطقه از استان كه از لحاظ ساير شرايط اكولوژيكي و ادافيكي مشابه رويشگاه اصلي گياه كرفس بود كشت گرديد (به روش كپه‌كاري) كه از 85-50 درصد موفقيت داشته است.


نتايج و بحث

با بررسيهاي بعمل آمده چنين نتيجه‌گيري مي‌شود كه رويشگاه اصلي گياه كرفس فقط در يك نقطه از استان مي‌باشد. با توجه به موارد متعدد، استفاده از ساير اندامهاي گياه مذكور، شدت بهره‌برداري به نحوي است كه طي يكدهه وسعت منطقه رويشي به يكدهم كاهش پيدا كرده است. از گياه كرفس وحشي شيرابه‌اي بدست مي‌آيد كه جهت صادرات بهره‌برداري مي‌گردد و به قيمت هر كيلو تا يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از ساير اندامهاي رويشي گياه نيز بمنظور تهيه ترشي و چاشني لبنيات و طعم‌دهنده در كارخانجات تهيه پنير و دوغ مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كرفس را با توجه به شرايط اكولوژيكي، اقليمي، خاك و - مي‌توان در مناطق مشابه كشت كرد، و امكان موفقيت تا حدود 80 درصد ميسر مي‌باشد. ولي نكته قابل توجه اين است كه زمان كاشت و نحوه كاشت گياه هنوز معلوم نيست كه لازم است مورد مطالعه و تحقيق مفصل قرار گيرد. گياه كرفس بومي منطقه سردسيري استان بوده و در صورت امكان مي‌توان از بذر آن در ساير نقاط مشابه استانهاي همجوار كشت و توسعه داده شود.

سپاسگزاري

لازم است از همكاران طرح در اداره كل منابع طبيعي استان بخصوص آقاي مهندس امراله سياهپور كه در ساير برداشتهاي صحرايي همكاري صميمانه داشته‌اند تشكر و قدرداني بعمل آيد. همچنين از همكار ارجمند آقاي علي‌مونا پويه،‌ تكنسين بخش تحقيقات آبخيزداري كه در برداشتهاي صحرايي همكاري داشته‌اند، تشكر مي‌گردد.


منابع

1-قهرمان، احمد. فلور گياهي. جلد 8. انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع
2- ميرحيدر، حسين. معارف. جلد پنجم، چاپ اول. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي
3-پارسا، احمد. فلور ايران. جلد دوم
Saymunb J.Y, A,F. Cadvical. F.Cryct. 1984
Mones, J.Ar, J.M.Marcel, C.G Campten , 1971.U.S.A

nvestigation of growing development and revenue of the samllage plant in K.B. province
Abstract :
The Smallage is a binnial plant of the umbelif a species. Since, different parts of this plant (leaf stem, root , seed and mana) can be used, therefore , this plant have been revenue too much and caused to decrease the area which is covered by this plant every year.
One the basis of the information collected by office of natural resources , the extent of growing area was about 12000 hectar in 1372, but after 10 years this area has been reduced to one tenth. The sead of smallage has been planted in the kohgiloye and BoyerAhmad province. The result was very successful. Revenue methods of this plant have been investigated in the study area. The result shows that, ufortunately irregular utilization and profiteering motive of people caused hard revenue of different parts of this plant and the most of growing area have been destroyed.
Key word : Smallage, Mana, Leaf , Root , Stem, Seed, Revenue

["Pejman"]

بررسي سازگاري گياه دارويي گل راعي (رقم ايراني ،رقم اصلاح شده )
در شرايط آب و هوايي خراسان -مشهد -
زهرا شم آبادي،فاطمه سبك خيز
كارشناس كشاورزي
مشهد - ميدان آزادي - دانشگاه فردوسي (دانشكده كشاورزي ،گروه باغباني )



خلاصه

گل راعي با نام علمي Hypericum perforatum L. كه در جهان با نام عمومي st. john wort مشهور است اين گياه در حال حاضر يكي از بهترين داروهاي ضد افسردگي مي باشد (2) . در ايران تا كنون سه دارو از اين گياه تهيه وبه بازار عرضه شده است. در ايتاليا نيز داروي ديگري با نام هايپريسين كه به صورت كپسولهاي 15 گرمي است تهيه شده و به منظور درمان افسردگي مصرف مي شود . با توجه به بومي بودن اين گياه در ايران و به منظور تاُمين مواد خام مورد نياز صنايع دارو سازي داخلي تحقيقي در سالهاي 1381 و1382 در مورد مقايسه توده بومي و رقم اصلاح شده توپاز در گروه باغباني صورت گرفت . بررسي اين گياه از نظر سازگاري به شرايط آب و هواي مشهد در طي اين دو سال صورت گرفت .
واژه هاي کليدي : سازگاري ، گل راعي .



مقدمه

گل راعي داراي تركيبات متعددي است كه داراي اثرات بيولوژيكي ثابت شده اي مي باشد . اين تركيبات به گروههايي چون نفتوديانترونها ، فلاونوئيدها ، اسانسها و فلوروگلوسينولها تعلق دارند .
لكه هاي تيره رنگ كه در حاشيه برگها و نقاط سياه رنگي كه در حاشيه گلبرگها وجود دارد محل تجمع هيپريسين مي باشد ، حاوي روغن قهوه اي تيره رنگي است كه در زمان فشار دادن از آن تراوش مي شود (1) . از روغن آن براي ضرب ديدگي و براي سرعت بخشيدن به بهبود زخمها و جراحتها استفاده مي شود داراي خاصيت ضد التهابي نيز مي باشد .


مواد و روشها

بذرگل راعي(رقم ايراني و اصلاح شده توپاز )درگلخانه به صورت جوي و پشته كشـت شد . بذر براي جـوانه زني
نيــاز به گرما دارد ، به همـين دليل چون سيـستم گرمـايـي گلخانه راه اندازي نشده بود ، جوانه زني بذرها با تاخير صورت گرفت . تعدادي از نشاء ها براي مقاوم سازي به شرايط آب و هوايي بيرون از گلخانه ابتدا به گلدان و سپس به شاسي سرد منتقل شد . در فروردين سال بعد نشاء گلخانه اي به زمين اصلي انتقال يافت و در 4 كرت m2 2*2 به فواصل cm40 كشت شد . اولين گلدهي در تير ماه همان سال صورت گرفت (شكل 1) . برداشت بذر در شهريور ماه انجام شد . بعد از سپري شدن زمستان رشد آن آغاز شد كه نسبت به سال اول از رشد سريعتري برخوردار بود و ساقه هاي گلدهنده اين گياه در اواخر فروردين ماه ظاهر شد . دومين گلدهي در اوايل خرداد و تشكيل كپسول در اواخر خرداد صورت گرفت .برداشت بذر در دومين گلدهي در اواخر مرداد ماه صورت گرفت .

مراحل مختلف رشد وكاشت گل راعي تاريخ
كاشت بذر در گلخانه 4/8/1380
جوانه زني بذر 1/11/1380
مرحله دو برگي 6/11/1380
مرحله چهار برگي 10/11/1380
انتقال نشاءبه گلدان و شاسي 28/12/1380
انتقال نشاءبه زمين اصلي 21/1/1381
واكاري نشاء 31/1/1381
گلدهي در سال اول 27/4/1381
تشكيل بذر 13/6/1381
ساقه زني 26/1/1382
گلدهي سال دوم 3/3/1382
تشكيل كپسول بذر 31/3/1382
برداشت بذر در سال دوم 30/5/1382
جدول 1

رقم اصلاح شده رقم ايراني
ارتفاع ساقه 2/88 2/70
گلدهنده
تعداد ساقه 20 29
گلدهنده
ميزان توليد بذر 87/60 65/30
در سال دوم
جدول 2


نتايج وبحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه اين گياه نسبت به شرايط آب و هوايي منطقه مشهد سازگار مي باشد و نسبت به گرما و كم آبي مقاومت خوبي دارد . مقايسه دو رقم نشان مي دهد كه ساقه گلدهنده دو رقم اصلاح شده ارتفاع بيشتري را داراست و براي برداشت مكانيكي مناسبتر است . تعداد ساقه گلدهنده در رقم اصلاح شده بيشتر بود . (جدول 2 ) اين نكته قابل توجه بود كه گلدهي رقم ايراني يكنواخت تر مي باشد ، در نتيجه جمع آوري بذر و سرشاخه هاي گلدار به راحتي صورت مي گيرد . اما در رقم ديگر بايد چندين بار اقدام به برداشت نمود . در مرحله بعدي آناليز مواد مؤثره هر دو رقم انجام خواهد شد .
سپاسگزاري
بدينوسيله از زحمات دكتر مجيد عزيزي كه در اين تحقيق ما را ياري نمودند سپاسگزاريم و نهايت قدرداني را داريم .


منابع

1- عزيزي مجيد ،اميد بيگي رضا (1381) بررسي اثرات سطوح مختلف نيتروژن وفسفربررشد، نمو ،عملكرد و ميزان ماده مؤثره هيپريسين گل راعي ،مجله علوم كشاورزي ايران(جلد 32 شماره 4 ص719-725 ).
2- عزيزي مجيد و دياس آلبرتو (1381)بررسي رشد و نمو وميزان مواد مؤثره موجود در گل راعي بومي ايران به روش HPLC-DAD. مجله علوم و صنايع كشاورزي ، جلد 17 ،شماره 1 .


Adaptation`s dliberation H.perforatum( iranian line and breeding cultivar ) in mashhad s weather
Zahra shamabady -fatemeh sabok khiz

ms grajuited
mashhad - square azady- ferddosy univercity - agriculture collage - horticlture department.
Abstract :
As a regard that Hypericum perforatum is an endemic plant in iran and in other to propering crude materials for local pharmecy `s industry a reaserch in years 1381-1382.The results showed st. john wort is adapted to mashhad area s weather.It has good resistance to warm and less water.Comparing between them shows the flowering branch in breeding cultivar(topaz) is higher and fatter to mechanical harvest.The number of flowering branch in more in topaz.Flowering in iranian line is equal so gathering the seeds from the head of flowering branch is easier but in
other line several harvesting are needed in the next stage effectione material analizes are done for both lines.
Keywords : Hypericum perforatum , st.john wort , topaz

["Pejman"]

راهكارهاي توسعه پايدار گياهان دارويي ايران
قاسم شهسوار كندري 1 و محمد علي عسكرزاده 2
1- جهاد كشاورزي كاشمر E. mail:Ghasemshahsavar @ yahoo.com, Telefax:05328232608-9
2-مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان


خلاصه

تنوع شرايط جغرافيايي ، اقليمي و خاكي ايران باعث تنوع گونه‌هاي گياهي و به طور طبيعي گياهان دارويي آن شده است. بنابراين يكي از رهيافتهاي توسعه پايدار ايران، گياهان دارويي است. در اين مقاله به تحليل چگونگي دست يافتن به توسعه پايدار گياهان دارويي از طريق بررسي محورهاي اصلي اين همايش شامل : 1- شناسايي 2- توليد 3- بهره برداري مستمر 4- فرآوري 5- بازار يابي و6- طب سنتي پرداخته مي‌شود.
كلمات كليدي: گياهان دارويي، توسعه پايدار، ايران.


مقدمه

توسعه پايدار، توسعه مبتني بر ويژگيهاي بوم‌شناختي هرمنطقه است. يكي از ويژگيهاي بوم‌شناختي مناطق خشك وگرمسيري بروز انواع تنشهاي محيطي است و تنشها مهمترين عامل افزايش كميت و كيفيت مواد موثر گياهان دارويي است(4و6). بيش از 90 درصد مساحت ايران را مناطق خشك ونيمه خشك تشكيل مي‌دهد از طرفي تنوع شرايط جغرافيايي و آب وهوايي در گستره پهناور ايران باعث ايجاد بيش از 11هزار گونه گياهي شده كه حدود 10-8 در صد آن داراي اثرات دارويي هستند وحدود 250 تا 300 گونه دارويي آن از چندين هزار سال پيش مورد استفاده دارويي قرار مي‌گرفته‌اند(3). ولي در حال حاضر حتي آسيا نيز هيچ گونه جايگاه مشخصي در بازار ارزشمند گياهان دارويي ندارد، بنابراين بايستي راهكارهاي مختلف توسعه پايدار گياهان دارويي بررسي وبا استفاده از اين موهبت الهي در جهت توسعه پايدار كشورگام برداشت.

شناسايي

بدون شك هر اقدامي در زمينه گياهان دارويي مستلزم تحقيق وشناخت دقيق آنها از جمله موارد زيرخواهد بود:1-شناسايي علمي ودقيق گونه‌هاي مختلف دارويي2-تعيين پراكندگي آنها در كشور و3 -تحقيق در رويشگاهها وتعيين خواستهاي طبيعي آنها با انجام مطالعات بوم‌شناختي(2).

كشت وتوليد گياهان دارويي

بروز عوارض جانبي وصرفه اقتصادي با عث افزايش تقاضاي گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه دارو در جهان شده است كه با توجه به عدم جوابگويي برداشت طبيعي وتخريب منابع ژنتيكي بنابراين كشت و توليد گياهان دارويي به خصوص در كشورهاي توسعه يافته از اهميت خاصي برخوردار شده است. توليد گياهان دارويي در ايران هنوز مراحل اوليه خود را طي مي‌كند كه اميد است با كوشش محققان و مسئولان ذيربط بتوانيم به جايگاه واقعي خود برسيم. از جمله مهمترين اقدامات لازم در زمينه توليد گياهان دارويي در ايران موارد زير قابل بررسي است: 1- انجام تحقيقات فيزيولوژيكي، مورفولوژيكي و فنولوژيكي بر روي گونه‌هاي دارويي جهت بررسي اوليه سازگاري و بعد اعمال روشهاي به زراعي به منظور بررسي امكان اهلي كردن و توليد انبوه آنها ، 2- تحقيق و بررسي تغييرات و نوسانهاي مواد موثر گياهان دارويي در اثر اعمال روشهاي زراعي و مقايسه آنها با شرايط بومي وطبيعي رشدگياه و3- بررسي امكان توليد مواد اوليه دارويي و رفع نياز كارخانه‌هاي دارويي كشور. در زمينه توليد گياهان دارويي. آنچه كه پايداري توسعه را تهديد مي‌كند ورود گياهان خارجي و غفلت از گياهان دارويي بومي است كه بايستي مورد توجه قرار گيرد.

بهره برداري بهينه وپايدار از طبيعت

با وجود مطرود بودن اين راهبرد از نظرتخريب منابع ژنتيكي طبيعت ، بايستي توجه داشت كه در واقع بيش از 95 درصد گياهان دارويي در ايران از طبيعت برداشت مي‌شود(5). بنابراين درحال حاضر بهره برداري پايدار از منابع دارويي بالقوه طبيعي با بالفعل كردن آن به وسيله سازوكار مختلف بهره برداري علاوه بر حفظ گياه، موجب افزايش توليد و اشتغال مردم است. بنابراين از ديدگاه توسعه پايدار مفهوم پايداري را مي‌توان به عنوان مقررات تصميم گيري در بهره برداري طبيعي ناميد، به طوري كه فقط توليدخالص گياه برداشت ومقداري جهت زادآوري طبيعي گياه باقي گذاشته شود. در اين راستا بايستي به شناسايي و بررسي روشهاي بهره برداري بهينه وپايدار گياهان دارويي طبيعي اقدام گردد.


فرآوري محصولات دارويي

در كشور ما تنها 16 آزمايشگاه در ارتباط با فرآوري گياهان دارويي فعال هستند و تا كنون تنهادر حدود 60 داروي گياهي توليد وبه بازار عرضه شده است كه نشان مي‌دهد فراوري گياهان دارويي مراحل اوليه خود را در ايران طي مي‌كند(1). فرآوري محصولات دارويي مي‌تواند تا حد امكان به وسيله ايجاد كارخانه‌هاي مختلف علاوه بر ايجاد اشتغال مانع خروج محصولات خام از كشور و وارد كردن دوباره آنها با قيمت گزاف را بگيرد. در اين راستا: 1- شناخت كمي وكيفي مواد موثر گياهان دارويي بومي و فراهم آوردن امكانات براي دسترسي به توانمنديهاي بالقوه كشور و 2- راهنمايي وتشويق سرمايه گذاران جهت بهره برداري وتبديل فراورده‌هاي شيميايي و دارويي بايستي از اولويتهاي برنامه ريزي توسعه پايدار كشورباشد.

بازاريابي محصولات دارويي

در حال حاضر گياهان دارويي و فراورده‌هاي حاصل از آن از منابع مهم درآمد محسوب مي‌شوند. مهمترين كشورهاي صادر كننده گياهان دارويي در آسيا عبارتند از چين، هندوستان، تركيه و تايلند. كشور ما با توجه به برخورداري از اقاليم مناسب هيچ گونه جايگاهي در بازار گياهان دارويي ندارد و بايستي به تحقيق وبررسي وفراهم آوردن شرايط تجاري مناسب وبازاريابي جهت فروش گياهان دارويي ايران توجه بيشتري شود. ازجمله: 1- حمايت مالي از تاجران گياهان دارويي كشور2-راي زني‌هاي سياسي جهت كاهش هزينه گمرك صدور گياهان دارويي به خارج از كشور و3- تسهيل امور اداري مربوط به انتقال گياهان دارويي ميان مناطق مختلف كشور و حتي الامكان كاهش بهره مالكانه در واگذاري بهره برداري از گياهان دارويي مرتعي.


طب سنتي

حدود 80 درصد مردم در جوامع جهان سوم به گياهان دارويي وابسته اند. از طرفي به جهت احتراز از اثرات جانبي داروهاي شيميايي مردم علاقه بيشتري به درمان طبيعي مبذول داشته اند. موارد فوق اهميت طب سنتي را از جهت مداواي جسمي وروحي بيماران و همچنين دسترسي راحت وارزان به آن با كمترين عوارض جانبي نشان مي‌دهد. ولي متاسفانه در كشور ما كوچكترين تحولي در سيستم گياه درماني متناسب با تغييرات فرهنگي واجتماعي صورت نگرفته است بنابراين طب سنتي بايستي جايگاه اصلي خود را كه اوج آن مكتب ابو علي سينا( بهترين مكتب پزشكي آن است كه به دارو نياز نداشته باشد.) است را بيابد(3).


منابع

1- اميد بيگي، رضا.1379. گياهان دارويي در ايران وجهان، كارگاه آموزشي- ترويجي انتقال يافته‌هاي تحقيقاتي گياهان دارويي در مشهد.
2-باباخانلو، پرويز،1379. نگرشي اجمالي به تحقيقات گياهان دارويي، كارگاه آموزشي ترويجي انتقال يافته‌هاي تحقيقاتي گياهان دارويي مشهد.
3- باقري، موسي ومحمد صادق رجحان،بي سال. بررسي وضعيت گياهان دارويي واستفاده آنها در ايران وجهان ، جنگل ومرتع ، ش. 33.
4-بصيري ، حسين. 1379. توسعه پايدار چشم انداز جهان سوم ،نشر فرهنگ وانديشه، تهران.
5- رضواني مقدم ، پرويز. 1380. گياهان دارويي، جزوه كارشناسي ارشد زراعت دانشگاه فردوسي مشهد.
6-طباطبايي, سيد محمد.1374. گياهان دارويي واثر عوامل تنشي در زندگي آنها,مجله منابع طبيعي ايران,شماره 47,انتشارات دانشگاه تهران.


The Sustainable Develepment Tactics of Medicinal Plants in Iran
Ghasem shahsavar kondori1 , Mohammad Ali Askarzadeh2,
1- Jahsd-e- Agricaltur of Kashmar Email: Ghasemshahsavar @ yahoo,Telefax:05328232608-9, 2- Khorasan Agricultural and Natural Resources Research Center

Abstract:
Diversity of the geoghraphical condition, climatic and edaphic factors was caussed the plant spacies and medicinal plant diversity in Iran.One of the approaches to move to ward sustainable development of Iran is the medicinal plants.This reaserch was caried out to analysis the main tactics for arrive the sustainable development of medicinal plants in Iran such as:
1-Identification,2-Planting,3-Cotiniously Exploitaition,4-processing, 5- Marketing and 6-Traditional medical
key words: Medicinal Plants, Sustainable Development, Iran

["Pejman"]

بررسي اثر عوامل محيطي بر روي تراكم گياه دارويي كُماي بياباني
(Ferula foetida REGEL.) در منطقه عطاييه نيشابور
قاسم شهسوار كُندري1 ،منصور مصداقي2 ، هوشنگ رياضي2، محمد علي عسكرزاده2، محمد محمدي3 وحسين توكلي2
1- جهاد كشاورزي كاشمر ، تلفكس: 05328232609
2-دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان. 3- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان
Email;Ghasemshahsavar@ yahoo.com

خلاصه

به منظور بررسي اثر بهره برداري انساني و شرايط محيطي بر روي تراكم گياه دارويي كماي بياباني اين مطالعه در منطقه عطاييه نيشابور در سالهاي 1379 - 1382 اجرا گرديد. اطلاعات مكاني‌ و مؤلفهاي گياهي از3 واحد نمونه‌برداري جمع آوري گرديد نتايج نشان داد كه ميزان بهره برداري انساني بين 40 تا 75 درصد بوده و حدود 60 تا100 درصد بوته‌ها در سال اول تخريب مي‌گردد. گياه كماي بياباني در مناطق با ارتفاع كمتر از 1600 متر پراكنش داشته وبهترين رشد خود را در ارتفاع 1200 تا 1300 متر دارد.اين گياه به وسيله بذر زادآوري كرده و رشد آن از اوايل اسفند آغاز، در ارديبهشت گل داده وپس از رسيدن بذر در خرداد به خواب مي‌رود.
واژه‌هاي كليدي: كماي بياباني، بهره برداري، عوامل محيطي.


مقدمه

يكي از توليدات با ارزش، مراتع گياهان دارويي ، صنعتي وخوراكي آن است. كُماي بياباني يكي از گياهان دارويي ، خوراكي و علوفه‌اي مراتع بياباني شرق ايران است كه از قديم الايام در استان خراسان در اوايل فصل رشد اندام رويشي وبويژه ساقه گلدهنده اين گياه مونوكارپيك را از طوقه قطع وبه مصرف دارويي،خوراكي مي‌رسانده اند(2و6). بطوريكه با كاهش تراكم گياه نسبت به گذشته بيم انقراض اين گونه مفيد مي‌رود. لذا اين تحقيق براي اولين بار جهت بررسي اثر عوامل محيطي بر روي تراكم گياه كماي بياباني در منطقه عطاييه نيشابور انجام گرديد.

مواد و روشها

مشخصات منطقه: اين مطالعه در منطقه عطاييه با عرض جغرافيايي 30 35 تا 15 36 وطول 45 57 تا 45 58 درجه به عنوان يكي از رويشگاههاي عمده و مورد بهره‌برداري كماي بياباني با بارندگي 160 ميليمتر ومحدوده دمايي 9/19- تا 45 با متوسط 65/15 درجه سانتيگراد انجام گرديد.
اين تحقيق در سه مرحله زير انجام شد.

عمليات ميداني:

داده‌هاي ميداني در طول سالهاي 1379 تا1381جمع‌آوري شد. به اين منظور پس از تعيين محدوده مطالعاتي با استفاده از نقشه توپوگرافي وبازديد‌هاي ميداني پراكنش كماي بياباني مشخص و براساس درجه گياه درسطح منطقه سه واحد يا منطقه نمونه برداري با پراكنش مناسب انتخاب و ويژگيهاي گياهي، ارتفاع ونمونه‌هاي خاك از دو عمق صفر تا 30 و30 تا60 سانتيمتر به وسيله ترانسكت ، GPS و حفر پروفيل برداشت گرديد(5).زادآوري گياه با استفاده از پلات وكپه كاري وهمچنين دوران فنولوژيكي گياه برروي پايه‌هاي گياهي ثابت در منطقه قرق بررسي شد.ميزان و اثر بهره برداري انساني درسه توده معرف در شروع بهره برداري وپس از رشد مجدد بوته‌ها به وسيله پلات تعيين گرديد.توليد علوفه، نسبت ريشه به ساقه ، ميزان رطوبت گياه ومتوسط توليد بذر گياه با نمونه برداري تصادفي تعيين شد.
- عمليات آزمايشگاهي: جوانه زني و استقرار بذر گياه تحت سه تيمار خاكي ماسه ، 2/1 ماسه و2/1 رس وخاك رويشگاه آن درقالب طرح R.C.D.با چهار تكراردر گلخانه انجام شد.وزن خشك گياه، خصوصيات ظاهري بذر، اثر تغذيه گوسفند بر روي بذر و تجزيه نمونه‌هاي خاك در آزمايشگاه انجام گرديد.
- تجزيه وتحليل داده ها: تجزيه وتحليل داده‌ها شامل تجزيه واريانس،تجزيه همبستگي وتجزيه رگرسيوني چند گانه به وسيله برنامه‌هاي آماري SAS وMinitab انجام شد.

نتايج و بحث

نتايج نشان داد كه با توجه به همبستگي بالاي تراكم وپوشش كماي بياباني با ارتفاع واحدهاي نمونه برداري اين گياه بهترين رشد خود را در ارتفاع 1200 تا1300 متر داشته و پراكنش كنوني آن محدود به مناطق دشتي با ارتفاع 1000 تا1600 متربا خاك عميق است.كماي بياباني به طور فصلي گياه غالب منطقه بوده(به دليل قطر تاج بزرگ)وگياه تلخه بيان به عنوان گياه همراه آن تعيين گرديد، زادآوري طبيعي يكساله گياه مشاهده نشد، اما در كپه كاريهاي انجام شده در دو منطقه قرق 14 تا 30 درصد سبز شدن با نسبت طول ريشه به برگ 7 تا11 برابر ثبت گرديد، بنابراين بايستي تحقيق بر روي زادآوري گياه ادامه يابد. رشد گياه از اوايل اسفند آغاز ودر اواخر فروردين و اوايل ارديبشت وارد مرحله گلدهي ودر اواخر ارديبهشت و اوايل خرداد بذر گياه ريخته وپس از آن بوته‌هاي گلدهنده از بين رفته، ولي بوته‌هاي غير گلدهنده با ريزش برگها وارد مرحله ركود مي‌شوند. تعداد بوته بهره برداري شده از كماي بياباني بين 40 تا 75 درصد تعيين شد كه از اين مقدار حدود 60 تا100 درصد بوته‌ها در سال اول تخريب مي‌گردد بنابراين مهمترين عامل كاهش تراكم كماي بياباني بهره برداري انساني است. بنابراين اين مهم تناوب بهره برداري را طلب كرده وبايستي رويشگاههاي گياه توسط افراد محلي ،اداره منابع طبيعي و محيط زيست كنترل گردد.متوسط توليد علوفه هر بوته 283گرم، طول ريشه گياه به طور متوسط بين 8/0 تا 5/1 متر و نسبت ريشه به ساقه آن بين حداقل 3تا حداكثر67 برابر با متوسط 12 برابر و متوسط رطوبت 73 درصداست. كوچكي (1374) بيان داشته كه نسبت بالاي ريشه به ساقه وظرفيت بالاي نگهداري زطوبت گياه دو راه سازگاري با شرايط خشك مي‌باشد(4).متوسط توليد بذر هر بوته حدود 26 هزار عدد با وزن هزار دانه 15 گرم بوده و.از نظر ظاهري بذر گياه نسبتاً بزرگ ، قلبي شكل ، به رنگ سفيد متمايل به قهوه‌اي وباله دار با متوسط طول ، عرض وضخامت به ترتيب 14 ، 11 و3/0 ميليمتر است. بيكر 1972 نشان داده كه بذر‌هاي بزرگتر با رويشگاههاي خشك همراهند(1).تغذيه دام از بذر گياه باعث هضم واز بين رفتن آن مي‌گردد، بنابراين دام يكي از عوامل آسيب زننده به تراكم گياه است وبا توجه به مطالعات فنولوژيكي بايستي چراي دام در زمان ريزش بذر كنترل گردد. درصد جوانه زني واستقرار بذر گياه در آزمايشگاه بين 38 تا 75 درصد در تيمار خاك رويشگاه تعيين گرديد كه نسبت به دو تيمار ديگر كاملاً معني‌دار است. اين گياه درخاكهاي سبك با بافت لومي شني، غير شور ، آهكي وبا اسيديته قليايي مي‌رويد. با توجه به تجزيه رگرسيون چند گانه بين قطر تاج پوشش وتراكم گياه با عوامل مستقل خاكي دو مدل يكسان بدست آمدكه از مدل زير مي‌توان براي مديريت رويشگاه جهت نگهداري تعداد بوته مناسب در واحد سطح استفاده نمود.
Y= 16.65 X1 - 8.54 X2 + 12.57 X3 (R2=0.97, P<0.05)
( :Y تعداد بوته در صد متر مربع ، X1 : ميزان آهك ، X2 : درصد اشباع خاك وX3 درصد رس خاك) دراين معادله رابطه مثبت ميزان آهك ودرصد رس به دليل بالابردن ظرفيت نگهداري رطوبت خاك ومواد غذايي مورد نياز گياه است. علوي پناه وهمكاران 1374 نقش آهك را در افزايش عملكرد آتريپلكس نشان داده‌اند(3). همچنين رابطه منفي تراكم با درصد اشباع خاك به دليل كاهش ظرفيت نگهداري رطوبت و استقرار نهال گياه در خاكهاي سبك است.

منابع

1- خسروي، محمود. 1375. اكولوژي بذر ، چ. دانشگاه فردوسي مشهد.
2- زرگري، علي. 1367. گياهان دارويي، جلد2، نشر دانشگاه تهران.
3- علوي پناه، كاظم و همكاران. 1371. بررسي اثر كربنات كلسيم بر خصوصيات فيزيكوشيميايي خاكها و عملكرد آتريپلكس در كوير ابرقو يزد، سمينار بررسي مسائل مناطق بياباني و كويري ايران در يزد، تهران.
4-كوچكي، عوض و امين عليزاده. 1374. اصول زراعت درمناطق خشك، چاپ چهارم، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد.
5. Barbour, Mcheal. G., Burk J. H. and Wanna D. Piths. 1987. Terrestrial Plant Ecology, 3rd. ed. p:634, Benjamin / Commings, an Imprint of Addison Wesley Langman Inc. USA.
6. Rechinger, K. H. 1987. Flora Iranica, Umbelliferae, Academiche Druck University. Verlag Santalt, No 162


An Investigation on Environmental Factors effect on density of Ferula foetida on Attaeih Area of Nishaboor
Ghasem shahsavar kondori1, Mansour Mesdaghi2, Mohammad Ali Askarzadeh2,Mohammad Mohammadi2, Hossein Tavakkoli2
1Jahad-e-Agricaltural of Kashmar, 2 Khorasan Agricultural and Natural Resourcess Research Center
Email: Ghasemshahsavar@yahoo.com (Ghasemshahsavar@yahoo.com), Telefax: 05328232608-9
Abstract
In order to investigation of environmental effects on Ferula foetida this study prrformed on Attaeih area of Nishaboor since 2001-2003. Location informationes and vegetation data were collected from three sampling site. Results show that the rare of exploitation was between 40%-75% but the rate of destruction of plants is between 60%-100%. Ferula foetida has distributed on plain areas with elevation less than 1600m and has the best growth on elevation about 1200-1300m This plant reproducted by seed and phenological stages starts from Esfand, flowering is in Ordibehesht and seeding stags is in Khordad.
Key words: Ferula foetida, exploitation , environmental effects

["Pejman"]

روش سنتي بهره برداري از ريواس (Rheum ribes L.)
در منطقه كوهسرخ كاشمر
قاسم شهسوار كُندري1 وحسن فلاحتي1
1- جهاد كشاورزي كاشمر
E.mail: Ghasemshahsavar@yahoo.com (Ghasemshahsavar@yahoo.com)

خلاصه

ريواس يكي از گياهان دارويي- خوراكي مراتع ايران است كه در برخي از مناطق خراسان، مردم به روش خاصي آن را پرورش و بهره برداري مي‌كنند.در اين بررسي به وسيله بازديدهاي مكرر از رويشگاههاي مشخصي جزييات مراحل مختلف بهره برداري سنتي ريواس در سال 83-82 در منطقه كوهسرخ كاشمر بررسي گرديد. در اين روش با انجام عمليات خاصي از آغاز رشد مانع رسيدن نور به گياه شده كه عمليات عمده آن عبارتست از:1- شناسايي و علامتگذاري 2- سنگ چيني و ساخت اتاقك سنگي 3- خاك ريزي 4- قطع وجمع آوري.
واژه‌هاي كليدي : ريواس ، بهره برداري، كاشمر.
مقدمه

- مشخصات گياه شناختي ريواس: جنس ريواس داراي 50 گونه در سطح جهان و 3 گونه R. Ribes R persicum و R. turkestanicum (چندساله)در ايران است كه از ميان آنها گونه R. Ribesدر نواحي مختلف ايران به ريواس مشهور است. ريواس با نام انگليسي Rhubarb گياهي است علفي، چند ساله، با ريشه ضخيم وگوشتي و برگ آن داراي دمبرگ ضخيم و قطر بيش از 50 سانتيمتر است كه از ريشه ظاهر شده و بر روي زمين گسترده مي‌شود.گلهاي آن نر وماده با رنگ سفيد متمايل به سبز و به صورت مجتمع با دمگل نازك ونخي است. ميوه آن فندوقه , سه پهلو با زاويه برجسته و باله مانند به طول 5 تا 10 ميليمترو به رنگ قرمز خونين مي‌باشد(4).
- مشخصات بوم شناختي: ريواس بومي نواحي آسياي مركزي وشمالي است ودر نواحي سردسيرجهان مي‌رويد. بنابراين گياهي است سرما دوست وقسمت زير زميني آن درمقابل سرما وخشكي مقاوم است.از نظر نوع خاك زياد پر توقع نيست، ولي زمينهاي مرطوب با زهكشي مناسب و قليايي را بهتر مي‌پسندد به همين دليل بر روي دامنه‌هاي شمالي رشد بهتري دارد(1). رشد اين گياه از اواخر بهمن واوايل اسفند با خروج برگ از محل ريشه آن آغاز وپس از خروج ساقه گلدهنده از بين برگها, در ارديبهشت ماه وارد مرحله گلدهي شده ودر خرداد بذر آن پس از رسيدگي مي‌ريزد وسپس وارد مرحله ركود مي‌شود. زادآوري طبيعي گياه نيز به وسيله بذر انجام مي‌شود.
- تركيب شيميايي,خواص وكاربرد: از نظر غذايي ريواس سرشار از ويتامين Cومواد معدني است. ريواس حاوي دو ماده مهم دارويي يعني آنتروگليكوزيدها و تانن‌ها است. مهمترين خواص دارويي ريواس مفرح و مقوي معده وكبد, اشتها آور، ضد عطش، صاف كننده خون ، مسهل، ضد نفخ وبهترين داروي گياهي ضد ترشي است. يرقان را معالجه وقوه بينايي را تقويت مي‌نمايد، ولي مصرف بيش ازحد آن باعث كمبود كلسيم بدن مي‌شود (2,1 ,3 و5).
- بهره برداري ريواس : قسمت مورد استفاده ريواس دمبرگ آن است كه اگر بهره برداري به طور طبيعي و بدون هيچ گونه عملياتي انجام شود به آن قاقورو يا قاقوري گفته مي‌شود كه باريك و به خاطر رسيدن آفتاب معمولاً قرمز رنگ و داراي طعم ترش و زبر ، بافت اليافي و بد خوراك است ودر ابتدا وارد بازار مي‌شود. اما ريواس پرورش يافته يا پرورده معمولاً قطور، بلند و به دليل نرسيدن نور به آن سفيد رنگ ، آبدار، شيرين ، ترد و خوشخوراك است. بنابراين با توجه به اهميت پرورش ريواس بر روي توليد و همچنين بقاء گياه ، در اين تحقيق مراحل پرورش وبهره برداري سنتي ريواس بررسي گرديد.
مواد و روشها

- خصوصيات منطقه: منطقه كوهسرخ با وسعت حدود 2200 كيلومتر مربع از توابع شهرستان كاشمر در150كيلومتري جنوب غربي مشهد و35 كيلومتري شمال كاشمر به سمت نيشابور واقع شده است. اقليم اين منطقه از نوع كوهستاني معتدل با متوسط بارندگي 220 ميليمتر در سال مي‌باشد. پوشش گياهي آن را گياهان متنوع مرتعي و دارويي از قبيل درمنه، كلاه ميرحسن ، كلپوره ، ريواس، و... پوشانده است.

روش تحقيق:

در اين تحقيق ابتدا با راهنمايي معتمدين وبهره برداران محلي مناطق مختلف بهره برداري مشخص وپس از بازديد، نحوه پرورش وبهره برداري سنتي ريواس همراه با عكس برداري ،در منطقه پادر كوهسرخ بررسي گرديد.

نتايج و بحث

بهره برداري ريواس معمولاً كاري سخت واز ابتدا تا انتهاي آن يكسال طول مي‌كشد. جهت سهولت كار و توليد بيشتر معمولاً بهره برداري توسط گروههاي 3 و4 نفره انجام مي‌شود هر گروه داراي 3 تا 4 منطقه مشخص است وبا تناوب سه ساله يعني هر سال در يك منطقه بهره برداري انجام مي‌شود.كه با توجه به بررسي انجام شده مراحل پرورش و بهره برداري سنتي آن در منطقه كوهسرخ به شرح ذيل مي‌باشد.
1- انتخاب رويشگاه و نشانه گذاري:در مرحله اول بهره برداران محلي با توجه به تجربيات وشناخت خود از منطقه, رويشگاههاي با تراكم مناسب و ريواس خوش طعم يا شيرين را انتخاب مي‌كنند. بعد در رويشگاههاي انتخاب شده با قرار دادن سنگ بر روي برگ ريواسهاي قوي و محصول ده, محل بوته‌ها را براي بهره برداري سال بعد علامتگذاري مي‌كنند.اين كار معمولاًدر ارديبهشت وخرداد انجام مي‌شود.
2- خاك ريزي: در اين مرحله كه زمان آن بهمن واسفند يا فروردين سال جديداست بهره برداران با توجه به بقاياي برگ بوته‌هاي نشانه گذاري شده قبلي با استفاده از كلنگ خاك اطراف بوته را كنده و با اطمينان از زنده بودن گياه با قرار دادن چند رديف سنگ در اطراف جوانه گياه تنورچه‌اي به شعاع 30 تا40 سانتيمتر وارتفاع 40 تا 50 سانتيمترايجاد كرده و داخل آن را از ماسه يا خاك نرم موجود پر مي‌كنند.
3- قطع وبهره برداري: ريواس جهت رسيدن به نور از داخل ماسه وخاك ريخته شده عبور كرده و به همين دليل دمبرگ گياه طويل مي‌گردد. موقع بهره برداري و قطع ريواس زماني است كه قسمتي از برگ ريواس از داخل خاك نمايان شود در اين زمان بايستي هر چه سريعتر ريواس قطع گردد زيرا رشد برگ از كيفيت آن مي‌كاهد. جهت قطع ريواس معمولاً سنگ چين را از يك طرف خراب كرده و از بالاي گره ريشه آن را قطع مي‌كنند، به طوري كه به ريشه گياه لطمه‌اي وارد نشود. به دليل پرورش ريواس در مناطق كوهستاني مرتفع ريواس جمع آوري شده به وسيله كيسه‌هاي گوني و الاغ به محل جاده منتقل واز آنجا به مراكز فروش(صبح زود) حمل مي‌شود. قطع وجمع آوري ريواس معمولاً از ارديبهشت شروع وبسته به شرايط آب وهوايي تا اواخر خرداد طول مي‌كشد.
در اين بررسي مشخص شد كه روش مرسوم بهره برداري از ريواس بدون آسيب براي ريواس نيست، ولي با رعايت نكات زير عوارض منفي آن كاهش مي‌يابد. بهره برداري مستمر آن مي‌تواند به عنوان يكي از راههاي ايجاد اشتغال و درآمد در جهت توسعه پايدار منطقه مد نظر قرار گيرد.
1-بهره برداري بايستي با دوره تناوب چند ساله صورت گيرد تا گياهان مورد بهره برداري بتوانند دوباره تقويت شوند و به حالت معمولي خود بر گردند.2- در هنگام قطع دمبرگ يا همان ريواس بايستي اين عمل از بالاي بند رويش جوانه انجام شود، به طوري كه به ريشه گياه آسيبي وارد نگردد.3- جهت جلوگيري از تخريب بايستي اين نكات به افراد تازه وارد منتقل شود و بنابراين اين امر نظارت وكنترل افراد با تجربه و كارشناسان منابع طبيعي را مي‌طلبد.

منابع

1- پيوست , غلامعلي.1381. سبزيكاري, چ دوم , انتشارات سياوش.
2- خسروي , مهدي. 1379. گياهان دارويي, چاپ چهازم , نشر محمد.
3- رجحان, محمد صادق. 1380. بهداشت ودرمان با گياهان دارويي وفارماكوگنوزي. انتشارات طنين.
4- زرگري, علي. 1376. گياهان دارويي, ج چهارم , چ ششم, دانشگاه تهران
5. Tyler varro E., Bragy lynn R. & Janes E. Rubbers. 1988. Pharmacognosy, 9th ed. Lea & Febiger pub., philadelphia in USA.


The Traditional Exploitation Method of Rheum ribes L. in Koohsorkh Area of Kashmar
Ghasem shahsavar kondori1 and Hassan falahati
1- Jahad-e- agricultur of Kashmar, Email: Ghasemshahsavar@ yahoo. com ,Telefax:05328232608-9

Abstract:
Rheum ribes is one of the medicinal and edible plants of ranglands in Iran, that in some area of Khorasan, pepele were exploited this plant in spacial method. This investigation was performed by repeated observation from the traditional exploitation stages in Koohsorkh area of Kashmar in 2003-2004.In this method Rheum ribes was protected from radiation of sun from first stage of growth by doing some operations as: 1-Indentification and sambolification 2- Building a stone chamber 3- Soil deposition 4 - Cut and collection
Key words: Rheum ribes, Exploitation, Kashmar.
http://www.iran-eng.com/images/statusicon/user_online.gif

["Pejman"]

استفاده از باكتريها
در كنترل بيولوژيكي بيماري پژمردگي فوزا ريومي زيره سبز
عادله سبحاني پور1 ،حسن رضا اعتباريان1 و مازيار نوشين پيچاني1
1- گروه گياه پزشكي مجتمع آموزش عالي ابوريحان ، دانشگاه تهران
آدرس: استان سمنان -شهرستان شاهرود- خطابان تنران خيابان کاج کوچه يکم پلاک 3 کدپستي: 14819-36146 تلفن: 3333082-0273



خلاصه

استفاده از ميكرو وارگانيسم‌هاي آنتاگونيست جهت كنترل آفات و بيماريهاي گياهي ، يكي از روشهاي كاربردي و سالم از نظر زيست محيطي است. زيره سبز از مهمترين گياهان دارويي است و بيماري پژمردگي فوزاريومي مهمترين بيماري اين محصول در ايران مي‌باشد. اثر شش استرين باكتري سودوموناس فلورسنت آنتاگونيست روي دو جدايه قارچ عامل بيماري (مربوط به استانهاي سمنان و خراسان) در شرايط آزمــايشگاه و گلخانه بررسي شد. در آزمايش پوشش دهي بذر، استــرينB-28 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 25/36 و25/46 درصد و در حالت محلول پاشي خـاك ،استرين D - 54 و تيمار مخلوط باكتريها به ترتيب 75/28 و25/43 درصد مرگ گياهچه و تعداد گياه آلوده را در مقايسه با شاهد كاهش دادند.
واژه‌هاي كليدي: زيره سبز، باكتريها، بيماريهاي پژمردگي فوزاريومي


مقدمه

بيماري پژمردگي فوزاريومي زيره سبز (Fusarium oxysporum f.sp.cumini) خاكزاد و بذر زاد بوده و گياه در تمام مراحل رشدي به آن حساس است و اين عوامل مبارزه با اين بيماري را كه يكي از عوامل بسيار مهم در كاهش توليد اين محصول در كشور ماست ، بسيار دشوار كرده است. استفاده از سموم شيميايي سبب آلودگي محيط شده و براي موجودات زنده بسيار خطرناك است (1). مبارزه شيميايي با بيماريهاي خاكزاد علاوه بر هزينه زياد و كارايي كم ،ممكن است سبب مقاومت قارچهاي بيماري زا نيز بشود. به اين دليل مبارزه بيولوژيكي با اين عوامل به عنوان يك راه چاره و روش جايگزين مطرح و از اهداف مهم كشاورزي پايدار مي‌باشد (3).


مواد و روشها

دو جدايه قارچ عامل بيماري از استانهاي خراسان و سمنان تهيه شد و 263 استرين باكتري سودوموناس فلورسنت نيز از خاك مزارع زيره جداسازي شد كه شش عدد از استرين‌هاي آنتاگونيست انتخاب و با آزمونهاي بيوشيميايي و الكتروفورز پروتئين تا حد گونه شناسايي شدند. اثرات ضد قارچي آنها در شرايط آزمايشگاه به صورت كشت متقابل قارچ و باكتري ، تأثير متابوليت‌هاي خارج سلولي و تركيبهاي فرار ضد قارچي باكتريها بر رشد ميسليوم و در شرايط گلخانه به صورت پوشش دهي بذر و مخلوط كردن خاك گلدانها با سوپانسيون جدايه‌هاي آنتاگونيست و بررسي كاهش شدت بيماري در مقايسه با شاهد انجام شد. در آزمايشهاي گلخانه اي به دليل متفاوت بودن شدت بيماريزايي جدايه هاي اين قارچ در طبيعت،از مخلوط دو جدايه قارچي و به نسبتهاي مساوي استفاده شد.


نتايج و بحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه در كشت متقابل قارچ و باكتري استرين Pseudomonas aeruginosa B -28 با بيشترين اثر تا %37 ، در آزمون بررسي تأثير مواد فرار استرينPseudomonas fluorescens D-54 با بيشترين اثر و تا %44/50 و در آزمون بررسي ترشحات خارج سلولي استرين‌هاي 54P.fluorescens D- وH-111 و P.aeruginosa B-28 تا %99 كاهشي در رشد ميسليوم جدايه‌هاي قارچي ايجاد كردند. در شرايط گلخانه‌اي نيز استرين‌هاي B- 28 و D- 54 و تيمار مخلوط باكتريها بيشترين تأثير را بر كاهش آلودگي بوته‌ها نشان دادند(جدول شماره 1). استرين‌هاي سود و موناس فلورسنت از فعالترين و مهمترين باكتريهاي ريزوسفرند كه به طور گسترده‌اي به عنوان عوامل بيوكنترل استفاده شده اند. توليد متابوليت‌هايي از جمله سيدروفورها ، تركيب فرار سيانيد هيدروژن ، آنزيمهايي از قبيل پروتئاز‌ها و فيتوهورمون‌ها آنها را در رديف مهمترين عوامل بيوكنترل قرار داده است و اين عوامل از عوامل احتمالي دخيل در فعاليت بيوكنترلي آنها مي‌باشد. به علاوه برخي از آنها سبب ايجاد مقاومت اكتسابي در محصولات مختلف عليه بيماريها شده اند و اين فعاليت دو گانه يعني آنتاگونيست مستقيم بيمارگرها و تحريك مقاومت به بيماري در گياه ميزبان ، توانايي آنها را به عنوان فرآورده محافظت‌هاي محافظت كننده گياهان بيشتر نشان مي‌دهد. (2)
به هرحال نتايج اين تحقيق نشانگر موفقيت در كنترل بيولوژيكي اين بيماري مي‌باشد كه البته بايد براي يافتن آنتاگونيستهاي قوي تر و با طيف تأثير بيشتر تلاش شود.

جدول شماره 1- تاثير باکتريهاي آنتاگونيست بر درصد آلودگي بوته‌هاي زيره در شرايط گلخانه





درصد وقوع مرگ گياهچه و آلودگي گياه
استرين آنتاگونيست
محلول پاشي خاک
پوشش دهي بذر
c45
c25/41
b75/58
b60
a25/76
ab5/67
d25/26
ab70
bc35
b5/47
a5/62
a25/66
a75/68
a5/62
c25
a25/71
28-B
54-D
111-H
229-Q
43-C
146-K
مخلوط باکتريها
شاهد آلوده



در جدول بالا 111-Hو28-Bاسترين‌هاي P.aeruginosa ، 229-Q و 54-D استرين‌هاي P.fluorescens biov.III، 43-C استرين P.putida

سپاسگزاري



بدين‌وسيله از زحمات آقاي مهندس مجيد اخوان، خانم دکتر ماهرخ رستگار و جناب آقاي مهندس رضا اقنوم صميمانه قدر داني مي شود.



منابع



1-Shoda,M.2000. Bacterial control of plant diseases. Journal of Bioscience and 515 -521: Bioengineering. 89 (6)
2-Walsh ,V. F ,J.P.Morrissey ,and F.O, Gara. 2001 Pseudomonas for biocontrol of phytopathogens: from functional genomics to commerical exploitation. Biotechnology ,12 :289-295.
3-Wang ,S. ,T.Yieh ,and I.Shih. 1999. Purification and characterization of a new antifungal compound produced by Pseudomonas aeruginosa K-187 in a shrimp and crab shell powder medium. Enzyme and Microbial Technoloy ,25:439 - 446.

biov.B و 146-K استرين P. fluorescens biov.I مي‌باشند.اعداد متن جدول ميانگين چهارتکرار واعدادي که در هر ستون داراي حروف مختلف هستند در آزمون چند دامنه دانکن (01/0> P) با يکديگر اختلاف معني‌دار دارند.


The usage of bacteria in bio control of Fusarium wilt of cumin.
Sobhanipoor ,A.
Department of plant protection ,Aburayhan Campus ,Tehran University.

Abstract
The usage of antagonistic microorganisms in biocontrol of plant pests & diseases is one of the applicable and safe methods. Cumin is one of the most medicinal Plants and Fusarium wilt is the most important disease of this crop in Iran. Total of six antagonistic strains of pseudomonads bacteria were evaluated for biocontrol of two isolates of the causal agent of this disease in laboratory and under green house conditions. Strains D-54, B-28 and H-111 prevented from mycelial growth of Fusarium fungus by antibiotic production. Cumin seeds coating with strain B-28 & mixture of strains caused 36.25% & 46.25% and soil drenching with strain D-54 & mixture of strains caused 28.75% & 43.25% reduction in the seedling dead and wilt.
Keywords: bacteria, fusorium, cumin

["Pejman"]

مطالعه اثرنوع كشت بر عملكرد گياه دارويي موسير
علي سپهوند1 ، حسين آستركي1 علي محمديان 1 رضا سياه منصور2ناهيد وليزاده 1
1-كارشناسان مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان 2-عضو هيات علمي مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي لرستان
آدرس:خرم آباد،خيابان كشاورز،مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي استان لرستان ص .پ.348



خلاصه

كشور ما ايران مساحت پهناوري دارد كه آب و هواي متفاوت آن سبب تنوع گياهي فراوان گرديده است .در اين تنوع آب و هوايي ، گياهان مهم و با ارزشي از جمله گياهان دارويي رويش مي‌كنند كه مي‌توان به گياه مرتعي موسير كه يكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد و بصورت خودرو در رويشگاهها ي مرتفع و طبيعي رويش مي‌كند اشاره نمود كه بهره برداريهاهي نادرست و بي رويه سبب نابودي و انقراض آنها شده است. بدين منظور طرحي با عنوان بررسي كشت واهلي كردن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنتيكي اين گياه با ارزش دارويي ، همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت انجام گرفت. براي اين كار ابتدا از سه نقطه(اكوتيپ ) استان لرستان شامل ريمله ، الشتر و نخوددر پياز موسير جمع‌آوري و در قالب طرح پايه بلوكهاي كامل تصادفي و آزمايش كرتهاي خردشده (split plot )در سه تكرار و با دو روش چاله اي وفارو، كشت صورت گرفت. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه طي سه سال آمار برداري بعمل آمد.در نهايت پس از تجزيه و تحليل اطلاعات مشخص شدكه روش كشت فارو و پياز موسير منطقه ريمله ااز نظر عملكرد برتر از بقيه مناطق و روش كشت چاله اي مي‌باشد .
واژه‌هاي كليدي : موسير ، كشت ، رديفي ، چاله ، لرستان


مقدمه

موسيريكي از محصولات فرعي مراتع مي‌باشد مه بصورت خودرو و در رويشگاههاي مرتفع و طبيعي از جمله مراتع استان لرستان رويش مي‌كندبررسي كشت و اهلي نمودن گياه موسير به منظور اراﺌه راه حلي جهت جلوگيري از فرسايش ژنيتكي اين گياه مرتعي كه خاصيت ادويه اي (عطر و طعم دهنده) و داروايي (درمان روماتيسم ، ترميم زخمهاي سطحي ، خلط سينه )دارد ،همچنين جهت كشت و گسترش زراعي و تعيين بهترين روش كاشت و برداشت اصولي اقدام به انجام اين طرح تحقيقاتي گرديد.با توجه به تحقيقات ديگري كه در سطح كشور بر روي بذر آن انجام گرديدوجواب مثبت گرفته نشد لذا با اين اطلاعات اقدام به كشت پياز موسير گرديد.اميد است با انجام چنين طرحهايي زمينه براي توليد هر چه بيشتر محصولات فرعي از منابعي طبيعي فراهم گردد.

مواد و روشها

از سه نقطه ريمله ، الشتر ونخوددر پيازموسير جمع‌آوري گرديد و در ايستگاه تحقيقاتي زاغه با طول جقرافيايي48درجه و 42ثانيه وعرض جقرافيايي33درجه و29ثانيه و ارتفاعار سطح دزيا 1960متر با بارندگي 602ميليمتركشت گرديد.طرح در قالب بلوكهاي كامل تصادفي وآزمايش كرتهاي خرد شده در سه تكرار اجرا گرديد فواصل بين خطوط كشت 40سانتي متر و روي رديف فواصل بين بوته‌ها در كشت فارو 8 سانتي متر و درچاله اي 24سانتي متر مربع منظور گرديد. و در هر پلات 5 رديف پياز كشت گرديد. در هر چاله سه پياز تقريبا هم وزن و همسان ودر كشت رديفي در هر 8سانتي متر يك پياز كشت گرديد. پس از كشت از مراحل مختلف فنولوژي گياه آماربرداري شد و در نهايت جهت مقايسه ميزان توليد پياز موسير در هر سال در هر پلات يك متر مربع از خاك مزرعه بر گردانده شد.


نتايج وبحث

نتايج تجربه و تحليل عملكرد سه ساله موسير نشان مي‌دهد كه بين اكو تيپ‌هاي مناطق ريمله، الشتر و نخود در تفاوت معني داري وجود دارد بطوريكه در سال اول عملكرد اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو بيشتر از عملكرد دو منطقه ديگر بود ولي اكوتيپ منطقه نخوددر به روش كشت چاله اي از نظر عمكرد در سالهاي دوم و سوم نسبت به عملكرد ساير اكوتيپهاي برتر مي‌باشد. از نظر اقتصادي پيشنهاد مي‌گردد كه اكوتيپ منطقه ريمله با روش كشت فارو انجام گيرد .



منابع

1-اميد بيگي ،رضا،رهيافت‌هاي توليد و فرآوري دارويي، جلد2 تهران ، طراهان نشر1376
2-اميد بيگي، رضا، رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي، تهران ، فكروز،1374
3-بقاليان، كامبيز، حسنعلي نقدي بادي، گياهان اسانسدار ،نشر اندرز،1379
4-جليلي،كشت و اهلي كردن گياه دارويي موسير، گزارش نخايي، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان همدان،1380
5-زرگري،علي،گياهان دارويي جلد 4، انتشارات دانشگاه تهران،1369
6-شفيع زاده ، فتح اله، گياهان دارويي لرستان، دانشگاه علوم پزشكي لرستان-حيام،1381




بررسي عملكرد موسير‌تر سه اكوتيپ در دو روش كاشت در طي سه سال




Study the method calture on harvest medicine plant allium hirtifolium
A . sepahvand , H . asteraki , R.siahmansour,A.mohammadian,N.valizadeh
Agriculture and natural resource center research of lorestan province e..

Abstract
Our country '' Iran '' have widespread surface that different climates in different place of this country couse wide plant s flora , in this differentclimate.
Important plant s such as medicine plant are grown in different place .in other hand ample and incorect us age couse ruin of them . for this purpouse a research named survay of culture and domesticated of allium in purpase of not erosion of this plant that have ranglands and medicine value is done also this research is done for culture and agricultural distribution and derect the best method for culture and harvest of this plant . for this worre at first stage from 3 point of lorestan province rimelah ,alashtar and nokhoddar bulbs of alium are collected and by the method accident completely bloue on 3replicate and with two method of hole and farrow culture is done and at end after survey of information with statistics pacage we find the furrow culture method of allium in point of rimelah is best in compare with other point and the method of hole.
Key words:Allium hirtifolium,Agriculture,Farrow,Hole,Lorestan

["Pejman"]

تاثير ويژگيهاي شيميايي خاك روي ميزان فلاوونوييد سداب
(Ruta graveolens)
رامين سلماسي
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي آذربايجانشرقي
raminsalmasi @ yahoo. com



خلاصه

سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد كه بر ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي چندين عامل از جمله ويژگيهاي خاك تاثير گذار است. هدف از اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه است. به اين منظور، از 3 لايه خاك مربوط به سه محل تبريز كه سداب به طور طبيعي در آنها مي‌روييددر سه تكرار نمونه‌هاي خاك گرفته شد. اين نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل پاره‌اي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي خاك قرار گرفتند. نمونه‌هايي از سداب نيز از از همين مكانهاي نمونه برداري گرفته شد و مقدار فلاوونوييد روتين آنها نيز، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. با استفاده از رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم ( گرم بر كيلوگرم ) و كبالت ( ميلي گرم بر كيلوگرم ) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ همبستگي بالايي بدست آمد: 96/0 = 2r. در نتيجه، با افزودن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي آن، مي‌توان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد.
واژه هاي كليدي: سداب، ويژگيهاي شيميايي، فلاونوئيد


مقدمه

بيوسنتز فلاوونوييدها، تحت تاثير عوامل زيست محيطي مانند نور ، دما ، و مواد غذايي مي‌باشد( 2 ). جذب عناصر توسط گياه ، فرايند پيچيده‌اي است كه چندين عامل برآن تاثير گذارند. از جمله اين عوامل مي‌توان به اين موارد اشاره كرد: گونه‌هاي گياه ، ژنوتيپ ، تحرك عناصر غذايي در خاك و ويژگيهاي خاك مانند pH ، مواد آلي، ميزان رس، rH (5). نتيجه بسياري از مطالعات تاثير معني دار تغذيه عناصر روي ساخت فلاوونوييدها را نشان داده است (3و7).
سداب (Ruta graveolens ) يك گياه مهم دارويي با ميزان بالاي فلاوونوييد روتين مي‌باشد. اين فلاوونوييد نقش آنتي اكسيدانت دارد و جهت رفع بيماريهاي عروقي و ارتقا سلامتي نقش دارد. از آنجايي كه عوامل زيست محيطي بر ساخت فلاوونوييد‌ها تاثير دارند، در اين پژوهش ارتباط بين ويژگيهاي خاك و ميزان فلاوونوييدهاي اين گياه دارويي بررسي مي‌شود تا بتوان بامديريت بهينه خاك، باعث افزايش كيفيت اين گياه مهم دارويي شد.

مواد و روشها

سه محل از اطراف شهرستان تبريز كه سداب به طور طبيعي در آن مي‌روييد انتخاب شد. از سه لايه خاك (30-0 ،‌ 60-30 و 90-60 سانتيمتر ) اين محلها در سه تكرار جهت تجزيه و تحليل شيميايي نمونه‌هاي خاك گرفته شد. نمونه‌ها در آزمايشگاه مورد تجزيه و تحليل مواد ، ظرفيت تبادل كاتيوني، بافت، درصد رس و عناصر غذايي قرار گرفتند (1). pH آلي، مقدار روتين نمونه‌هاي سداب گرفته شده از همان مكانهاي نمونه‌برداري خاك نيز پس از استخراج، با استفاده از دستگاه HPLC اندازه گيري شد. از نرم افزار STATGRAGH براي محاسبات آماري اين پژوهش استفاده گرديد.

نتايج و بحث

pH خاك براي هر سه لايه به طور عام نزديك به خنثي بدست آمد (2/8 - 1/6 ). مواد آلي از 0/40 تا 6/67 گرم بر كيلوگرم خاك براي لايه اول نمونه‌هاي خاك متغير بود و در لايه سوم 2 الي 3 برابر كاهش پيدا كرد. ميزان كربن از 4/5 تا 3/35 گرم بر كيلوگرم خاك در هر 3 لايه بود در حالي كه در 30 الي 60 سانتيمتري خاك نسبتا ثابت بدست آمد (13.4-10.7). مقدار نيتروژن براي سه لايه نسبتا پايين بدست آمد: 1 تا 7/1 گرم بر كيلوگرم خاك. مقدار روتين اختلاف چشمگيري داشت :
از 14 /1%تا 76/0%.
نتايج اين پژوهش نشان داد كه كمترين ميزان روتين در محل نمونه برداري 1 بوده است و مقادير كلسيم و كبالت خاك در لايه 60-30 سانتيمتر همين محل مي‌باشد (به ترتيب 11 و 4/3 گرم بر كيلوگرم). بيشترين ميزان اين فلاوونوييد ( 14/1%) در محل نمونه برداري شماره 3 بوده است كه بيشترين كبالت (6/19 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) وكمترين مقدار منگنز (5/10 ميلي‌گرم بر كيلوگرم) خاك را داشته است. معادله رگرسيون خطي بين مجموع كلسيم (گرم بر كيلوگرم) و كبالت (ميلي‌گرم بر
كيلوگرم) در خاك و ميزان آلكالوييد دانه،‌ نشان دهنده همبستگي بالاي اين دو مؤلفه بوده است : 96/0 = 2r
معادله رگرسيون بدست آمده به اين صورت مي‌باشد :Co 345/0 + Ca372/0 + 592/0 = ميزان آلكالوييد دانه در دامنه PH كه اين پژوهش انجام گرفت ، عناصر اصلي خاك به صورت غير فعال هستند. با اين وجود ، تفسير اين داده‌ها به دليل بر همكنش بين عناصر مشكل مي‌باشد. مثالهايي از اين بر همكنشها در پژوهش محققان آمده است (4و 5 ). بر اساس اين تحقيق مقدار كلسيم + كبالت خاك ، همبستگي بالايي با ميزان روتين دانه دارند كه تاثير بالاي اين دو دسته عناصر غذايي را روي ساخت روتين نشان مي‌دهد. داده‌هاي اين تحثيق در مورد مقدار فلاوونوييد (76.-1.13% آلكالوييد براي سه محل نمونه برداري مختلف) نشان مي‌دهند كه با بهينه سازي عناصر غذايي خاك _ كه در اين پژوهش با اضافه كردن كلسيم و كبالت به خاك يا برگپاشي اين دو عنصر ميسر مي‌شود _ ميتوان ميزان روتين سداب را تا 50% افزايش داد. تحقيقات بيشتري لازم است تا مكانسيم تاثير كبالت و كلسيم را روي ساخت روتين بررسي نمايد.

سپاسگزاري

بدينوسيله از بخش گياهان دارويي دانشكده داروسازي دانشگاه تبريز بدليل راهنمايي‌هاي ارزنده شان براي اجراي اين پژوهش، قدرداني مي‌گردد.




منابع

1. Black, C. A. et al, (ed). Methods of soil analysis, Part 2. 2ed, Agronomy Monog. 9, ASA, Madison, WI. 1965.
2. Chatterjee et al., 1988 S.K. Chatterjee, R.P. Nandi, P. Bharati, B. Yonjan and M.K. Yonzon, Improvement studies on some alkaloid yielding medicinal plants, Med. Arom. Spice Plants 188 (1988), pp. 39-46.
3. Gorinova and Atanassov, 1993 N.I. Gorinova and A.I. Atanassov, Influence of chemical composition of soils on the galanthamine content in Leucojum aestivum, J. Plant Nutr. 16 (1993), pp. 1631-1636.
4. McKenzie, 1978 R.M. McKenzie, The effect of two manganese dioxides on the uptake of lead, cobalt, nickel, copper and zinc by subterranean clover, Aust. Soil Res. 16 (1978), p. 2.
5. Mengel and Kirby, 1982 K. Mengel and E.A. Kirby, Principles of Plant Nutrition (third ed.), Bern, Switzerland (1982).
6. Radanovic et al., 2002 D. Radanovic, S. Antic-Mladenovic and M. Jakovljevic, Influence of some soil characteristics on heavy metal content in Hypericum perforatum L. and Achillea millefolium L., Acta Hort. 576 (2002), pp. 295-301.
7. Tawfik, 1997 A.A. Tawfik, Response of Lupinus hartwegii Lindl. and its alkaloid content to foliar application of some chelated micronutrients, Assiut J. Agric. Sci. 28 (1997), pp. 57-65.


Influence of Some Chemical Characteristics of Soil on Flaveonoid of Ruta Graveolens
Ramin Salmasi *
* Research scientific member of research center of agriculture and natural resources of East Azarbayjan, Tel: 09144136422, raminsalmasi@yahoo.com (raminsalmasi@yahoo.com)

Abstract
Flaveonoid of Ruta graveolens are used in numerous medicienes. A relation between soil properties and plant flaveonoids content can be expected. Soil samples were analysed in 3 layers (0-30, 30-60 and 60-90 cm) on 3 natural sites around of Tabriz city. Linear regressions were performed between 20 soil factors, analysed in the 3 soil layers and the Ruta graveolens flaveonoids content. Co and Ca soil contents were positively correlated with flaveonoids content. A highly significant relation was shown between Ca and Co in the plant and flaveonoids content (R2 = 0.96) showing positive influence of these mineral elements on the alkaloid synthesis. Soil and foliar supplies of Ca and Co could be tested to improve seed alkaloid content.

Keywotds: Ruta graveolens, soil, flavenoid

["Pejman"]

تاثير كاهش مصرف كود نيتروژني بر عملكرد و
مقدار اسانس گياه دارويي مريم گلي(Salvia officinalis)
ابراهيم شريفي عاشورآبادي1, ابوالقاسم متين1، محمد حسين لباسچي1، محمد باقر رضايي 1و بهلول عباس زاده2
1- اعضاي هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع, بخش تحقيقات گياهان دارويي, ص. پ 116-13185
2- دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي واحد كرج



خلاصه

به منظور بررسي كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژني بر عملكرد و درصد اسانس گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) تحقيقي در مجتمع تحقيقاتي البرز كرج به اجرا در آمد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار به فرم اوره و به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. نتايج آزمايش نشان داد كه تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه در سطح پنج درصد اختلاف معني‌دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه تاثير روشهاي كوددهي بر درصد اسانس معني‌دار نبود. بنابر نتايج آزمايش، روش محلول پاشي، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك و در نهايت عملكرد اسانس، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را 5/87% نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. بنابر اين، استفاده از روش محلول پاشي مي‌تواند به منظور كاهش مصرف كود نيتروژني و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مورد توجه قرار گيرد.
واژه‌هاي كليدي: كشاورزي پايدار، زراعت ارگانيك، سيستم‌هاي زراعي كم نهاده، محلول پاشي، گياهان دارويي، مريم گلي

مقدمه

در بسياري از آزمايشهايي كه توسط محققان در زمينه كشاورزي پايدار انجام گرفته معمولا توجه كمتري به كيفيت توليد شده است. اين مسأله به‌ويژه در رابطه با توليدات گياهان دارويي از اهميت بسزايي بر خوردار است. محصول زراعي يك گياه دارويي زماني مقرون به صرفه است كه مقدار عملكرد و مواد ثانويه آن به حد مطلوب رسيده باشد. و از آنجائي كه اكوسيستم‌هاي زراعي نقش تعيين كننده‌اي در بيوسنتز متابوليتهاي ثانويه دارند بنابراين همواره مطالعه تاثير شرايط يك اكوسيستم بر توليد متابوليتي گياهان داراي اهميت فراواني است. به منظور دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار، ارائه الگوهاي مناسب توليد اهميت ويژه‌اي دارد (2). نكته مهم اينست كه چگونه مي‌توان نياز به كود‌هاي شيميايي را كاهش داد. تحقيقات نشان مي‌دهند كه مقدار مصرف كود نيتروژني رابطه مستقيم با مقدار نيترات و نيتريت موجود در سبزيها دارد(7). طبق گزارش Brussaard (1997) اضافه نمودن مواد شيميايي در خاك باعث تغيير در ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژي خاك مي‌شود. با اين حال به يكباره نمي توان كودهاي شيميايي را از اكوسيستم‌هاي زراعي حذف نمود (7و3). امروزه استفاده از سيستم‌هاي زراعي كم نهاده به منظور ابداع شيوه‌هاي نوين مديريت بهره برداري از منابع و دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار جايگاه قابل توجهي پيدا كرده است. در اين راستا Khan و همكاران (1992) اعلام داشتند كه استفاده از كود نيتروژني به‌صورت محلول پاشي بر اندام سبز گياه در مقايسه با استفاده مستقيم در خاك، باعث توليد بيشتر مقدار اسانس گياه رازيانه شد. طبق گزارش شريفي عاشورآبادي (1383)، كاربرد كود نيتروژني اوره به صورت محلول‌پاشي بر اندام هوايي گياه مليس موجب افزايش عملكرد سرشاخه گياه گرديد.

مواد و روشها

اين تحقيق در مجتمع تحقيقاتي البرز واقع در 5 كيلومتري جنوب شهرستان كرج با مشخصات زير به اجرا در آمد:
بافت خاك: لومي رسي- لومي، وزن مخصوص ظاهري: 46/1 گرم بر سانتيمتر مكعب، هدايت الكتريكي: dsm-1 83/2، اسيديته: 54/7، ميزان كربن آلي: 67/0 درصد، ميزان نيتروژن كل: 063/0در صد.
در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) استفاده شد. به منظور استقرار گياه در زمين اصلي، در نيمه دوم فروردين نسبت به انتقال نشاها از خزانه به كرتهاي آزمايشي اقدام گرديد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار، به‌صورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد (بدون كود) بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش كود مورد استفاده به فرم اوره بود كه در دو تقسيط مساوي به گياه داده شد. 15 روز پس از انتقال گياه به زمين اصلي، اولين تقسيط كودي و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي و پس از حذف حاشيه به‌وسيله دست صورت گرفت و در سايه خشك گرديد. استخراج اسانس از نمونه‌ها با روش تقطير با آب2 انجام شد.


نتايج و بحث

طبق نتايج بدست آمده، تاثير روشهاي كود دهي بر ماده خشك سرشاخه گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت. مقايسه ميانگين‌ها به روش LSD نشان داد كه روش محلول پاشي با ميانگين 2/2451 كيلوگرم در هكتار بيشترين ماده خشك را توليد نمود و نسبت به شاهد اختلاف معني دار داشت. اين در حالي است كه روشهاي مختلف كود دهي بر درصد اسانس گياه تاثير معني دار نداشت. طبق نتايج آزمايش، محلول پاشي كود اوره بر اندام هوايي گياه، ضمن افزايش عملكرد ماده خشك، ميزان مصرف كود شيميايي نيتروژني را به مقدار 5/78 در صد نسبت به روش مصرف در خاك كاهش داد. از مشكلات اساس كودهاي شيميايي نيتروژنه، تجمع نيترات در پيكر رويش گياهان است. Kheir و همكاران (1991) و Ondes و Zabunoglu(1991) اظهار داشتند كودهاي نيتروژنه به ويژه اوره و نيترات آمونيوم با وجود آنكه موجب افزايش در عملكرد سبزيها مي‌شود، ولي باعث تجمع نيترات بيشتر را درپيكر گياه نيز خواهند شد. همچنين استفاده بيش از حد كودهاي شيميايي باعث فقدان تركيبهاي مناسب غذايي در خصوصيات ساختماني توليد شده و موجب كاهش عناصر غذايي خاك و تخريب ساختمان فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك مي‌گردد (8). در اين رابطه شريفي عاشورآبادي (1383) گزارش نمود كه كاربرد كود نيتروژنه به صورت محلول پاشي باعث افزايش ماده خشك گياه مليس گرديد. بنابر نتايج بدست آمده مي‌توان اذعان داشت كه استفاده از روش محلول پاشي موجب كاهش مصرف كود شيميايي نيتروژنه بوده و جهت دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار و حفاظت از محيط زيست مد نظرقرار دارد.


سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مساعدتهاي مسئولان و همكاران محترم موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع و همچنين مجتمع تحقيقاتي البرز كرج تشكر و قدرداني مي‌گردد.



منابع

1- اميد بيگي،. ر. 1379. رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. انتشارات فكر روز جلد سوم 397 ص.
2- زراع فيض آباد، ا. 1377. بررسي كارايي انرژي و بازده اقتصادي نظامهاي زراعي متداول و اكولوژيك در تناوبهاي مختلف با گندم. پايان نامه دوره دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، 180 ص.
3- شريفي عاشور آبادي، ا.، ‌قلاوند، ا.، نورمحمدي، ق.، متين، ا.، امين،. و باباخانلو، پ. 1377. بررسي تاثير روشهاي حاصلخيزي خاك بر عملكرد گياه رازيانه. پنجمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات، 13-9 شهريور، كرج- ايران.
4- شريفي عاشور آبادي، ا.، متين، ا.، لباسچي، م. ح. و عباس زاده، ب. 1383. تاثير مصرف كود نيتروژني بر عملكرد گياه دارويي بادرنجبويه. فصلنامه پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، جلد 20 شماره 3. صفحات 376-369.
5- كوچكي، ع.، حسيني، م. و هاشمي دزفولي، ا. 1375 كشاورزي پايدار. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد، 162 ص.
6- متين، 1. 1350 تكنولوژي، فيزيولوژي و طرق استعمال كودهاي شيميايي در مناطق خشك. انتشارات دانشگاه جندي شاپور، 339 ص.
7- ملكوتي، م. ج. 1375. كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. انتشارات سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي، 297 ص.
8- Brussaard, L., Ferrera - Cerrato, R. 1997. Soil ecology in sustainable agricultural systems. New York: Lewis Publishers, U.S.A., 168 p.
9- Khan, M. M. A., Afag, S. and Afidi, M. M. R. K.1992. Yield and quality of fennel (Foeniculum vulgare. Mill) in relation to base and Foilar application to nitrogen and phosphorus. Journal of Plant Nutrition, 15 (11): 2502 - 2515.
10- Kheir, N. F., Hanafu Ahmaed, A., Abou, A. H. Hossein, E. E. A. and Harb, E. M. 1991. Physiological studies the hazardous nitrate accumulation in some vegetable. Bull. Facq of Agric. Univ of Cairo, Economices, 59 (1):1-12.
11- Ondes, A. D. and Zabunoglu, S.1991. The effect of various nitrogenous fertilizers on nitrate accumulation in vegetable. Doga. Turk Tarim Ve Ormanilik pergisi , 15(2): 445-460.

Effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils
in Salvia officinalis

E.sharifi Ashoorabadi, A.matin, M. H.Lebaschi, M. B. Rezaei and B. Abbaszadeh
Research Institute of Forest and Rangelands/ Medicinal Plants Research Division

Abstract:
In order to effects of reduction in nitrogen fertilizer on yield and essential oils of Salvia officinalis, a field experiment was conducted in Alborz research complex. The treatments was 80 kgha-1 nitrogen application in soil and 10 kgha-1 of %2 spry application that was compared to the control treatment (no fertilizers) in complete randomize block design with three replication. In both treatments, the first application was conducted in 10 cm of high plant and second application was after 30 days.The harvest carried out before flowering.The results showed that, in comparison of others, the spry application , raised dry mater yield to 2451.2 kgha-1. The LSD test showed that, the spry method was significant (a=%5) to control and was reduced to 87.5% relation to the soil application. Based on the results, low input Agriculture systems could be introduced for sustainable agriculture.
Keyword: Sustainable agriculture, organic farming,LISA= Low Input Agriculture Systems, Spry, medicinal plants, Salvia officinalis

["Pejman"]

بررسي كاربرد كود نيتروژني به فرم جامد و محلول پاشي بر كارايي انرژي توليد در گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis)
ابراهيم شريفي عاشورآبادي1، عليرضا كوچكي2، محمد حسين لباسچي1 و ابوالقاسم متين1
1-عضو هيات علمي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، بخش تحقيقات گياهان دارويي، ص. پ 116-13185
2- عضو هيات علمي دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد



خلاصه

به منظور بررسي كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي كم نهاده، اين تحقيق در سال 1383 در مجتمع تحقيقاتي البرز كرج به اجرا در آمد. در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي (Salvia officinalis) استفاده شد. تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلوگرم در هكتار كود نيتروژن، به صوت اوره و مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار به‌صورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مورد مقايسه قرار گرفتند. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. به منظور بررسي كارايي انرژي توليد در دو روش فوق، نرم‌افزار كامپيوتري ويژه‌اي كه طراحي و برنامه نويسي شده بود مورد استفاده قرار گرفت. طبق نتايج بدست آمده، تاثير روش‌هاي كاربرد كود بر كارايي انرژي توليد گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت و روش محلول پاشي ضمن افزايش كارايي انرژي به ميزان 42/2، مصرف نهاده پر انرژي مانند كود شيميايي نيتروژني را تا حد 5/87 درصد كاهش داد.
واژه‌هاي كليدي: گياه دارويي، مريم گلي، محلول‌پاشي



مقدمه

اكوسيستمهاي زراعي و ابسته به دو نهاده متفاوت از انرژي، يعني انرژي اكولوژيكي و زراعي است. منبع انرژي اكولوژيكي شامل انرژي خورشيدي بوده و منشاء انرژي زراعي معمولا به صورت بيولوژيكي و صنعتي مي‌باشد (5). با توجه به اينكه كارايي انرژي در يك سيستم شامل نسبت انرژي خروجي به انرژي تزريقي است، بنابر اين افزايش عملكرد و يا همچنين كاهش نهاده‌هاي مصرفي موجب افزايش كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي شده كه هر كدام در جايگاه خود ميتواند نقش تعيين كننده‌اي داشته باشد. در اين رابطه سيستمهاي كشاورزي پايدار سيستمهايي هستند كه براي توليد بيشتر در مدت زمان طولاني، به نهاده‌هاي كم انرژي و مقادير كمتري از مواد شيميايي اتكاء دارند. طبق گزارش Pimental و همكاران (1983) مقدار قابل توجهي از انرژي مورد استفاده در سيستم‌هاي كشاورزي مربوط به كودهاي شيميايي است. بنابر اين كاهش منطقي نهاده‌هاي مصرفي و طراحي جديد سيستم‌هاي توليد از اهميت ويژه‌اي بر خوردار است. در اين رابطه پژوهشگراني چون Clements و همكاران (1995)، Ents و همكاران (2002)، Martin و همكاران (2002)، Mendosa (2002)، Peterson و همكاران (1989)، Pimental (1993)، زراع فيض آبادي (1377) و شريفي عاشورآبادي و همكاران (1379) گزارشهاي مشابهي بيان داشته اند.

مواد و روشها

اين تحقيق در سال 1383 به‌مدت يك سال در مجتمع تحقيقاتي البرز واقع در پنج كيلومتري جنوب شهرستان كرج به اجرا در آمد. تعدادي از ويژگيهاي خاك منطقه مورد آزمايش به شرح زير است:
بافت خاك: لومي رسي- لومي، وزن مخصوص ظاهري: 46/1 گرم بر سانتيمتر مكعب، هدايت الكتريكي: dsm-1 83/2، اسيديته: 54/7، ميزان كربن آلي: 67/0 درصد، ميزان نيتروژن كل: 063/0در صد.
در اين آزمايش از گياه دارويي مريم گلي
(Salvia officinalis) استفاده شد. با توجه به منابع موجود در رابطه با نحوه كاربرد كود‌هاي نيتروژني، تيمارهاي مورد بررسي شامل كاربرد 80 كيلو گرم نيتروژن خالص در هكتار به فرم اوره و بصورت مصرف در خاك و همچنين 10 كيلو گرم در هكتار بصورت محلول پاشي دو درصدي بر اندام هوايي گياه در مقايسه با تيمار شاهد بود كه در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار اجرا گرديد. در هر دو روش، پس از اينكه ارتفاع گياه به حدود 10 سانتيمتري رسيد، در نيمه دوم فروردين اولين تقسيط و 30 روز بعد دومين تقسيط به گياه داده شد. برداشت گياه قبل از گلدهي انجام شد. آبياري تيمارهاي فوق يكسان و با فاصله هر هفت روز يك بار و همچنين وجين كليه كرتها بصورت مكانيكي و با دست صورت گرفت. به منظور بررسي كارايي انرژي توليد در تيمارهاي فوق، از نرم افزار كامپيوتري ويژه‌اي كه توسط شريفي عاشورآبادي (1377) طراحي و برنامه نويسي شد استفاده گرديد.


نتايج و بحث

اطلاعات حاصل نشان داد كه تاثير روشهاي كاربرد كود نيتروژني بر كارايي انرژي توليد در گياه مريم گلي در سطح پنج درصد اختلاف معني دار داشت. روش محلول پاشي ميزان توليد سرشاخه گياه را افزايش داد. كارايي انرژي در اين سيستم 42/2 محاسبه گرديد كه نسبت به ساير تيمارهاي كودي اختلاف معني دار داشت. در عين حال به ميزان 5/87 در صد، مصرف نهاده‌اي پر انرژي مانند كود شيميايي نيتروژني را كاهش داد. با توجه به اينكه كارايي انرژي در يك سيستم شامل نسبت انرژي خروجي به انرژي تزريقي است، بنابراين كاهش نهاده‌هاي مصرفي و يا افزايش عملكرد موجب افزايش كارايي انرژي در سيستم زراعي خواهد شد. طبق گزارش Pimental و همكاران (1983) مقدار قابل توجهي از انرژي مورد استفاده در سيستم‌هاي كشاورزي مربوط به كود‌هاي شيميايي است. در اين رابطهClements و همكاران (1995) اظهار داشتند كه در يك اكوسيستم زراعي با نهاده كم، ميزان مصرف انرژي كه از طريق مصرف كود تزريق مي‌شود 26 تا 50 درصد نسبت به سيستم‌هاي زراعي پر نهاده كمتر است. در رابطه با افزايش كارايي انرژي در سيستم‌هاي زراعي ارگانيك و كم نهاده، پژوهشگراني چون Ents و همكاران (2002)، Martin و همكاران (2002)، Mendosa (2002)، Peterson و همكاران (1989)، Pimental (1993)، زراع فيض آبادي (1377) و شريفي عاشورآبادي و همكاران (1379) گزارشهاي مشابهي بيان داشته اند.


سپاسگزاري

بدين‌وسيله از مساعدتهاي همكاران محترم مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع تشكر و قدرداني مي‌گردد.


منابع

1-اميد بيگي، ر. 1376. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان دارويي (جلد دوم). انتشارات طراحان نشر. 424 ص.
2-زارع فيض آبادي، ا. 1377. بررسي كارايي انرژي و بازده اقتصادي نظامهاي زراعي متداول و اكولوژيكي در تناوبهاي مختلف با گندم. پايان نامه دوره دكتري دانشگاه فردوسي مشهد، 180 ص.
3-شريفي عاشورآبادي، ا.1377. محاسبه كارايي انرژي تزريقي در اكوسيستمهاي زراعي، پنجمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران، 13-9 شهريور، كرج- ايران.
4-شريفي عاشور آبادي، ا.، نورمحمدي، ق.، ‌قلاوند، ا.، متين، ا. و امين، غ. 1379. بررسي تاثير روشهاي حاصلخيزي خاك بر روند توليد و كارايي انرژي در اكوسيستمهاي زراعي. ششمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات، 13-16 شهريور، مازندران-ايران.
5-كوچكي، ع. 1373. كشاورزي و انرژي، نگرش اكولوژيكي. انتشارات دانشگاه فردوسي مشهد، 229 ص.
6- متين، ا. 1350. تكنولوژي، فيزيولوژي و طرق استعمال كودهاي شيميايي در مناطق آريد. انتشارات دانشگاه جندي شاپور، 339 ص.
7- ملكوتي، م. ج.1375. كشاورزي پايدار و افزايش عملكرد با بهينه سازي مصرف كود در ايران. انتشارات سازمان تحقيقاتؤ آموزش و ترويج كشاورزي. 297 ص.
8- Clements, D. R., Weise, S. F., Brown, R., Stone house, D. P., Hume, D. J. and Swunten, C.J. 1995. Energy analysis of tillage and herbicide inputs in alternative weed management systems. Agric. Ecosystems Environ., 52: 119 -128.
9-Entz, M. H., Schoofs, A., Humble, S. M., Hoeppner, J. Holliday, N. J., Moulin, A. and Bamford, K. C. 2002. Glenlea ong-term crop rotation study: A comparison of organic and conventional systems. 14 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 119.
10- Martin, R. C., Main, M. H., Fredeen, A. H. and Georgallas, A. 2002. A comparison of organic and conventional systems. 14 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 114.
11- Mendoza, T. C. 2002.Comparative Productivity, profitability and energy use: Intensity and efficiency of organic, LEISA and conventional rice production in the philippines. 4 th Ifoam organic world congress. Victoria/ Canada. Agu. 2002. Pp 2.
12- Peterson, T. A. and Varvel, G. E. 1989. Crop yield as effected by rotation. Agro. J., 81: 734 - 738.
13- Pimental, D., Bevadi, G. and Fast, S. 1983. Energy efficiency of farming system: Organic and Conventional agriculture. Agric. Ecosystems Environ., 9: 359 - 372.
14- Pimental, D. 1993. Economics and energies of organic and conventional farming. J., Agri. Environ. Ethics, 6: 53 - 60.

Effects of nitrogen application methods
on energy efficiency of yield in salvia officinalis
E.sharifi Ashoorabadi, A. R. Koocheki, M .H.Lebaschi, A.matin
Research Institute of Forest and Rangelands/ Medicinal Plants Research Division

Abstract:
In order to effects of nitrogen fertilizer reduction on energy use efficiency of salvia officinalis, a field experiment was carried out in Alborz research complex in 2004. The treatments was 80 kgha-1 nitrogen application in soil and 10 kgha-1 of %2 spry application that was compared to the control treatment (no fertilizers) in complete randomize block design with three replication. In both treatments, the first application was conducted in 10 cm of high plant and second application was after 30 days. The harvest carried out before flowering. The energy efficiency was calculated by a software that had been designed.
The results showed that, the nitrogen application methods was significant (a=%5) to the control. In comparison of other treatments, the spry application raised energy efficiency (2.42). In the spry method, nitrogen fertilizer was reduced to 87.5% relation to the soil application.
Keyword: Agroecosystems, Energy efficiency, organic farming,LISA= Low Input Agriculture Systems, Sustainable agriculture, medicinal plants, Salvia officinalis

["Pejman"]

بررسي توسعه كاشت گياه كرفس وحشي و نحوه بهره‌برداري از آن در استان كهگيلويه و بويراحمد
اردشير شفيعي، علي ملايي، ابراهيم کاظمي،سياه پور
1-اعضاءهيئت علمي
2-کارشنلاسان مرکز تحقيقات کشاورزي ومنابع طبيعي
ياسوج - جاده سي‌سخت - ميدان جهاد. صندوق پستي 351 كد پستي 75914 تلفن 3334311 دورنگار 3334011



خلاصه

كرفس وحشي گياهي است دو ساله يا پايا از خانواده چتريان Umbeliferea. از آنجائيكه قسمتهاي مختلف گياه مورد استفاده قرار گرفته (برگ، ريشه، بذر، شيرابه) و اين گياه بشدت مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد،‌و همه ساله از وسعت تحت پوشش آن كاهش مي‌يابد. با استناد به اطلاعات بدست آمده از اداره كل منابع طبيعي استان در سال 1372 وسعت منطقه رويشي گياه كرفس حدود 12000 هكتار بوده و بعد از يكدهه، وسعت منطقه رويشي گياه مورد مطالعه به يك‌دهم رسيده است. از بذر بدست آمده از گياه كرفس وحشي، در مناطق مشابه در استان كشت گرديده كه موفقيت چشمگيري نيز در پي داشته است. روشهاي بهره‌برداري گياه در منطقه مورد مطالعه مورد بررسي قرار گرفته، كه متأسفانه هيچگونه اصول علمي در آن رعايت نگرديده و بهره‌برداران به صورت بي‌رويه و سودجويانه بشدت قسمتهاي مختلف گياه را مورد بهره‌برداري قرار داده و بخش اعظم وسعت آن را نابود كرده‌اند.
واژه هاي کليدي : کرفس ، بهره برداري ، کهگيلويه و بويراحمد .


مقدمه

استان كهيگلويه و بويراحمد با وسعتي حدود يك درصد وسعت كشور در بين استانهاي فارس در شرق و جنوب شرق، اصفهان و چهارمحال و بختياري در شمال و خوزستان در غرب و استان بوشهر در جنوب واقع گرديده است. كثرت ارتفاعات و تغييرات شديد ارتفاعي و بالطبع نوسانات وسيع حرارت، رطوبت و بارش ساليانه و غيره موجب شده تا اين ناحيه به منزله پلي در چهار راه بين رويشگاههاي چهار منطقه رويشي جهان (ايران و توران، صحرا و عربي، سند و سودان و مديترانه‌اي) قرار گيرد.
مجموعه موارد فوق سبب رويش گونه‌هاي گياه بسيار متنوع با نيازها و خواهش اكولوژيكي بسيار متفاوت در منطقه شده است. بنابراين يكي از استعدادها و قابليت‌هاي استان وسعت منابع طبيعي تجديد شونده مي‌باشد كه در اين بين گياهان دارويي، صنعتي و خوراكي داراي جايگاه خاص و سهم عظيمي مي‌باشد.
كرفس وحشي از جمله اين گياهان است كه فقط در يك نقطه از استان با رويشگاهي حدود 1500 هكتار مورد توجه قرار گرفته است، كه با توجه به برداشت بي‌رويه و غيراصولي از آن در صورتي كه تمهيدات لازم جهت حفظ، احياء و اصلاح آن صورت نگيرد، ديري نخواهد پائيد كه نسل اين گونه باارزش نيز منقرض خواهد شد.


مواد و روشها

پس از تبادل نظر و مشورت با كارشناسان اداره كل منابع طبيعي استان و آگاهي از مناطق رويشي در سطح استان با استفاده از دستگاه GPS و نقشه‌هاي توپوگرافي 50000/1 به منطقه مورد نظر عزيمت و سپس محدوده رويشگاهي گياه كرفس را دقيقاً بر روي نقشه تعيين و با استفاده از پلانيمتر و كاغذهاي شطرنجي مساحت محدوده مشخص شد. با مشاهده تك بوته‌هاي گياه كرفس در مناطق ديگر و همچنين مصاحبت با افراد كهنسال محلي معلوم گرديد كه محدوده رويشي اين گياه خيلي بيشتر از محدوده حاضر بوده و قريب دوازده هزار هكتار مي‌باشد. مساحت رويشگاه انبوه گياه كرفس حدود 1200 هكتار مي‌باشد.
خصوصيات گياهشناسي : كرفس در منابع فارسي بنامهاي كرفس، كرفس الماء و كرسب آمده و در گويش لري كلوس تلفظ مي‌شود. در فرانسه Celeri sauvage و به انگليسي Wild celery گفته مي‌شود.
گياهي است از خانواده چتريان Umbelliferea نام علمي آن Apium graveolens و مترادفهاي آن Sium apium Roth و Seseli groveolen seop و Apium celleri Gaerth مي‌باشد.
گياهي است دو ساله يا پايا ريشه آن كوتاه، عمودي و كمي ضخيم، ساقه آن علفي، توخالي به بلندي 95-25 سانتيمتر و برگهاي آن از نظر ظاهر شبيه جعفري و داراي بريدگيهاي عميق و مركب از چند برگچه است.شروع جوانه‌زدن گياه كرفس از هفته آخر اسفندماه شروع و تا نيمه اول خردادماه ادامه دارد.گياه كرفس در محدوده ارتفاعي 2300 تا 3000 متر از سطح دريا رويش دارد. گياه كرفس وحشي برخلاف ساير گونه‌هاي خانواده چتريان داراي دو دوره رويشي و زايشي جدا از هم مي‌باشد. ساقه زايشي گياه تا ارتفاع 2/2 متر ديده شده است.
اندامهاي مورد استفاده :
از ساقه زايشي گياه شيرابه‌اي تهيه مي‌گردد كه تقريباً از هر گياه حدود 10 گرم تأمين0 مي‌شود و به گفته افراد منطقه‌اي هر كيلوگرم به قيمت يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از برگ گياه جهت خوشبو يا طعم دهنده مواد لبني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از ساقه و برگها و ساير اندامهاي رويشي گياه كرفس وحشي ترشي و خورشت تهيه مي‌شود. كه ترشي آن بصورت انبوه تهيه و به ساير استانهاي همجوار صادر مي‌گردد. با توجه به برداشتهاي صورت گرفته از بوته‌هاي كرفس چنين استنباط مي‌شود كه اگر گياه را از 15-10 سانتيمتري از سطح زمين برداشت نمايند امكان رشد مجدد براي گياه وجود دارد. البته زمان برداشت نيز مهم است و آنهم بايد زماني باشد كه امكان ريزش باران ميسر باشد.
از بذر بدست آمده گياه كرفس در سه منطقه از استان كه از لحاظ ساير شرايط اكولوژيكي و ادافيكي مشابه رويشگاه اصلي گياه كرفس بود كشت گرديد (به روش كپه‌كاري) كه از 85-50 درصد موفقيت داشته است.


نتايج و بحث

با بررسيهاي بعمل آمده چنين نتيجه‌گيري مي‌شود كه رويشگاه اصلي گياه كرفس فقط در يك نقطه از استان مي‌باشد. با توجه به موارد متعدد، استفاده از ساير اندامهاي گياه مذكور، شدت بهره‌برداري به نحوي است كه طي يكدهه وسعت منطقه رويشي به يكدهم كاهش پيدا كرده است. از گياه كرفس وحشي شيرابه‌اي بدست مي‌آيد كه جهت صادرات بهره‌برداري مي‌گردد و به قيمت هر كيلو تا يكصد هزار تومان بفروش مي‌رسد. از ساير اندامهاي رويشي گياه نيز بمنظور تهيه ترشي و چاشني لبنيات و طعم‌دهنده در كارخانجات تهيه پنير و دوغ مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كرفس را با توجه به شرايط اكولوژيكي، اقليمي، خاك و - مي‌توان در مناطق مشابه كشت كرد، و امكان موفقيت تا حدود 80 درصد ميسر مي‌باشد. ولي نكته قابل توجه اين است كه زمان كاشت و نحوه كاشت گياه هنوز معلوم نيست كه لازم است مورد مطالعه و تحقيق مفصل قرار گيرد. گياه كرفس بومي منطقه سردسيري استان بوده و در صورت امكان مي‌توان از بذر آن در ساير نقاط مشابه استانهاي همجوار كشت و توسعه داده شود.

سپاسگزاري

لازم است از همكاران طرح در اداره كل منابع طبيعي استان بخصوص آقاي مهندس امراله سياهپور كه در ساير برداشتهاي صحرايي همكاري صميمانه داشته‌اند تشكر و قدرداني بعمل آيد. همچنين از همكار ارجمند آقاي علي‌مونا پويه،‌ تكنسين بخش تحقيقات آبخيزداري كه در برداشتهاي صحرايي همكاري داشته‌اند، تشكر مي‌گردد.


منابع

1-قهرمان، احمد. فلور گياهي. جلد 8. انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع
2- ميرحيدر، حسين. معارف. جلد پنجم، چاپ اول. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي
3-پارسا، احمد. فلور ايران. جلد دوم
Saymunb J.Y, A,F. Cadvical. F.Cryct. 1984
Mones, J.Ar, J.M.Marcel, C.G Campten , 1971.U.S.A

nvestigation of growing development and revenue of the samllage plant in K.B. province
Abstract :
The Smallage is a binnial plant of the umbelif a species. Since, different parts of this plant (leaf stem, root , seed and mana) can be used, therefore , this plant have been revenue too much and caused to decrease the area which is covered by this plant every year.
One the basis of the information collected by office of natural resources , the extent of growing area was about 12000 hectar in 1372, but after 10 years this area has been reduced to one tenth. The sead of smallage has been planted in the kohgiloye and BoyerAhmad province. The result was very successful. Revenue methods of this plant have been investigated in the study area. The result shows that, ufortunately irregular utilization and profiteering motive of people caused hard revenue of different parts of this plant and the most of growing area have been destroyed.
Key word : Smallage, Mana, Leaf , Root , Stem, Seed, Revenue

["Pejman"]

بررسي سازگاري گياه دارويي گل راعي (رقم ايراني ،رقم اصلاح شده )
در شرايط آب و هوايي خراسان -مشهد -
زهرا شم آبادي،فاطمه سبك خيز
كارشناس كشاورزي
مشهد - ميدان آزادي - دانشگاه فردوسي (دانشكده كشاورزي ،گروه باغباني )



خلاصه

گل راعي با نام علمي Hypericum perforatum L. كه در جهان با نام عمومي st. john wort مشهور است اين گياه در حال حاضر يكي از بهترين داروهاي ضد افسردگي مي باشد (2) . در ايران تا كنون سه دارو از اين گياه تهيه وبه بازار عرضه شده است. در ايتاليا نيز داروي ديگري با نام هايپريسين كه به صورت كپسولهاي 15 گرمي است تهيه شده و به منظور درمان افسردگي مصرف مي شود . با توجه به بومي بودن اين گياه در ايران و به منظور تاُمين مواد خام مورد نياز صنايع دارو سازي داخلي تحقيقي در سالهاي 1381 و1382 در مورد مقايسه توده بومي و رقم اصلاح شده توپاز در گروه باغباني صورت گرفت . بررسي اين گياه از نظر سازگاري به شرايط آب و هواي مشهد در طي اين دو سال صورت گرفت .
واژه هاي کليدي : سازگاري ، گل راعي .



مقدمه

گل راعي داراي تركيبات متعددي است كه داراي اثرات بيولوژيكي ثابت شده اي مي باشد . اين تركيبات به گروههايي چون نفتوديانترونها ، فلاونوئيدها ، اسانسها و فلوروگلوسينولها تعلق دارند .
لكه هاي تيره رنگ كه در حاشيه برگها و نقاط سياه رنگي كه در حاشيه گلبرگها وجود دارد محل تجمع هيپريسين مي باشد ، حاوي روغن قهوه اي تيره رنگي است كه در زمان فشار دادن از آن تراوش مي شود (1) . از روغن آن براي ضرب ديدگي و براي سرعت بخشيدن به بهبود زخمها و جراحتها استفاده مي شود داراي خاصيت ضد التهابي نيز مي باشد .


مواد و روشها

بذرگل راعي(رقم ايراني و اصلاح شده توپاز )درگلخانه به صورت جوي و پشته كشـت شد . بذر براي جـوانه زني
نيــاز به گرما دارد ، به همـين دليل چون سيـستم گرمـايـي گلخانه راه اندازي نشده بود ، جوانه زني بذرها با تاخير صورت گرفت . تعدادي از نشاء ها براي مقاوم سازي به شرايط آب و هوايي بيرون از گلخانه ابتدا به گلدان و سپس به شاسي سرد منتقل شد . در فروردين سال بعد نشاء گلخانه اي به زمين اصلي انتقال يافت و در 4 كرت m2 2*2 به فواصل cm40 كشت شد . اولين گلدهي در تير ماه همان سال صورت گرفت (شكل 1) . برداشت بذر در شهريور ماه انجام شد . بعد از سپري شدن زمستان رشد آن آغاز شد كه نسبت به سال اول از رشد سريعتري برخوردار بود و ساقه هاي گلدهنده اين گياه در اواخر فروردين ماه ظاهر شد . دومين گلدهي در اوايل خرداد و تشكيل كپسول در اواخر خرداد صورت گرفت .برداشت بذر در دومين گلدهي در اواخر مرداد ماه صورت گرفت .

مراحل مختلف رشد وكاشت گل راعي تاريخ
كاشت بذر در گلخانه 4/8/1380
جوانه زني بذر 1/11/1380
مرحله دو برگي 6/11/1380
مرحله چهار برگي 10/11/1380
انتقال نشاءبه گلدان و شاسي 28/12/1380
انتقال نشاءبه زمين اصلي 21/1/1381
واكاري نشاء 31/1/1381
گلدهي در سال اول 27/4/1381
تشكيل بذر 13/6/1381
ساقه زني 26/1/1382
گلدهي سال دوم 3/3/1382
تشكيل كپسول بذر 31/3/1382
برداشت بذر در سال دوم 30/5/1382
جدول 1

رقم اصلاح شده رقم ايراني
ارتفاع ساقه 2/88 2/70
گلدهنده
تعداد ساقه 20 29
گلدهنده
ميزان توليد بذر 87/60 65/30
در سال دوم
جدول 2


نتايج وبحث

نتايج اين تحقيق نشان داد كه اين گياه نسبت به شرايط آب و هوايي منطقه مشهد سازگار مي باشد و نسبت به گرما و كم آبي مقاومت خوبي دارد . مقايسه دو رقم نشان مي دهد كه ساقه گلدهنده دو رقم اصلاح شده ارتفاع بيشتري را داراست و براي برداشت مكانيكي مناسبتر است . تعداد ساقه گلدهنده در رقم اصلاح شده بيشتر بود . (جدول 2 ) اين نكته قابل توجه بود كه گلدهي رقم ايراني يكنواخت تر مي باشد ، در نتيجه جمع آوري بذر و سرشاخه هاي گلدار به راحتي صورت مي گيرد . اما در رقم ديگر بايد چندين بار اقدام به برداشت نمود . در مرحله بعدي آناليز مواد مؤثره هر دو رقم انجام خواهد شد .
سپاسگزاري
بدينوسيله از زحمات دكتر مجيد عزيزي كه در اين تحقيق ما را ياري نمودند سپاسگزاريم و نهايت قدرداني را داريم .


منابع

1- عزيزي مجيد ،اميد بيگي رضا (1381) بررسي اثرات سطوح مختلف نيتروژن وفسفربررشد، نمو ،عملكرد و ميزان ماده مؤثره هيپريسين گل راعي ،مجله علوم كشاورزي ايران(جلد 32 شماره 4 ص719-725 ).
2- عزيزي مجيد و دياس آلبرتو (1381)بررسي رشد و نمو وميزان مواد مؤثره موجود در گل راعي بومي ايران به روش HPLC-DAD. مجله علوم و صنايع كشاورزي ، جلد 17 ،شماره 1 .


Adaptation`s dliberation H.perforatum( iranian line and breeding cultivar ) in mashhad s weather
Zahra shamabady -fatemeh sabok khiz

ms grajuited
mashhad - square azady- ferddosy univercity - agriculture collage - horticlture department.
Abstract :
As a regard that Hypericum perforatum is an endemic plant in iran and in other to propering crude materials for local pharmecy `s industry a reaserch in years 1381-1382.The results showed st. john wort is adapted to mashhad area s weather.It has good resistance to warm and less water.Comparing between them shows the flowering branch in breeding cultivar(topaz) is higher and fatter to mechanical harvest.The number of flowering branch in more in topaz.Flowering in iranian line is equal so gathering the seeds from the head of flowering branch is easier but in
other line several harvesting are needed in the next stage effectione material analizes are done for both lines.
Keywords : Hypericum perforatum , st.john wort , topaz

["Pejman"]

راهكارهاي توسعه پايدار گياهان دارويي ايران
قاسم شهسوار كندري 1 و محمد علي عسكرزاده 2
1- جهاد كشاورزي كاشمر E. mail:Ghasemshahsavar @ yahoo.com, Telefax:05328232608-9
2-مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان


خلاصه

تنوع شرايط جغرافيايي ، اقليمي و خاكي ايران باعث تنوع گونه‌هاي گياهي و به طور طبيعي گياهان دارويي آن شده است. بنابراين يكي از رهيافتهاي توسعه پايدار ايران، گياهان دارويي است. در اين مقاله به تحليل چگونگي دست يافتن به توسعه پايدار گياهان دارويي از طريق بررسي محورهاي اصلي اين همايش شامل : 1- شناسايي 2- توليد 3- بهره برداري مستمر 4- فرآوري 5- بازار يابي و6- طب سنتي پرداخته مي‌شود.
كلمات كليدي: گياهان دارويي، توسعه پايدار، ايران.


مقدمه

توسعه پايدار، توسعه مبتني بر ويژگيهاي بوم‌شناختي هرمنطقه است. يكي از ويژگيهاي بوم‌شناختي مناطق خشك وگرمسيري بروز انواع تنشهاي محيطي است و تنشها مهمترين عامل افزايش كميت و كيفيت مواد موثر گياهان دارويي است(4و6). بيش از 90 درصد مساحت ايران را مناطق خشك ونيمه خشك تشكيل مي‌دهد از طرفي تنوع شرايط جغرافيايي و آب وهوايي در گستره پهناور ايران باعث ايجاد بيش از 11هزار گونه گياهي شده كه حدود 10-8 در صد آن داراي اثرات دارويي هستند وحدود 250 تا 300 گونه دارويي آن از چندين هزار سال پيش مورد استفاده دارويي قرار مي‌گرفته‌اند(3). ولي در حال حاضر حتي آسيا نيز هيچ گونه جايگاه مشخصي در بازار ارزشمند گياهان دارويي ندارد، بنابراين بايستي راهكارهاي مختلف توسعه پايدار گياهان دارويي بررسي وبا استفاده از اين موهبت الهي در جهت توسعه پايدار كشورگام برداشت.

شناسايي

بدون شك هر اقدامي در زمينه گياهان دارويي مستلزم تحقيق وشناخت دقيق آنها از جمله موارد زيرخواهد بود:1-شناسايي علمي ودقيق گونه‌هاي مختلف دارويي2-تعيين پراكندگي آنها در كشور و3 -تحقيق در رويشگاهها وتعيين خواستهاي طبيعي آنها با انجام مطالعات بوم‌شناختي(2).

كشت وتوليد گياهان دارويي

بروز عوارض جانبي وصرفه اقتصادي با عث افزايش تقاضاي گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه دارو در جهان شده است كه با توجه به عدم جوابگويي برداشت طبيعي وتخريب منابع ژنتيكي بنابراين كشت و توليد گياهان دارويي به خصوص در كشورهاي توسعه يافته از اهميت خاصي برخوردار شده است. توليد گياهان دارويي در ايران هنوز مراحل اوليه خود را طي مي‌كند كه اميد است با كوشش محققان و مسئولان ذيربط بتوانيم به جايگاه واقعي خود برسيم. از جمله مهمترين اقدامات لازم در زمينه توليد گياهان دارويي در ايران موارد زير قابل بررسي است: 1- انجام تحقيقات فيزيولوژيكي، مورفولوژيكي و فنولوژيكي بر روي گونه‌هاي دارويي جهت بررسي اوليه سازگاري و بعد اعمال روشهاي به زراعي به منظور بررسي امكان اهلي كردن و توليد انبوه آنها ، 2- تحقيق و بررسي تغييرات و نوسانهاي مواد موثر گياهان دارويي در اثر اعمال روشهاي زراعي و مقايسه آنها با شرايط بومي وطبيعي رشدگياه و3- بررسي امكان توليد مواد اوليه دارويي و رفع نياز كارخانه‌هاي دارويي كشور. در زمينه توليد گياهان دارويي. آنچه كه پايداري توسعه را تهديد مي‌كند ورود گياهان خارجي و غفلت از گياهان دارويي بومي است كه بايستي مورد توجه قرار گيرد.

بهره برداري بهينه وپايدار از طبيعت

با وجود مطرود بودن اين راهبرد از نظرتخريب منابع ژنتيكي طبيعت ، بايستي توجه داشت كه در واقع بيش از 95 درصد گياهان دارويي در ايران از طبيعت برداشت مي‌شود(5). بنابراين درحال حاضر بهره برداري پايدار از منابع دارويي بالقوه طبيعي با بالفعل كردن آن به وسيله سازوكار مختلف بهره برداري علاوه بر حفظ گياه، موجب افزايش توليد و اشتغال مردم است. بنابراين از ديدگاه توسعه پايدار مفهوم پايداري را مي‌توان به عنوان مقررات تصميم گيري در بهره برداري طبيعي ناميد، به طوري كه فقط توليدخالص گياه برداشت ومقداري جهت زادآوري طبيعي گياه باقي گذاشته شود. در اين راستا بايستي به شناسايي و بررسي روشهاي بهره برداري بهينه وپايدار گياهان دارويي طبيعي اقدام گردد.


فرآوري محصولات دارويي

در كشور ما تنها 16 آزمايشگاه در ارتباط با فرآوري گياهان دارويي فعال هستند و تا كنون تنهادر حدود 60 داروي گياهي توليد وبه بازار عرضه شده است كه نشان مي‌دهد فراوري گياهان دارويي مراحل اوليه خود را در ايران طي مي‌كند(1). فرآوري محصولات دارويي مي‌تواند تا حد امكان به وسيله ايجاد كارخانه‌هاي مختلف علاوه بر ايجاد اشتغال مانع خروج محصولات خام از كشور و وارد كردن دوباره آنها با قيمت گزاف را بگيرد. در اين راستا: 1- شناخت كمي وكيفي مواد موثر گياهان دارويي بومي و فراهم آوردن امكانات براي دسترسي به توانمنديهاي بالقوه كشور و 2- راهنمايي وتشويق سرمايه گذاران جهت بهره برداري وتبديل فراورده‌هاي شيميايي و دارويي بايستي از اولويتهاي برنامه ريزي توسعه پايدار كشورباشد.

بازاريابي محصولات دارويي

در حال حاضر گياهان دارويي و فراورده‌هاي حاصل از آن از منابع مهم درآمد محسوب مي‌شوند. مهمترين كشورهاي صادر كننده گياهان دارويي در آسيا عبارتند از چين، هندوستان، تركيه و تايلند. كشور ما با توجه به برخورداري از اقاليم مناسب هيچ گونه جايگاهي در بازار گياهان دارويي ندارد و بايستي به تحقيق وبررسي وفراهم آوردن شرايط تجاري مناسب وبازاريابي جهت فروش گياهان دارويي ايران توجه بيشتري شود. ازجمله: 1- حمايت مالي از تاجران گياهان دارويي كشور2-راي زني‌هاي سياسي جهت كاهش هزينه گمرك صدور گياهان دارويي به خارج از كشور و3- تسهيل امور اداري مربوط به انتقال گياهان دارويي ميان مناطق مختلف كشور و حتي الامكان كاهش بهره مالكانه در واگذاري بهره برداري از گياهان دارويي مرتعي.


طب سنتي

حدود 80 درصد مردم در جوامع جهان سوم به گياهان دارويي وابسته اند. از طرفي به جهت احتراز از اثرات جانبي داروهاي شيميايي مردم علاقه بيشتري به درمان طبيعي مبذول داشته اند. موارد فوق اهميت طب سنتي را از جهت مداواي جسمي وروحي بيماران و همچنين دسترسي راحت وارزان به آن با كمترين عوارض جانبي نشان مي‌دهد. ولي متاسفانه در كشور ما كوچكترين تحولي در سيستم گياه درماني متناسب با تغييرات فرهنگي واجتماعي صورت نگرفته است بنابراين طب سنتي بايستي جايگاه اصلي خود را كه اوج آن مكتب ابو علي سينا( بهترين مكتب پزشكي آن است كه به دارو نياز نداشته باشد.) است را بيابد(3).


منابع

1- اميد بيگي، رضا.1379. گياهان دارويي در ايران وجهان، كارگاه آموزشي- ترويجي انتقال يافته‌هاي تحقيقاتي گياهان دارويي در مشهد.
2-باباخانلو، پرويز،1379. نگرشي اجمالي به تحقيقات گياهان دارويي، كارگاه آموزشي ترويجي انتقال يافته‌هاي تحقيقاتي گياهان دارويي مشهد.
3- باقري، موسي ومحمد صادق رجحان،بي سال. بررسي وضعيت گياهان دارويي واستفاده آنها در ايران وجهان ، جنگل ومرتع ، ش. 33.
4-بصيري ، حسين. 1379. توسعه پايدار چشم انداز جهان سوم ،نشر فرهنگ وانديشه، تهران.
5- رضواني مقدم ، پرويز. 1380. گياهان دارويي، جزوه كارشناسي ارشد زراعت دانشگاه فردوسي مشهد.
6-طباطبايي, سيد محمد.1374. گياهان دارويي واثر عوامل تنشي در زندگي آنها,مجله منابع طبيعي ايران,شماره 47,انتشارات دانشگاه تهران.


The Sustainable Develepment Tactics of Medicinal Plants in Iran
Ghasem shahsavar kondori1 , Mohammad Ali Askarzadeh2,
1- Jahsd-e- Agricaltur of Kashmar Email: Ghasemshahsavar @ yahoo,Telefax:05328232608-9, 2- Khorasan Agricultural and Natural Resources Research Center

Abstract:
Diversity of the geoghraphical condition, climatic and edaphic factors was caussed the plant spacies and medicinal plant diversity in Iran.One of the approaches to move to ward sustainable development of Iran is the medicinal plants.This reaserch was caried out to analysis the main tactics for arrive the sustainable development of medicinal plants in Iran such as:
1-Identification,2-Planting,3-Cotiniously Exploitaition,4-processing, 5- Marketing and 6-Traditional medical
key words: Medicinal Plants, Sustainable Development, Iran

["Pejman"]

بررسي اثر عوامل محيطي بر روي تراكم گياه دارويي كُماي بياباني
(Ferula foetida REGEL.) در منطقه عطاييه نيشابور
قاسم شهسوار كُندري1 ،منصور مصداقي2 ، هوشنگ رياضي2، محمد علي عسكرزاده2، محمد محمدي3 وحسين توكلي2
1- جهاد كشاورزي كاشمر ، تلفكس: 05328232609
2-دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي گرگان. 3- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان
Email;Ghasemshahsavar@ yahoo.com

خلاصه

به منظور بررسي اثر بهره برداري انساني و شرايط محيطي بر روي تراكم گياه دارويي كماي بياباني اين مطالعه در منطقه عطاييه نيشابور در سالهاي 1379 - 1382 اجرا گرديد. اطلاعات مكاني‌ و مؤلفهاي گياهي از3 واحد نمونه‌برداري جمع آوري گرديد نتايج نشان داد كه ميزان بهره برداري انساني بين 40 تا 75 درصد بوده و حدود 60 تا100 درصد بوته‌ها در سال اول تخريب مي‌گردد. گياه كماي بياباني در مناطق با ارتفاع كمتر از 1600 متر پراكنش داشته وبهترين رشد خود را در ارتفاع 1200 تا 1300 متر دارد.اين گياه به وسيله بذر زادآوري كرده و رشد آن از اوايل اسفند آغاز، در ارديبهشت گل داده وپس از رسيدن بذر در خرداد به خواب مي‌رود.
واژه‌هاي كليدي: كماي بياباني، بهره برداري، عوامل محيطي.


مقدمه

يكي از توليدات با ارزش، مراتع گياهان دارويي ، صنعتي وخوراكي آن است. كُماي بياباني يكي از گياهان دارويي ، خوراكي و علوفه‌اي مراتع بياباني شرق ايران است كه از قديم الايام در استان خراسان در اوايل فصل رشد اندام رويشي وبويژه ساقه گلدهنده اين گياه مونوكارپيك را از طوقه قطع وبه مصرف دارويي،خوراكي مي‌رسانده اند(2و6). بطوريكه با كاهش تراكم گياه نسبت به گذشته بيم انقراض اين گونه مفيد مي‌رود. لذا اين تحقيق براي اولين بار جهت بررسي اثر عوامل محيطي بر روي تراكم گياه كماي بياباني در منطقه عطاييه نيشابور انجام گرديد.

مواد و روشها

مشخصات منطقه: اين مطالعه در منطقه عطاييه با عرض جغرافيايي 30 35 تا 15 36 وطول 45 57 تا 45 58 درجه به عنوان يكي از رويشگاههاي عمده و مورد بهره‌برداري كماي بياباني با بارندگي 160 ميليمتر ومحدوده دمايي 9/19- تا 45 با متوسط 65/15 درجه سانتيگراد انجام گرديد.
اين تحقيق در سه مرحله زير انجام شد.

عمليات ميداني:

داده‌هاي ميداني در طول سالهاي 1379 تا1381جمع‌آوري شد. به اين منظور پس از تعيين محدوده مطالعاتي با استفاده از نقشه توپوگرافي وبازديد‌هاي ميداني پراكنش كماي بياباني مشخص و براساس درجه گياه درسطح منطقه سه واحد يا منطقه نمونه برداري با پراكنش مناسب انتخاب و ويژگيهاي گياهي، ارتفاع ونمونه‌هاي خاك از دو عمق صفر تا 30 و30 تا60 سانتيمتر به وسيله ترانسكت ، GPS و حفر پروفيل برداشت گرديد(5).زادآوري گياه با استفاده از پلات وكپه كاري وهمچنين دوران فنولوژيكي گياه برروي پايه‌هاي گياهي ثابت در منطقه قرق بررسي شد.ميزان و اثر بهره برداري انساني درسه توده معرف در شروع بهره برداري وپس از رشد مجدد بوته‌ها به وسيله پلات تعيين گرديد.توليد علوفه، نسبت ريشه به ساقه ، ميزان رطوبت گياه ومتوسط توليد بذر گياه با نمونه برداري تصادفي تعيين شد.
- عمليات آزمايشگاهي: جوانه زني و استقرار بذر گياه تحت سه تيمار خاكي ماسه ، 2/1 ماسه و2/1 رس وخاك رويشگاه آن درقالب طرح R.C.D.با چهار تكراردر گلخانه انجام شد.وزن خشك گياه، خصوصيات ظاهري بذر، اثر تغذيه گوسفند بر روي بذر و تجزيه نمونه‌هاي خاك در آزمايشگاه انجام گرديد.
- تجزيه وتحليل داده ها: تجزيه وتحليل داده‌ها شامل تجزيه واريانس،تجزيه همبستگي وتجزيه رگرسيوني چند گانه به وسيله برنامه‌هاي آماري SAS وMinitab انجام شد.

نتايج و بحث

نتايج نشان داد كه با توجه به همبستگي بالاي تراكم وپوشش كماي بياباني با ارتفاع واحدهاي نمونه برداري اين گياه بهترين رشد خود را در ارتفاع 1200 تا1300 متر داشته و پراكنش كنوني آن محدود به مناطق دشتي با ارتفاع 1000 تا1600 متربا خاك عميق است.كماي بياباني به طور فصلي گياه غالب منطقه بوده(به دليل قطر تاج بزرگ)وگياه تلخه بيان به عنوان گياه همراه آن تعيين گرديد، زادآوري طبيعي يكساله گياه مشاهده نشد، اما در كپه كاريهاي انجام شده در دو منطقه قرق 14 تا 30 درصد سبز شدن با نسبت طول ريشه به برگ 7 تا11 برابر ثبت گرديد، بنابراين بايستي تحقيق بر روي زادآوري گياه ادامه يابد. رشد گياه از اوايل اسفند آغاز ودر اواخر فروردين و اوايل ارديبشت وارد مرحله گلدهي ودر اواخر ارديبهشت و اوايل خرداد بذر گياه ريخته وپس از آن بوته‌هاي گلدهنده از بين رفته، ولي بوته‌هاي غير گلدهنده با ريزش برگها وارد مرحله ركود مي‌شوند. تعداد بوته بهره برداري شده از كماي بياباني بين 40 تا 75 درصد تعيين شد كه از اين مقدار حدود 60 تا100 درصد بوته‌ها در سال اول تخريب مي‌گردد بنابراين مهمترين عامل كاهش تراكم كماي بياباني بهره برداري انساني است. بنابراين اين مهم تناوب بهره برداري را طلب كرده وبايستي رويشگاههاي گياه توسط افراد محلي ،اداره منابع طبيعي و محيط زيست كنترل گردد.متوسط توليد علوفه هر بوته 283گرم، طول ريشه گياه به طور متوسط بين 8/0 تا 5/1 متر و نسبت ريشه به ساقه آن بين حداقل 3تا حداكثر67 برابر با متوسط 12 برابر و متوسط رطوبت 73 درصداست. كوچكي (1374) بيان داشته كه نسبت بالاي ريشه به ساقه وظرفيت بالاي نگهداري زطوبت گياه دو راه سازگاري با شرايط خشك مي‌باشد(4).متوسط توليد بذر هر بوته حدود 26 هزار عدد با وزن هزار دانه 15 گرم بوده و.از نظر ظاهري بذر گياه نسبتاً بزرگ ، قلبي شكل ، به رنگ سفيد متمايل به قهوه‌اي وباله دار با متوسط طول ، عرض وضخامت به ترتيب 14 ، 11 و3/0 ميليمتر است. بيكر 1972 نشان داده كه بذر‌هاي بزرگتر با رويشگاههاي خشك همراهند(1).تغذيه دام از بذر گياه باعث هضم واز بين رفتن آن مي‌گردد، بنابراين دام يكي از عوامل آسيب زننده به تراكم گياه است وبا توجه به مطالعات فنولوژيكي بايستي چراي دام در زمان ريزش بذر كنترل گردد. درصد جوانه زني واستقرار بذر گياه در آزمايشگاه بين 38 تا 75 درصد در تيمار خاك رويشگاه تعيين گرديد كه نسبت به دو تيمار ديگر كاملاً معني‌دار است. اين گياه درخاكهاي سبك با بافت لومي شني، غير شور ، آهكي وبا اسيديته قليايي مي‌رويد. با توجه به تجزيه رگرسيون چند گانه بين قطر تاج پوشش وتراكم گياه با عوامل مستقل خاكي دو مدل يكسان بدست آمدكه از مدل زير مي‌توان براي مديريت رويشگاه جهت نگهداري تعداد بوته مناسب در واحد سطح استفاده نمود.
Y= 16.65 X1 - 8.54 X2 + 12.57 X3 (R2=0.97, P<0.05)
( :Y تعداد بوته در صد متر مربع ، X1 : ميزان آهك ، X2 : درصد اشباع خاك وX3 درصد رس خاك) دراين معادله رابطه مثبت ميزان آهك ودرصد رس به دليل بالابردن ظرفيت نگهداري رطوبت خاك ومواد غذايي مورد نياز گياه است. علوي پناه وهمكاران 1374 نقش آهك را در افزايش عملكرد آتريپلكس نشان داده‌اند(3). همچنين رابطه منفي تراكم با درصد اشباع خاك به دليل كاهش ظرفيت نگهداري رطوبت و استقرار نهال گياه در خاكهاي سبك است.

منابع

1- خسروي، محمود. 1375. اكولوژي بذر ، چ. دانشگاه فردوسي مشهد.
2- زرگري، علي. 1367. گياهان دارويي، جلد2، نشر دانشگاه تهران.
3- علوي پناه، كاظم و همكاران. 1371. بررسي اثر كربنات كلسيم بر خصوصيات فيزيكوشيميايي خاكها و عملكرد آتريپلكس در كوير ابرقو يزد، سمينار بررسي مسائل مناطق بياباني و كويري ايران در يزد، تهران.
4-كوچكي، عوض و امين عليزاده. 1374. اصول زراعت درمناطق خشك، چاپ چهارم، انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد.
5. Barbour, Mcheal. G., Burk J. H. and Wanna D. Piths. 1987. Terrestrial Plant Ecology, 3rd. ed. p:634, Benjamin / Commings, an Imprint of Addison Wesley Langman Inc. USA.
6. Rechinger, K. H. 1987. Flora Iranica, Umbelliferae, Academiche Druck University. Verlag Santalt, No 162


An Investigation on Environmental Factors effect on density of Ferula foetida on Attaeih Area of Nishaboor
Ghasem shahsavar kondori1, Mansour Mesdaghi2, Mohammad Ali Askarzadeh2,Mohammad Mohammadi2, Hossein Tavakkoli2
1Jahad-e-Agricaltural of Kashmar, 2 Khorasan Agricultural and Natural Resourcess Research Center
Email: Ghasemshahsavar@yahoo.com (Ghasemshahsavar@yahoo.com), Telefax: 05328232608-9
Abstract
In order to investigation of environmental effects on Ferula foetida this study prrformed on Attaeih area of Nishaboor since 2001-2003. Location informationes and vegetation data were collected from three sampling site. Results show that the rare of exploitation was between 40%-75% but the rate of destruction of plants is between 60%-100%. Ferula foetida has distributed on plain areas with elevation less than 1600m and has the best growth on elevation about 1200-1300m This plant reproducted by seed and phenological stages starts from Esfand, flowering is in Ordibehesht and seeding stags is in Khordad.
Key words: Ferula foetida, exploitation , environmental effects

["Pejman"]

تأثير تنش‌هاي محيطي در افزايش متابوليتهاي ثانويه در گياهان
حسين صالحي ارجمند
عضو هيأت علمي دانشگاه اراك
اراك - خيابان شهيد بهشتي دانشگاه اراك


خلاصه

متابوليتهاي ثانويه تركيبهاي متنوعي هستند كه نقشهاي مختلفي درگياه به آنها نسبت داده مي‌شود.شواهد زيادي حاكي از نقش مهم اين تركيبها در واكنش گياه به عوامل محيطي به ويژه تنش‌ها وجود دارد. برخي مطالعات نشان مي‌دهد كه مقدار اين تركيبها در شرايط تنش به ميزان زيادي در گياه افزايش پيدا مي‌كنند.با توجه به اهميت برخي از اين تركيبها در زندگي بشرامروز، اين مقاله به برسي تأ ثير تنشهاي محيطي مختلف از جمله خشكي، شوري، نور شديد، صدمات مكانيكي و - برتجمع متابوليتهاي ثانويه در گياهان مي‌پردازد. با اين هدف كه با توجه به اوضاع تنش‌دار حاكم برسرزمين ايران آيا مي‌توان از اين مسأله به عنوان يك مزيت براي توليد متابوليتهاي ثانويه استفاده كرد؟
واژه‌هاي كليدي: متابوليتهاي ثانويه، تنش‌هاي محيطي، گياهان


مقدمه

در مطالعات اوليه دربارة متابوليتها ي ثانويه نقش اين گروه ازمواددرگياهان به‌درستي مشخص نبود. تركيبهاي زايد، مواد سرريز متابوليستي، منبع ذخيره عناصرو- از جمله نقش‌هايي بودند كه به اين تركيبها نسبت داده مي‌شد (2و3)، اما اكنون دريافته‌اند متابوليتهاي ثانويه اثر بسيار مهمي در برقراري ارتباط بين گياهان و محيط اطرافشان دارند.درموردنقش دفاعي اين تركيبها در ارتباط با پاتوژن‌ها، عوامل بيماري‌زا، حشرات و علف خواران اطلاعات زيادي دردسترس مي‌باشد. (5،6)اما مطالعات نشان مي‌دهد كه اين تركيبها نقش مهمي در واكنش گياه نسبت به تنش‌هاي محيطي نيز دارند (6،1) و در شرايط تنش برخي از اين تركيبها به ميزان قابل توجهي در گياه افزايش پيدا مي‌كنند (5،3،2،1).با توجه به اهميت اين تركيبها براي بشر و كاربرد فراواني كه متابوليتهاي ثانويه در زندگي بشر پيدا كرده‌اند (اسانسها، موارد دارويي، مواد صنعتي، آرايشي، صنايع غذايي،عطر سازي و-) واز طرفي شرايط تنشي كه درغالب نقاط كشور ما وجود دارد، بررسي وجود ارتباط بين تنشهاي محيطي با توليد و تجمع متابوليتهاي ثانويه در گياهان مي‌تواند بسيار مفيد باشد. در اين مقاله صرفنظراز سازوكار واكنش گياه، به تأثير تنش‌هاي مختلف بر ميزان متابوليتهاي ثانويه در گياهان پرداخته شده است.

نتايج و بحث

باتوجه به اين كه امروز نقش دفاعي متابوليتهاي ثانويه براي همه تقريبأ پذيرفته شده است اما هنوز بررسي سازوكار تأثير استرسهاي محيطي بر توليد اين موارد تصوير پيچيده و پر ابهامي پيش روي ما مي‌گذرد شواهد زيادي نشان مي‌دهد كه تحت شرايط تنشي توليد برخي از اين تركيبها تا چندين برابر افزايش مي‌يابد، اما دلايل زيادي نيز وجود داردكه اين تأثير هميشگي و همه گير نيست(3)، در موارد زيادي نيز كاهش ميزان متابوليتهاي ثانويه در شرايط تنش ديده مي‌شود (3).از طرفي تأثير تنش‌هاي محيطي برهمه اين تركيبهاي يكسان نيست، بنابراين كيفيت مواد مؤثره نيز تحت تنش قرار مي‌گيرد و بعلاوه تأثير تنش بر بيوماس كل نيز حتمي وعموما منفي است (1،3)، اما با وجود همه اين تناقضها به نظر مي‌رسد كه مطالعه بيشتر دربارة اين بحث مي‌تواند امكان جديدي براي بهره‌برداري ازشرايط تنش‌دار سرزمين ايران پيش روي ما باز كند شواهدي از اين امكان :
1- تنش خشكي :خشكي مهمترين عامل تنشي سرزمين ماست. پس اگر حتي بتوان در موارد معدودي از اين عامل در جهت افزايش مواد مؤثر استفاده كرد مزيت بزرگي نصيب ما مي‌شود.افزايش برخي از متابوليتهاي ثانويه در شرايط خشكي مي‌تواند در راستاي سازوكار تنظيم اسمزي گياه باشد(2،5).هرچند برخي مواد مانند الكالوئيد‌ها و اسانسها نيز بدون چنين اثري در شرايط خشكي افزايش مي‌يابند كه احتمالاًبه طريق ديگري در سازوكار سازش گياه مؤثرند(3).گياهان معطر غني از اسانس در مناطق خشك نسبت به مناطق مرطوب خيلي فراوان‌تر هستند(3).مقدار اسانس در گياهاني مانند افسنطين، بابونه، اسطوخدوس و اكاليپتوس در شرايط خشكي افزايش مي‌يابد، احتمال مي‌رود كه اسانسها در سازوكار مقاومت به خشكي از طريق كاهش تعرق مؤثرباشند (3).تركيب اسانس وكيفيت آن نيز در اثر خشكي تغيير مي‌كند(1)،خشكي باعث افزايش الكالوئيدهاي توتون، خشخاش و گياهان خانواده solanaceae حتي تا 3 برابر مي‌شود (3). ميزان ماده اسكوپولوتين در ريشه برخي واريته‌هاي يولاف درشرايط خشكي حتي تا 25 برابر افزايش مي‌يابد (2).ميزان موسيلاژ در شرايط خشك به مقدار بسيارزيادي افزايش مي‌يابد. به نظرمي رسد كه قابليت بالاي نگهداري آب اين مواد نقش عمده‌اي در سازگاري گياه به شرايط خشك دارد (3،5).
2-شوري: شوري نيز از مهمترين عوامل تنشي سرزمين ماست.حدود2/1 اراضي كشورمابه نحوي با مشكل شوري مواجه‌اند. در شرايط تنش شوري نيز تجمع اسموتيكا جهت تطبيق اسمزي يكي از سازوكارهاي تحمل به شمار مي‌رود(3). از جمله تجمع پرولين، گليسين بتاين، سوربيتول وپينتول دربسياري ازگياهان مشاهده مي‌شود (4). شوري در تركيب وكيفيت مواد مؤثر نيز تأثير دارد. به عنوان مثال تيمار شوري باعث افزايش كاروون موجود در اسانس زيره وكاهش مقدار ليمونن ولينالول آن مي‌شود.
3-سرما ويخبندان :تقريباً شكي وجود ندارد كه تحمل به يخبندان با افزايش غلظت مواد قندي در سلول همبستگي دارد (2).علاوه بر قندها برخي از الكلها مانند مانيتول، سوربيتول وگليسرول نيز در اين شرايط تجمع پيدا مي‌كنند(4).گليكوزيد‌هاي سيانوژنيك نيز در برخي از گياهان در شرايط سرد بيشتر مي‌شوند.
4-اشعه ماوراء بنفش: يكي از سازوكارهاي مقاومت در برابر آسيب ناشي از تشعشع، تركيب تركيبهاي حفاظتي نظير فلاوونها و فلاوونوئيدها و تجمع آنها در اپيدرم گياه مي‌باشد(5).نور خورشيد در منطقه فرابنفش سبب فعال شدن توليد فورا نوكومارينها مي‌گردد. اين مواد در اعضاي خانواده چتريان به وفور يافت مي‌شود. در كرفس، تحت استرس اين تركيبها مي‌تواند تا100 برابر افزايش يابد(5)
5- استرسهاي غذايي: كمبود يا افزايش برخي عناصر غذايي درخاك ميتواند باعث تغييرات قابل ملاحظه در ميزان برخي از متابوليتهاي ثانويه شود. تجمع مواد فنلي دربعضي گياهان خيلي حساس به استرس غذايي است (2).در اغلب موارد اين مواد با كاهش ازت افزايش مي‌يابند. به عنوان مثال مقدار كافئول كوئينيك اسيد در آفتابگردان در شرايط كمبود نيتروژن ممكن است 5 تا 10 برابر شود (2).
6- صدمات مكانيكي:تجمع برخي متابوليتهاي ثانويه مانند ترپنها، كومارينها، ايزوفلاوونوئيدها و تانن به هنگام بروز صدمات مكانيكي يكي از سازوكارهاي محافظت گياه به‌ويژه در مقابل ورود و فعاليت پاتوژنهامي باشد(5،6)

منابع

1- فخرطباطبايي، سيدمحمد. 1376. پيرامون زيست شناسي طبيعت، انتشارات ماجد
2- حكمت شعار،حسن.1372.فيزيولوژي گياهان در شرايط دشوار، انتشارات تبريز حكمت شعار
3-Atal,Ck;Kapur.1998. cultivation and utilization of medicinal plant.Jamu/tawi-india
4-smallwood,Mf;etal.1999.plant responses to environmental stress.Bioss scientific pub.
5-Taiz,L.andZaiger,E.1992.plant physiology. benjamin/cummings pub.inc
6-Walton.NJ;and Brown DE.1999.Chemical from plants perspectives on plant secondary products. World scientific pub.co inc


Effect of Environmental Stresses on Accumulation of Secondary Metabolites in plants
Hossein Salehi Arjmand
Arak university,Agricultural college,Department of Medicinal Plants
Email:h-salehi@araku.ac.ir

Abstract
Secondary metabolites are various compounds that different roles in plants are attributed to them. There are evidences for these products have important roles in plant responses to environmental factors specially stresses. Several studies indicate that amounts of these products significantly promote in plants on the stress conditions. With respect to importance of some of these products in human life, this article investigates effects of environmental stresses including drought, salinity,high irradiance, mechanical damages,etc.on accumulation of secondary metabolites in plants. It is seems we can utilizing these properties in producing the valuable secondary metabolites in stressful land of iran
Keywords:Secondary metabolites ,Stress,Environmental factor

["Pejman"]

تأثير تنش‌هاي محيطي در افزايش متابوليتهاي ثانويه در گياهان
حسين صالحي ارجمند
عضو هيأت علمي دانشگاه اراك
اراك - خيابان شهيد بهشتي دانشگاه اراك


خلاصه

متابوليتهاي ثانويه تركيبهاي متنوعي هستند كه نقشهاي مختلفي درگياه به آنها نسبت داده مي‌شود.شواهد زيادي حاكي از نقش مهم اين تركيبها در واكنش گياه به عوامل محيطي به ويژه تنش‌ها وجود دارد. برخي مطالعات نشان مي‌دهد كه مقدار اين تركيبها در شرايط تنش به ميزان زيادي در گياه افزايش پيدا مي‌كنند.با توجه به اهميت برخي از اين تركيبها در زندگي بشرامروز، اين مقاله به برسي تأ ثير تنشهاي محيطي مختلف از جمله خشكي، شوري، نور شديد، صدمات مكانيكي و - برتجمع متابوليتهاي ثانويه در گياهان مي‌پردازد. با اين هدف كه با توجه به اوضاع تنش‌دار حاكم برسرزمين ايران آيا مي‌توان از اين مسأله به عنوان يك مزيت براي توليد متابوليتهاي ثانويه استفاده كرد؟
واژه‌هاي كليدي: متابوليتهاي ثانويه، تنش‌هاي محيطي، گياهان


مقدمه

در مطالعات اوليه دربارة متابوليتها ي ثانويه نقش اين گروه ازمواددرگياهان به‌درستي مشخص نبود. تركيبهاي زايد، مواد سرريز متابوليستي، منبع ذخيره عناصرو- از جمله نقش‌هايي بودند كه به اين تركيبها نسبت داده مي‌شد (2و3)، اما اكنون دريافته‌اند متابوليتهاي ثانويه اثر بسيار مهمي در برقراري ارتباط بين گياهان و محيط اطرافشان دارند.درموردنقش دفاعي اين تركيبها در ارتباط با پاتوژن‌ها، عوامل بيماري‌زا، حشرات و علف خواران اطلاعات زيادي دردسترس مي‌باشد. (5،6)اما مطالعات نشان مي‌دهد كه اين تركيبها نقش مهمي در واكنش گياه نسبت به تنش‌هاي محيطي نيز دارند (6،1) و در شرايط تنش برخي از اين تركيبها به ميزان قابل توجهي در گياه افزايش پيدا مي‌كنند (5،3،2،1).با توجه به اهميت اين تركيبها براي بشر و كاربرد فراواني كه متابوليتهاي ثانويه در زندگي بشر پيدا كرده‌اند (اسانسها، موارد دارويي، مواد صنعتي، آرايشي، صنايع غذايي،عطر سازي و-) واز طرفي شرايط تنشي كه درغالب نقاط كشور ما وجود دارد، بررسي وجود ارتباط بين تنشهاي محيطي با توليد و تجمع متابوليتهاي ثانويه در گياهان مي‌تواند بسيار مفيد باشد. در اين مقاله صرفنظراز سازوكار واكنش گياه، به تأثير تنش‌هاي مختلف بر ميزان متابوليتهاي ثانويه در گياهان پرداخته شده است.

نتايج و بحث

باتوجه به اين كه امروز نقش دفاعي متابوليتهاي ثانويه براي همه تقريبأ پذيرفته شده است اما هنوز بررسي سازوكار تأثير استرسهاي محيطي بر توليد اين موارد تصوير پيچيده و پر ابهامي پيش روي ما مي‌گذرد شواهد زيادي نشان مي‌دهد كه تحت شرايط تنشي توليد برخي از اين تركيبها تا چندين برابر افزايش مي‌يابد، اما دلايل زيادي نيز وجود داردكه اين تأثير هميشگي و همه گير نيست(3)، در موارد زيادي نيز كاهش ميزان متابوليتهاي ثانويه در شرايط تنش ديده مي‌شود (3).از طرفي تأثير تنش‌هاي محيطي برهمه اين تركيبهاي يكسان نيست، بنابراين كيفيت مواد مؤثره نيز تحت تنش قرار مي‌گيرد و بعلاوه تأثير تنش بر بيوماس كل نيز حتمي وعموما منفي است (1،3)، اما با وجود همه اين تناقضها به نظر مي‌رسد كه مطالعه بيشتر دربارة اين بحث مي‌تواند امكان جديدي براي بهره‌برداري ازشرايط تنش‌دار سرزمين ايران پيش روي ما باز كند شواهدي از اين امكان :
1- تنش خشكي :خشكي مهمترين عامل تنشي سرزمين ماست. پس اگر حتي بتوان در موارد معدودي از اين عامل در جهت افزايش مواد مؤثر استفاده كرد مزيت بزرگي نصيب ما مي‌شود.افزايش برخي از متابوليتهاي ثانويه در شرايط خشكي مي‌تواند در راستاي سازوكار تنظيم اسمزي گياه باشد(2،5).هرچند برخي مواد مانند الكالوئيد‌ها و اسانسها نيز بدون چنين اثري در شرايط خشكي افزايش مي‌يابند كه احتمالاًبه طريق ديگري در سازوكار سازش گياه مؤثرند(3).گياهان معطر غني از اسانس در مناطق خشك نسبت به مناطق مرطوب خيلي فراوان‌تر هستند(3).مقدار اسانس در گياهاني مانند افسنطين، بابونه، اسطوخدوس و اكاليپتوس در شرايط خشكي افزايش مي‌يابد، احتمال مي‌رود كه اسانسها در سازوكار مقاومت به خشكي از طريق كاهش تعرق مؤثرباشند (3).تركيب اسانس وكيفيت آن نيز در اثر خشكي تغيير مي‌كند(1)،خشكي باعث افزايش الكالوئيدهاي توتون، خشخاش و گياهان خانواده solanaceae حتي تا 3 برابر مي‌شود (3). ميزان ماده اسكوپولوتين در ريشه برخي واريته‌هاي يولاف درشرايط خشكي حتي تا 25 برابر افزايش مي‌يابد (2).ميزان موسيلاژ در شرايط خشك به مقدار بسيارزيادي افزايش مي‌يابد. به نظرمي رسد كه قابليت بالاي نگهداري آب اين مواد نقش عمده‌اي در سازگاري گياه به شرايط خشك دارد (3،5).
2-شوري: شوري نيز از مهمترين عوامل تنشي سرزمين ماست.حدود2/1 اراضي كشورمابه نحوي با مشكل شوري مواجه‌اند. در شرايط تنش شوري نيز تجمع اسموتيكا جهت تطبيق اسمزي يكي از سازوكارهاي تحمل به شمار مي‌رود(3). از جمله تجمع پرولين، گليسين بتاين، سوربيتول وپينتول دربسياري ازگياهان مشاهده مي‌شود (4). شوري در تركيب وكيفيت مواد مؤثر نيز تأثير دارد. به عنوان مثال تيمار شوري باعث افزايش كاروون موجود در اسانس زيره وكاهش مقدار ليمونن ولينالول آن مي‌شود.
3-سرما ويخبندان :تقريباً شكي وجود ندارد كه تحمل به يخبندان با افزايش غلظت مواد قندي در سلول همبستگي دارد (2).علاوه بر قندها برخي از الكلها مانند مانيتول، سوربيتول وگليسرول نيز در اين شرايط تجمع پيدا مي‌كنند(4).گليكوزيد‌هاي سيانوژنيك نيز در برخي از گياهان در شرايط سرد بيشتر مي‌شوند.
4-اشعه ماوراء بنفش: يكي از سازوكارهاي مقاومت در برابر آسيب ناشي از تشعشع، تركيب تركيبهاي حفاظتي نظير فلاوونها و فلاوونوئيدها و تجمع آنها در اپيدرم گياه مي‌باشد(5).نور خورشيد در منطقه فرابنفش سبب فعال شدن توليد فورا نوكومارينها مي‌گردد. اين مواد در اعضاي خانواده چتريان به وفور يافت مي‌شود. در كرفس، تحت استرس اين تركيبها مي‌تواند تا100 برابر افزايش يابد(5)
5- استرسهاي غذايي: كمبود يا افزايش برخي عناصر غذايي درخاك ميتواند باعث تغييرات قابل ملاحظه در ميزان برخي از متابوليتهاي ثانويه شود. تجمع مواد فنلي دربعضي گياهان خيلي حساس به استرس غذايي است (2).در اغلب موارد اين مواد با كاهش ازت افزايش مي‌يابند. به عنوان مثال مقدار كافئول كوئينيك اسيد در آفتابگردان در شرايط كمبود نيتروژن ممكن است 5 تا 10 برابر شود (2).
6- صدمات مكانيكي:تجمع برخي متابوليتهاي ثانويه مانند ترپنها، كومارينها، ايزوفلاوونوئيدها و تانن به هنگام بروز صدمات مكانيكي يكي از سازوكارهاي محافظت گياه به‌ويژه در مقابل ورود و فعاليت پاتوژنهامي باشد(5،6)

منابع

1- فخرطباطبايي، سيدمحمد. 1376. پيرامون زيست شناسي طبيعت، انتشارات ماجد
2- حكمت شعار،حسن.1372.فيزيولوژي گياهان در شرايط دشوار، انتشارات تبريز حكمت شعار
3-Atal,Ck;Kapur.1998. cultivation and utilization of medicinal plant.Jamu/tawi-india
4-smallwood,Mf;etal.1999.plant responses to environmental stress.Bioss scientific pub.
5-Taiz,L.andZaiger,E.1992.plant physiology. benjamin/cummings pub.inc
6-Walton.NJ;and Brown DE.1999.Chemical from plants perspectives on plant secondary products. World scientific pub.co inc


Effect of Environmental Stresses on Accumulation of Secondary Metabolites in plants
Hossein Salehi Arjmand
Arak university,Agricultural college,Department of Medicinal Plants
Email:h-salehi@araku.ac.ir

Abstract
Secondary metabolites are various compounds that different roles in plants are attributed to them. There are evidences for these products have important roles in plant responses to environmental factors specially stresses. Several studies indicate that amounts of these products significantly promote in plants on the stress conditions. With respect to importance of some of these products in human life, this article investigates effects of environmental stresses including drought, salinity,high irradiance, mechanical damages,etc.on accumulation of secondary metabolites in plants. It is seems we can utilizing these properties in producing the valuable secondary metabolites in stressful land of iran
Keywords:Secondary metabolites ,Stress,Environmental factor

["Pejman"]

اثر آب شور بر جوانه ‏زني بذر رازيانه توده اصفهان
(Mill. Foeniculum vulgare)
ليلي صفايي
محقق بخش منابع طبيعي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان
اصفهان - دستگرد -روبروي زندان- مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اصفهان - كدپستي : 199-81785



خلاصه

رازيانه (Foeniculum vulgare) از مهمترين و قديمي‏ترين گياهان دارويي ايران و متعلق به خانواده چتريان (Apiaceaea) مي‏باشد. با توجه به اين نكته كه در بسياري از مناطق خشك و نيمه‏خشك ايران، آبها و زمين‏هاي شور و نيمه‏شوري وجود دارد كه زراعت بسياري از گياهان را با مشكل مواجه كرده است، آزمايشي براي بررسي رفتار جوانه‏زني اين گياه در سال 1381 در بخش تحقيقات گياهان دارويي مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان انجام شد. به اين منظور، بذرها تحت هفت تيمار شوري ]صفر(شاهد)، 1، 3، 6، 9، 12 و 15 EC = dS/m [ در دماي 25 درجه سانتيگراد و در قالب طرح كاملاً تصادفي با 4 تكرار قرار گرفتند. بر اساس نتايج بدست آمده از اين آزمايش، اثر تيمارها بر درصد جوانه‏زني و سرعت جوانه‏زني در سطح 1 % معني‏دار بود. ميانگين‏ درصد جوانه‏زني در 4 گروه مختلف آماري قرار گرفت. بالاترين ميانگين درصد جوانه‏زني در dS/m 1= EC (91%) و كمترين آن در dS/m 15=EC (1%) مشاهده شد. ميانگين‌هاي سرعت جوانه‏زني در 5 گروه آماري قرار گرفتند. بيشترين ميانگين سرعت جوانه‏زني در شاهد (57/9 جوانه در روز) و كمترين آن در dS/m 15 =EC (05/0 جوانه در روز) مشاهده شد. اعداد خام با استفاده از نرم‏افزار SAS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نمودارها با نرم‏افزار Excel رسم شد.
واژه‌هاي كليدي: رازيانه، آب شور، جوانه‌زني


مقدمه

رازيانه (Foeniculum vulgare) يكي ازگياهان دارويي كشورايران است كه در صنايع داروسازي از مواد موثره آن براي مداواي سرفه، دل‏درد و هضم غذا استفاده مي‏كنند و اسانس آن در صنايع داروسازي، نوشابه‏سازي، غذايي، آرايشي و بهداشتي استعمال فراوان دارد. از مزاياي ديگر گياه مي‏توان به نياز آبي كم و مقاومت به خشكي بالاي آن اشاره كرد. از مهمترين تنشهاي محيطي در كشور ايران ، تنش شوري است. شوري آب آبياري، يكي از عواملي است كه زراعت اكثر گياهان را با مشكل مواجه مي‏كند و مي‏تواند بر جنبه‏هاي مختلف كيفي و كمي رشد و نمو گياه تاثير گذار بوده و در گياهان دارويي باعث تغيير ميزان مواد موثر و خاصيت دارويي آنها شود. اين مشكلات در گياهاني كه با بذر تكثير مي‏شوند، به ويژه گياهان حساس به شوري، بيشتر ديده مي‏شود. در اين مقاله به بررسي رفتار جوانه‏زني بذر اين گياه شامل درصد جوانه‏زني و سرعت جوانه‏زني پرداخته شده است.

مواد و روشها

آزمايش انجام شده در قالب طرح كاملاً تصادفي در 4 تكرار به اجرا در آمد. ظرفها پتري‏، پنس، پيپت و كاغذ صافي‏ها در دماي 120 درجه سانتيگراد به مدت 2 ساعت در اتوكلاو حرارت داده شد تا ضدعفوني شوند. بذرها به وسيله وايتكس 10% به مدت 10 دقيقه براي جلوگيري از ايجاد آلودگي ضد عفوني گرديد. EC‌هاي مختلف آب در آزمايشگاه آب و خاك مركز تحقيقات كشاورزي اصفهان ساخته شد. هر تكرار شامل 50 عدد بذر رازيانه توده اصفهان بود. پس از برچسب زني ظرفها پتري، بذرها بين دو لايه كاغذ صافي در پتري‏ديش قرار گرفتند (روش جوانه‏زني مستقيم) و ظرفها پتري در دماي 25 درجه سانتيگراد نگهداري شد. آبياري با EC‌هاي مختلف، به ميزان مساوي بين همه تيمارها به وسيله پيپت طوري انجام مي‏گرفت كه آب پس از جذب توسط كاغذ صافي، در ظرف پتري جابجا نشود و با كج كردن پتري، تنها يكي دو قطره آب در ظرفها بماند. بررسي و يادداشت‏برداري از نتايج هر 24 ساعت صورت پذيرفت و در پايان درصد جوانه‏زني از فرمول 100 -n/N و سرعت جوانه‏زني از فرمول n1/D1+n2/D2+...+nx/Dx ( n : تعدادبذرها جوانه‏زده، N : كل بذرها، D : تعداد روز ) محاسبه و با نرم‏افزار SAS مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت. نمودارها با نرم‏افزار Excel رسم شد.

نتايج و بحث

طبق نتايج بدست آمده از تجزيه و تحليل داده‏ها، تيمارهاي آبياري با ECهاي مختلف، از نظر درصد جوانه‏زني در سطح 1% اختلاف معني‏داري داشتند و در 4 گروه آماري قرار گرفتند. در dS/m 1EC= بالاترين ميانگين درصد جوانه‏زني (91%) را نشان دادند كه از شاهد (81%) هم بالاتر بود، ولي هر دو در يك گروه آماري قرار داشتند. در dS/m 15EC= ، كمترين ميانگين درصد جوانه‏زني (1%) مشاهده شد. ECهاي 9 و 12 dS/m نيز درصد جوانه‏زني پاييني داشتند (به ترتيب 5% و 2%) و با dS/m 15 EC= در يك گروه آماري قرار گرفتند(نمودار شمارة 1).تيمارهاي آبياري با ECهاي مختلف، از نظر ميانگين سرعت جوانه‏زني در سطح 1% اختلاف معني‏داري داشتند و در 5 گروه آماري قرار گرفتند. بيشترين ميانگين سرعت جوانه‏زني در شاهد (57/9 جوانه در روز) و كمترين ميانگين سرعت جوانه‏زني در dS/m 15=EC (05/0 جوانه در روز) مشاهده شد. در ECهاي 9 و 12 dS/m ميانگين سرعت جوانه‏زني بسيار پايين و با dS/m 15EC= در يك گروه آماري قرار داشتند(نمودار شمارة 2). نمودار شمارة 2 نشان مي‏دهد كه با افزايش شوري آب آبياري ، از سرعت جوانه‏زدن كاسته شده است.مي‏توان نتيجه گرفت كه شوري آب آبياري تاثير بسيار معني‏داري بر رفتار جوانه‏زني رازيانه توده اصفهان دارد.




منابع

1. اميدبيگي، رضا. 1374. رهيافتهاي توليد و فن‏آوري گياهان دارويي. انتشاران فكر روز.جلد 2. 423 صفحه.
2. دوازده‏امامي، سعيد. 1381. اثر تنش شوري بر خصوصيات جوانه‏زني بذر 10 گونه گياه دارويي. خلاصه مقالات هفتمين كنگره علوم زراعت و اصلاح نباتات ايران. صفحات 572-571.
3. رامين، علي‏‏اكبر و اسماعيل خالقي. 1380. اثرات شوري و دما بر جوانه‏زني و استقرار گياهچه چمن. نخستين سمينار علمي كاربردي گل و گياهان زينتي ايران. صفحه 32.
4. رامين، علي‏اكبر و نسرين قوامي. 1380. اثر متقابل تنش شوري و دما بر جوانه‏زني و استقرار گياه پروانش. نخستين سمينار علمي كاربردي گل و گياهان زينتي ايران. صفحه 30.
5. زرگري، علي. 1375. گياهان دارويي. انتشارات دانشگاه تهران. جلد1. 1000 صفحه.
6. ميرحيدر، حسين. 1372. معارف گياهي. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي. جلد 2. 535 صفحه.
7- Dell Aquila. A. and Di Turn. M. 1996. The germination response to heat and salt stress in evalauting vigour loss in aged wheat seed. Seed Sci. and Technol. 24 : 309-319


Effects of saline water on germination of Esfahan fennel (foeniculum vulgare Mill.) seeds
L.Saffaei
Esfahan Agricultural and Natural Resources Research Center

Abstract
Fennel is an aromatic plant of Apiaceae. In order to evaluate the percentage and the rate of seed germination of fennel under saline condition, an experiment was conducted during 2002 in Esfahan. The experimental design was a completely randomized, with 4 replications and 7 treatments of saline water [EC= 0, 1, 3, 6, 9, 12,15 dS/m]. Analysis variance showed that the treatments had significant effect (P≤0.01) on the percentage and the rate of seed germination. Means comparison showed that based on mean percentage of germination , treatments were grouped in 4 classes. The highest and the lowest percentage of germination occured in EC=1 and EC=15 dS/m with an average of %91 and %1 respectively. Based on the rate of germination, treatments were grouped in 5 classes. The control had the highest rate of germination by an average of 9.75 (seed germinated per day) and EC=15 dS/m the lowest rate of germination by an average of 0.05 (seed germinated per day).
Key words: fennel, saline water, germination

["Pejman"]

اثر تنش شوري بر جوانه زني و رشد گياهچه برخي از گياهان دارويي

عباس صفرنژاد و حسن حميدي
به ترتيب عضو هيات علمي و کارشناس ارشد مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي خراسان، کدپستي 1148-91735 ، مشهد.


خلاصه

شوري آب و خاك از مشكلات در حال افزايش جهان است كه سطح وسيعي از كشور ما را در بر مي‌گيرد. با توجه به روند افزايشي توسعه اراضي شور و كمبود اراضي زراعي مطلوب براي كشاورزي، شناسايي گياهان دارويي مقاوم به شوري اهميت زيادي دارد. انتخاب گياهان مقاوم به شوري در مراحل جوانه زني و گياهچه‌اي از طريق كشت در محيط هيدروپونيك روشي كم هزينه و مطمئن جهت صرفه‌جويي در زمان محسوب مي‌شود. به همين منظور آزمايشي جهت بررسي اثر غلظت‌هاي مختلف شوري بر توده‌هاي مختلف زيره کوهي (Bunium persicum)، رازيانه (Foeniculum vulgare)، سياهدانه (Nigella sativa)، زيره سبز (Cuminum cyminium) و سنبل الطيب ((Valeriana officinalis در مراحل جوانه‌زني و گياهچه اي در قالب طرح كاملاً تصادفي با چهار تكرار انجام شد. تنش اعمال شده شامل سطوح صفر، 50، 100، 150، 200 و250 ميلي مولار کلريد سديم بود. نتايج حاكي از كاهش درصد جوانه زني، طول ريشه، طول ساقه، وزن خشك ريشه، وزن خشك ساقه، بيوماس و نسبت اندام هوايي به ريشه گياهان مورد مطالعه با افزايش غلظت‌هاي شوري بود. در گياهان مورد مطالعه روند كاهش متفاوت بود و اختلاف معني‌داري در ميان سطوح مختلف شوري مشاهده شد (01/0 p< ).
واژه‌هاي كليدي: تنش شوري، جوانه‌زني، گياهان دارويي


مقدمه

تنش‌هاي محيطي بويژه تنش‌هاي شوري و خشكي بيش از عوامل ديگر موجب كاهش توليدات زراعي در سطح جهان مي‌گردند. امروزه گياهان دارويي از گياهان مهم اقتصادي هستند كه به صورت خام يا فرآوري شده در طب سنتي و نوين صنعتي مورد استفاده و بهره‌وري قرار مي‌گيرند. خسارت شوري در گياهان از طريق اثر اسمزي، اثر سميت ويژه يونها و اختلال در جذب عناصر غذائي مي‌باشد (3). اكثر گزارشها حاكي از اين است كه شوري سبب كاهش رشد و توليد ماده خشك گياهان مي‌شود (5، 7). تحمل به شوري در مراحل مختلف رشدي گياهان متفاوت است (2). مطالعات نشان مي‌دهد كه سورگم، گندم و نخود در مراحل رشد رويشي و اوايل رشد زايشي به شوري حساس بوده و در مرحله گلدهي داراي حساسيت كمتر و در مرحله پر شدن دانه كمترين حساسيت به شوري را دارند (2). بنابر اين در مراحل حساس مي‌‌توان براي آبياري از آبهاي با شوري كم و در مراحل با تحمل بالاتر از آبهاي شور استفاده نمود. در اين تحقيق تأثير شوري بر برخي از گياهان دارويي در مراحل جوانه‌زني و گياهچه اي مورد بررسي قرار گرفت.


مواد و روشها

به منظور تعيين اثر سطوح شوري بر توده‌هاي مختلف زيره کوهي (Bunium persicum)، رازيانه (Foeniculum vulgare)، سياهدانه (Nigella sativa)، زيره سبز (Cuminum cyminium) و سنبل الطيب ((Valeriana officinalis، آزمايشي در مراحل جوانه‌زني و گياهچه اي در قالب طرح كاملاً تصادفي با چهار تكرار انجام شد. سطوح مختلف شوري در اين آزمايش عبارت بودند از غلظت‌هاي شاهد (صفر)، 50، 100، 150، 200 و250 ميلي مولار NaCl كه براي تهيه اين غلظتها از کلريد سديم خالص استفاده شد. مقادير مختلف NaCl براي هر يك از غلظتها به محلول غذايي هويت (4) اضافه گشت و سپس مورد استفاده قرار گرفت. بعد از 14 روز از زمان كشت به اندازه گيري مؤلفه‌هاي مختلف نظير: درصد جوانه زني، طول ساقه، طول ريشه، وزن تر ساقه، وزن تر ريشه و در نهايت وزن خشك ساقه و ريشه و نسبت اندام هوائي به ريشه اقدام گرديد. در نهايت درصدجوانه‌زني و بيوماس كل محاسبه گرديد.
محاسبات آماري با استفاده از نرم افزار SAS انجام شد و ترسيم نمودارها با استفاده از نرم افزار Excel صورت گرفت. مقايسه ميانگين‌ها نيز با استفاده از آزمون دانکن بررسي شد.


نتايج و بحث

نتايج نشان داد که بين سطوح مختلف شوري از نظر درصد جوانه‌زني اختلاف معني‌داري (01/0p) وجود دارد. با افزايش غلظت NaCl درصد جوانه زني کاهش يافته است. كاهش جوانه‌زني گياهان در محيط‌هاي شور مي‌تواند به دليل كاهش جذب موثر به علت بر هم خوردن تعادل اسمزي و نيز به علت ايجاد سميت يوني و در نهايت به علت ايجاد اختلال جذبي عناصر ايجاد گردد كه اين مطلب توسط تحقيقاتي كه صفرنژاد (4) در مورد يونجه انجام داد و نيز تحقيقات شالوت (5) تأييد گرديد. تحقيقات انجام شده نشان داد که افزايش شوري سبب افزايش جذب سديم، پتاسيم و فسفر و کاهش جذب نيتروژن مي‌شود و اين امر مي‌تواند دليل کاهش درصد جوانه‌زني نيز باشد (4).
در اين آزمايش، از نظر طول ريشه چه در مرحله جوانه‌زني، اندازه‌گيريها حاكي از اختلاف معني دار (01/0p) بين سطوح مختلف شوري بود. با افزايش غلظت کلريد سديم، طول ريشه چه کاهش يافته است. در مرحله گياهچه‌اي‌ نيز بين سطوح مختلف شوري از نظر طول ريشه اختلاف معني‌داري (01/0p) مشاهده شد. در تحقيقاتي كه در مورد اثر تنش شوري در گياه سياهدانه انجام شد كاهش طول ريشه را با افزايش غلظت NaCl به ميزان 150 ميلي‌مولار نشان داد (2). كاهش رشد گياهان تحت تنش شوري مي‌تواند به دليل كاهش ذخائر انرژي گياه باشد كه در نتيجه كاهش و اختلال فعاليتهاي زيستي و متابوليسمي در گياهان مختلف نظير گندم، جو، لوبيا و پنبه مي‌باشد (4،5).
نتايج حاصل از تجزيه واريانس نشان داد كه تغييرات طول ساقه‌چه‌، تحت تأثير تيمار شوري (01/0p) قرار گرفت. ميانگين طول ساقه‌چه در سطوح مختلف شوري نشان داد كه طول ساقه‌چه با افزايش ميزان شوري رابطه‌اي معكوس داشت و هر چه ميزان NaCl درمحيط ريشه افزايش يافت طول ساقه‌چه كاهش پيدا كرد. اندازه گيري طول ساقه در مرحله گياهچه‌اي‌ نيز نشان دهندة اختلاف معني دار (01/0p) در غلظت‌هاي مختلف شوري بود. اندازه گيريها حاكي از روند كاهشي طول ساقه با افزايش غلظت شوري دارد. با توجه به كاهش طول ساقه در گياهان مورد مطالعه مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه اختلال رشدي و از بين رفتن گياهان مي‌تواند به دليل كاهش برگ و يا از بين رفتن سطح فتوسنتز كننده در اثر قرار گرفتن در معرض تنش شوري حادث شود (6). ‌نتايج بدست آمده از آزمايشهاي انجام شده در اين تحقيق حاكي از كاهش مؤلفه‌‌هاي رشد با افزايش تنش شوري بود.


منابع

1. Francois, L. E., C. M. Grieve., E. V. Maas. and S. M. Lesch. 1994. Time of salt stress affects growth and yield components of irrigated wheat. Agron. J. 86:100-107.
2. Hajar, A. S. , M. A. Zidan. and H. S. Al-zahrani. 1996. Effect of salinity stress on the germination, growth and physiological activities of Nigella sativa L.. Persian Gulf. J. Sci. Res. 14: 445-454.
3. Niu, Xiaomu, R. A. Bressan, P. M. Hasegawa, and J. M. Pardo. 1995. Ion homeostasis in NaCl stress environments. Plant Physiol. 109: 735-742.
4. Safarnejad. A., H. A. Collin., K. D. Bruce and T. Mc Neilly, 1996. Characterization of alfalfa (Medicago sativa L.) following in vitro selection for salt tolerance. Euphytica, 92: 55-61.
5. Shalhevet, J. 1993. Plant under salt and water stress. In: Plant adaptation to environmental stress (Eds: L. Fowden, T. Mansfield, and J. Stoddard). 133-1554. Chapman and Hall.
6. Shannon, M. C. 1986. Breeding, selection and the genetics of salt tolerance. In: Salinity tolerance in Plants. (Eds: R. C. Staples, and G. H. Toenniessn). 231-252. John Wiley and Sons.
7. Tawfik , A. and A. Noga. 2001. Priming of Cumin (Cuminum cyminum) seeds and its effects of germination , emergence and storability. J. Applied Botany. 75:216-220.


Effect of salinity stress on medicinal plants in germination and seedling stages

A. Safarnejad and H. Hamidi
Khorasan Agriculture and Natural Resources Research Center. Po. Box. 91735-1148. Masshad, Iran.

Abstract
Water and soil salinity is an increasing problem in the world. Study of salt tolerance in medicinal plants for cultivating in saline lands is very important. Cultivation of plants in hydroponic environment is a fast and economical method in order to select of salt tolerant plant. An experiment was carried out in order to study the effect of different salinity levels on Bunium persicum, Foeniculum vulgare, Cuminum cyminium, Nigella sativa and Valeriana officinalis in germination and seedling stages in a complete randomized design with four replications. Salinity levels applied were zero (control), 50, 100, 150, 200 and 250 mol.m-3. The result showed, by increasing salinity level percentage of germination, root length, shoot length, root dry weight, shoot dry weight, biomass, and shoot/root ratio decreased. This decrease was different among the studied plants and there was significant different between concentration of salinity (p<0.01).

Keywords : salinity stress, germination, medicinal plant

["Pejman"]

سازگاري ارقامي از گياهان دارويي و تنوع آفات آنها در شرايط اقليمي زنجان
مهدي ضرابي (1) و سيد محمد فخر طباطبايي (2)
1- گروه گياهپزشکي پرديس کشاورزي ابوريحان، دانشگاه تهران m_zarrabi_2000@yahoo.com (m_zarrabi_2000@yahoo.com) 2- گروه باغباني پرديس کشاورزي کرج، دانشگاه تهران

خلاصه:

اين بررسي در2-1381 در دشت قيداراستان زنجان بر روي 30 رقم گياه دارويي به منظور تعيين سازگاري و نيز تنوع آفات آنها انجام گرديد.نتايج نشان داد که گونه هاي آنيسون، بادرنجبويه، کاسني، سياه دانه، رزماري، اسفرزه، گاوزبان اروپائي، ختمي داروئي،ريحان، شنبليله، کدو دانه پتي، کتان روغني، شويد، رازيانه، گشنيز، مرزه، ماريتيغال، خار مقدس، گلرنگ و گل هميشه بهار از قابليت کشت و راندمان مطلوبي در شرايط اين اقليم برخـوردار مي باشند. از نظرتنوع آفات گل هميشه بهار، گاوزبان اروپايي، خارمقدس و شويد مورد حمله شته سبز هلو و گل هميشه بهار و کدو تخمه کاغذي مورد حمله کرم برگخوار کارادريناقرار گرفتند. کدو دانه پتي دچار بوته ميري اول فصل و گاوزبان اروپائي دچار بيماري ويروس زردي رگبرگهاYVV گرديدند. گلرنگ نيزبا خسارت محدود مگس گلرنگ مواجه گرديد. دشت قيدار با توجه به شرايط مناسب و محدوديت انواع آفات مناسب کشت است.
واژه هاي کليدي : گياهان دارويي ، سازگاري ، آفات .

مقدمه:

به منظور شناسائي ارقامي سازگار با شرايط اقليمي استان زنجان طي سالهاي 2-13813 انجام شد،30 گياه داروئي اصلاح شده مناسب کشت درنواحي سرد (1 ،2 ،3 ،4) انتخاب گرديدند. وضعيت سبزشدگي، رشد، گلدهي وتوليد ميوه ارقام بررسي و گياهان ازنظر حمله حشرات خاکزي وهوازي ونيز ابتلا به بيماريهاي قارچي، باکتريائي و ويروسي ونيزنماتدهاي خسارتزاي ريشه تحت بررسي قرار گرفتند. نتايج حاصل ازاين بررسي وضعيت توليد 20 رقم اصلاح شده وتنوع آفات مشاهده شده برروي برخي ازاين تعداد را نشان داد.

موادو روشها:

شهرستان خدابنده استان زنجان بدليل موقعيت اقليمي بسيار مناسب جهت کشت انتخاب گرديد. ابتدا مرور منابع انجام و سپس بر اساس ويپژگي هاي آب وهوائي سرد، آب شيرين با PH خنثي وخاک متعادل متوسط با بافت رس شني، تعداد30 رقم گونه داروئي انتخاب گرديدند. ارقام در زمين آيش 2ساله در کرتهاي 2*1 متري،بجز درمورد کدو دانه پتي با ابعاد 2*4 ، براساس روش توصيه شده کشت گرديدند(2 ،3 ). هيچ نوع کود شيميايي و سمي نيزمصرف نگرديد. وضعيت سبز شدگي، شرايط رويشي و گلدهي هفتگي مطالعه شد.ازنظر حمله آفات و خسارتهاي حاصل از آنها ياداشت برداريهاي لازم انجام شد. اين آفات جمع آوري و در آزمايشگاه مورد شناسائي قرار گرفتند. براساس نتايج سال اول، 20 رقم سازگار تشخيص داده شد که درسال دوم بايکماه تأخير درکشت وضعيت رشدي و خسارت آفات در آنها به عنوان شرايط دير کاشت مجددا بررسي شد.

نتايج وبحث:

نتايج حاصل ازاين تحقيق نشان داد که ازميان 30 رقم کشت شده ، آنيسون Pimpinella anisum،بادرنجبويه Melissa officinalis،کاسني Chicorium intybus،سياه دانـه Nigella sativa،رزماري Rosmarinus officinalis،اسفرزه Plantage ovata،گاوزبان اروپائي Borago officinalis، ختمي داروئي Althaea officinalis،ريحان Ocimum basilicum، شنبليله Trigonella foenum-graecum،کدو دانه پتي Cucurbita pepo،کتان روغني Linum usitatissimum،شويد Anethum graveolens،رازيانه Foeniculum vulgare، گشنيز Coriandrum sativum،مرزه Satureja hortensis L، ماريتيغال Silybum marianum،خار مقدس Cnicus benedictus، گلرنگ Carthamus tinctorius و گل هميشه بهار Calendula officinalis درشرايط زود کاشت قابليت رشد وتوليد مطلوبي داشتند. کدو دانه پتي، بادرنحبوبه، گل هميشه بهار، رزماري، آويشن باغي و بومادران درشرايط ديرکاشت نيز وضعيت رويشي مطلوب داشتند. درمورد تنوع آفات اين ارقام، شته سبزهلو Myzus persicea ، به شدت هميشه بهار،گاوزبان اروپائي، خارمقدس وشويد را از اواخر تيرماه آلوده نمود. گاوزبان اروپائي آلوده به شته، عقب ماندگي رشدو زردي رگبرگها همراه باخشکيدگي کامل را نشان داد که عامل آن ويروس زردي رگبرگ Yellow Vien Virus تشخيص داده شد. همچنين کرم برگخوار کارادرنيا Caradrina exiqua ، همزمان با تشکيل اولين غنچه هاي هميشه بهار و اولين ميوه هاي کدو اين گياهان رامورد حمله قرار داد. کدو دانه پتي باشروع فصل گرم دچار بوته ميري و ريزش ميوه هاي جوان گرديد.گلرنگ در زمان سبزشدگي موردحمله کرم طوقه بر Agrotis segetum ودرزمان تشکيل غنچه موردحمله مگس گلرنگ قرار گرفت. براساس اين بررسي اين منطقه براي کشت آنيسون، بادرنجبويه، کاسني، سياه دانه، رزماري، اسفرزه، ختمي داروئي،ريحان، شنبليله، کتان روغني، رازيانه، گشنيز، مرزه، ماريتيغال که هيچگونه خسارتي از بابت آفات نداشته اند درشرايط زود کــــــاشت (نيمه ارديبهشت ) بسيار مناسب مي باشد. در مورد ساير ارقامي که داراي علائم خسارت آفات بوده اند نيز انجام سمپاشي خفيف ابتداي فصل برعليه شته سبز برروي گاوزبان، خارمقدس و شويد و برعليه کرمهاي طوقه بر و برگخوار برروي گلرنگ، هميشه بهار وکدو دانه پتي توصيه مي گردد. ضمناً براي جلوگيري از خسارت حاصل ازبيماريهاي قارچي ريشه بايد ازانجام آبياريهاي سنگين (خصوصاًدرخاکهاي رسي ) ودرساعات گرم بر روي کدودانه پتي پرهيز نمود.
سپاسگزاري:

وظيفه خودمي دانم تا از استاد گرامي جناب آقاي دکتر اميدبيگي، عضو هيات علمي محترم دانشکده کشاورزي دانشگاه تربيت مدرس که با راهنمايهاي خود درخصوص کشت ونگهداري اين ارقام کمک بسيار موثري درانجام اين تحقيق بوده اند ونيزآقايان دکتر رضواني ودکتر پور رحيم ازموسسه تحقيقات آفات وبيماريهاي گياهي که درتأئيــد برخي آفات همکاري موثر نموده اند، سپاسگـــــزاري نمايم.

منابع:

1- اميدبيگي. رضا. 01374 رهيافتهاي توليد فرآوري گياهان داروئي جلد اول 0 انتشارات فکرروز 0283 صفحه0
2-اميدبيگي. رضا 1367 0رهيافتهاي توليد فرآوري گياهان داروئي جلد دوم 0 طراحان نشر 424 صفحه0
3-اميدبيگي. رضا 1379 0رهيافتهاي توليد فرآوري گياهان داروئي جلد سوم 0 انتشارات آستان قدس رضوي0 397صفحه 0
4-Hornoque,M.,1984.Economic condition for cultivating medicinal plants.Hungarian Academy of Scinces.658P.


Adaptation of some medicinal varieties and their pest species in Zanjan
Mehdi Zarrabi(1) and Seid Mohammad Fakhr Tabatabaei (2)
1-Plant protection Dept. of Aburihan College of Agril. ,Tehran University
Email:m_zarrabi_2000@yahoo.com
2-Horticulture Dept. of Karadj College of Agril., Tehran University

Abstract
This study was carried out for reviewing some agronomic aspects of 30 medicinal plants and their pests status in Zanjan province (Ghidar region) during 2003 & 2004.Results of replanting of these species showed that Pimpinella anisum, Melissa officinalis, Chicorium intybus, Nigella sativa, Rosmarinus officinalis, Plantage ovata, Borago officinalis , Althaea officinalis, Ocimum basilicum, Trigonella foenum-graecum, Cucurbita pepo, Linum usitatissimum, Anethum graveolens , Foeniculum vulgare, Coriandrum sativum, Satureja hortensis L, Silybum marianum, Cnicus benedictus, Carthamus tinctorius and Calendula officinalis grew very well in this climatic condition. Among these species Cucurbita pepo, Melissa officinalis, Calendula officinalis and Rosmarinus the same result in late season culturing (till mid of June). Wild type of Achillea millefolium and Thymus vulgaris grew aboundantly in this region too. Surveying of pest's diversity showed that Calendula officinalis, Cnicus benedictus,Anethum graveolens and Borago officinalis by Myzus persicae and young seedling and leaves of Cucurbita pepo and Calendula officinalis by Caradrina exiqua were attacked. The Cucurbita pepo and Borago officinalis damaged by root rots and YVV respectively in warm spring. Vast cultivation of safflower were faced with restricted damage of sawfflower fly. It seems that this region (Ghidar) is very suitable for developing these plants because of its good climatic and agronomic condition and few kinds of pests.
Keywords: Medicinal plants, Pests, Diseases

["Pejman"]

توانمنديهاي استان سمنان در زمينه گياهان صنعتي، داروئي و ارائه شيوه هاي مطلوب بهره برداري
كاظم طاهريان - حسين عزالدين
مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان سمنان
سمنان، بلوار بسيج، ساختمان جهاد كشاورزي استان سمنان- ساختمان شماره2، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان سمنان، ص پ 319-35145

چكيده:

امروزه با توجه به جايگاه گياهان داروئي در بهداشت و سلامت جامعه و به سبب امتيازاتي كه دارند همواره مورد توجه مراكز علمي و تحقيقاتي قرار دارند اين بررسي كه به منظور شناخت پتانسيل هاي بالقوه و بالفعل استان صورت گرفته، ضمن ارتباط با افراد مطلع و آگاه در شهرستانها، روستاها و اجتماعات عشايري، در فصول مختلف از سال تعداد 140 گونه گياه داروئي جمع آوري و شناسايي شده است(1) بعضي از گونه هاي داروئي رويشگاههاي محدودي داشته و برخي ديگر رويشگاههاي وسيعي دارند. كه در اين مقاله ضمن معرفي شيوه هاي مطلوب و مناسبترين زمان بهره برداري جهت دستيابي به محصول بيشتر گونه وشق، اشاره خواهد شد.

مقدمه:

استفاده از گياهان داروئي در استان سمنان از ديرباز مورد توجه بوده به طوري كه اهالي بسياري از مناطق كوهستاني و كويري استان را به چاره جويي و درمان بيماريهاي خويش وا مي داشته است كه در اين رهگذر ارزش دارويي گياهان زيادي شناخته شد.استان سمنان با 5/5 ميليون هكتار مرتع و 225 هزار هكتار جنگل به لحاظ قرار گرفتن در نقطه خاصي از كشورمان داراي آب و هواي متنوعي است و اين سبب پوشش گياهي متنوع و غني شده است و با پتانسيلي كه از نظر توليد انواع گياهان دارويي دارد و عدم شناخت پتانسيل ها و گرايش مشتاقه عمومي استفاده از اين گياهان شفابخش در ميان مردم بررسي اين موضوع ضروري و مسلماً اين مهم مي تواند در حفظ و مراقبت اين سرمايه عظيم در منطقه كمك بسيار زيادي نمايد.

مواد و روشها:

جمع آوري و شناسايي گونه هاي دارويي به دو صورت زير انجام گرفته است:
1- به منظور بررسي، شناخت و نحوه استفاده از گياهان دارويي در هر منطقه پرسشنامه هايي توزيع شده و به موارد لازم پاسخ داده شده و با توجه به اطلاعات محلي بدست آمده در منطقه حضور پيدا كرده و گونه هاي دارويي جمع آوري و شناسايي شده است.
2-از آنجائيكه بسياري از گياهان دارويي هر منطقه دارويي بودن يا نبودن آن ناشناخته بوده گياهان هر منطقه به طور كامل جمع آوري شده و پس از مراحل پرس و خشك كردن اقدام به شناسايي و با توجه به اطلاعات محلي بدست آمده و بررسي منابع، دارويي بودن آنها مشخص شده است.
نتايج و بحث:

نتايج بدست آمده در خصوص اجراي اين بررسي نشـان مي دهد اغلب گياهان داروئي در مناطق شمالي و كوهستاني استان يعني دامنه سلسله جبال البرز با بارندگي بيش از 400 ميليمتر و تبخير و تعرق كمتر و درجه حرارت تابستانه معتدلتر به چشم خورده و با بالارفتن ارتفاع تا حد متوسط به ميزان اين گياهان افزوده مي شود به طوري كه ارتفاعات معروف استان مانند نيزوا، شاهوار و - داراي تنوع گياهي زيادي مي باشند. بهره برداري از گياهان صنعتي و دارويي همچون باريجه، وشق، انغوزه و .. كه رويشگاههاي وسيعي را در استان تشكيل مي دهند از قديم الايام از مراتع و جنگلها انجام مي شده و اكنون نيز ادامه دارد. اين محصولات نقش اقتصادي بسيار مؤثري در استان داشته به طوريكه علاوه بر نياز توليد داخلي مقدار قابل توجهي از اين محصولات جزء اقلام صادراتي كشور مي باشند. ميزان برداشت و مصرف اين دسته از گياهان از منابع توليد كننده بايستي كنترل شده و اصولي باشد تا باعث ضرر و زيان نگردد. چرا كه امروزه كاربردگياهان دارويي را پس از طي مراحل و عمليات شيميايي خاص ( پروسس شده process) مورد استفاده قرار مي دهند. كه اين مقرون به صرفه بوده واثر شفابخشي ماده مؤثره داروئي گياه بيشتر و از طرفي استفاده از مواد مؤثره با چنين طريقه علمي به طور غير مستقيم گياهان داروئي طبيعت و ذخاير دارويي طبيعي آنها را از دستبرد مصارف عمومي مصون مي دارد بنابراين لزوم كشت و توليد گياهان داروئي ضروري به نظر مي رسد. به عنوان مثال گونه صنعتي، داروئي وشق (Dorema ammoniacum) كه در استان سمنان داراي 12 منطقه رويشگاهي است وسعتي حدود 45 تا 50 هزار هكتار را به خود اختصاص مي دهد(2) .گياهي است علفي، پايا از تيره چتريان( Apiaceae) و از نظر تقسيم بندي گياه شناسي جزء فوربها محسوب مي شود منوكارپيك بوده و در سال آخر عمر خود پس از توليد ريشه غده اي در زير خاك پوسيده به طوريكه با كشيدن ساقه به راحتي ريشه آن از زير خاك خارج مي گردد و در واقع عمر گياه به پايان مي رسد. گياه وشق در خاك هاي caco3وcaso4 رويش داشته و به نظر مي رسد دامنه تغييرات آهك و گچ در گزينش گياه مهم مي باشد(2). در مــجاري ترشحي ساقه و ريشه گياه مذكور شيره، شــيري ر نگي جريان دارد كه بنام گم امونياك موسوم است شيره وشق را محليها به نام كوزي مي نامند اين شيره به وسيله گزش حشرات (بيشتر سرخرطومي) و يا ايجاد زخم و خراش و يا در اثر وزش بادهاي شديد و برخورد ذرات شن و ماسه و سوراخ شدن پوست ساقه به خـارج ترشـح مي شـود كه بهـره برداران بطـور سنتي صمغ هاي مترشحه طبيعي را مورد بهره برداري قرار مي دهند. مناسبترين زمان بهره برداري صمغ وشق اواخر گلدهي (اوايل خردادماه) مي باشد. در بهره برداري اين محصول نيز گاهاً بهره برداران به طور نا صحيح و غير اصولي ساقه گل دار وشق را از محل يقه قطع نموده و با اين عمل محصول بيشتري را در مدت زمان كوتاه تر بدست مي آورند. كه اين در واقع روش منطقي نبوده و باعث از بين رفتن گياه در مرحله رشد زايشي و در نهايت عدم زادآوري اين گياه در منطقه خواهد شد، اهالي مناطق مختلف از صمغ وشق به عنوان برطرف كننده ناراحتيهاي معدي و دفع انگلهاي گوارشي و جهت بهبود زخمها وتورمهاي چركي نظير كورك استفاده به عمل مي آورند. امروزه در كشور هاي اروپايي نيز علاوه بر مصرف مشابه از آن به عنوان مقوي، نيرودهنده، قاعده آور استفاده مي گردد ودر صنعت نيز به صورت تركيبي با باريجه وسريشم و - چسب بيرنگي بدست مي آيد. كه درجواهر سازي براي چسباندن قطعات الماس و جواهرات كاربرد فراواني دارد.
سپاسگزاري:

بدينوسيله از آقاي دكتر محمد باقر رضايي رئيس و همكاران محترم بخش تحقيقات گياهان دارويي و محصولات فرعي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كه در طول اجراي اين بررسي با راهنمائيها و ارشادات صميمانه خود ما را ياري فرمودند تشكر و قدر داني مي نمايم از آقاي مهندس امير مداح و مهندس غلامرضا مرادي حقيقي به دليل همكاريهاي بيدريغ نهايت تشكر را دارم. از آقاي دكتر محمد پيري رئيس محترم مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان سمنان كه با كمك و تشويق زمينه لازم جهت اين بررسي را فراهم نموده اند تشكر و قدرداني مي نمايم.
منابع:

طاهريان، كاظم. جمع آوري و شناسايي گياهان داروئي استان سمنان . انتشارات جهاد تحقيقات و آموزش، تهران.
طاهريان، كاظم. بررسي نيازهاي اكولوژيكي گياه صنعتي داروئي وشق و پراكنش آن در استان سمنان. انتشارات مركز تحقيقات .
سالار، نجاتعلي. بررسي روشهاي كشت و تكثير گياه باريجه در سمنان. انتشارات جهاد تحقيقات و آموزش، تهران.
اميد بيگي، رضا. رهيافتهاي توليد و فرآوري گياهان داروئي (جلد اول)انتشارات فكروز.
زرگري، علي. گياهان داروئي(جلد دوم). انتشارات دانشگاه تهران.



The potentials of semnan province in medicinal industrial plants and presenting the best exploitation methods.
K.Taherian , H. Ezoddin
Research center of Agriculture Resources and Natural of semnan province.
Now. a.days ,Regarding the role of medicinal plants in sanitation and health of society and their advantages, they are the focus of attention of scientific and research centers. This study is going to come to a realization of the theoretical and practical potentials of semnan province. We contacted the authorities and sperts in different cities and villages and tribes of semnan province.
during different seasons of the year, 140 different species were callected and labled. Some of the medicinal species were planted only in certain areas and some others in a rather extensive areas. in this study we intruduce the best methods and most appropriate time of their plantation for abtaining the best product; further more, we have a short survey on a number of important species including, Dorema ammoniacum

["Pejman"]

عملكرد اسانس ژنوتيپهاي گل محمدي (Rosa damascena Mill.)
مناطق مركزي كشور
سيدرضا طبائي‌عقدائي1، محمدباقر رضايي 1 و كامكار جايمند1
1- اعضاء هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع،
تهران ، صندوق پستي 116 - 13185


خلاصه

بوته‌هاي گل محمدي (Rosa damasena Mill) از استانهاي مختلف كشور جمع آوري و در موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي با سه تكرار كشت شدند. بر اساس نتايج بدست آمده ، بيشترين درصد و عملكرد اسانس به ترتيب در نمونه‌هاي اصفهان‌7 (05/0 درصد) و يزد1 (09/1338 گرم در هكتار) در سال 1381 مشاهده گرديد. بر اساس ميانگين سالهاي مختلف، نمونه‌هاي يزد1 (020/0 درصد) و اصفهان1 (019/0 درصد) بيشترين درصد اسانس را داشتند. همچنين نمونه يزد1 بيشترين عملكرد اسانس را با توليد 33/632 گرم در هكتار، به خود اختصاص داد. ژنوتيپهاي مختلف از نظر اجزاء گل نيز اختلاف نشان دادند. نمونه جمع‌آوري شده از استان تهران بيشترين تعداد گلبرگ و مادگي را در سالهاي مورد مطالعه داشت. در ميان ژنوتيپهاي مورد بررسي، بيشترين متوسط تعداد پرچم در نمونه اصفهان10 مشاهده شد. نتايج حاصل از اين بررسي توانمندي متفاوتي ميان ژنوتيپهاي تحت مطالعه از نظر توليد اسانس نشان داد. همچنين ژنوتيپهاي گل محمدي مناطق مركزي ايران از نظرخصوصيات گل به ويژه اجزاء تشكيل دهنده آن تنوع نشان دادند. از اين رو ، گزينش ژنوتيپهاي برتر و نيز ايجاد و معرفي ارقام مناسب از نظر ميزان و كيفيت اسانس، در اصلاح گل محمدي از اولويت خاصي برخوردار مي‌باشد.
واژه‌هاي كليدي: گل محمدي، تنوع، اسانس

مقدمه

‌گل محمدي عمده ترين منبع استحصال اسانس رز بشمار مي‌آيد و عطر آن از مقبوليت خاصي در جهان برخوردار مي‌باشد ( Phillips)و Rix، 1993. همچنين ارزيابيهاي مختلفي براي تشخيص محل اسانس (Staicov و Zolotovitch، 1957( ونيز ميزان روغن‌هاي فرار قابل استخراج در قسمتهاي مختلف گل شامل گلبرگ، پرچم، مادگي و كاسبرگ Cuseva و همكاران (1958) صورت گرفته است. اين مطالعه با هدف بررسي تنوع گل محمدي جمع‌آوري شده از مناطق مركزي ايران با هدف ارزيابي تنوع در اين ژنوتيپها از لحاظ ميزان اسانس انجام گرفت.

مواد و روشها

گل محمدي جمع‌آوري شده از مناطق مركزي كشور در طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار در مزرعه تحقيقاتي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشت شد و از نظر تنوع در صفات مختلف شامل ميزان اسانس و تعداد اجزاء گل درسالهاي 1383-1380 مورد ارزيابي قرار گرفتند. در اين مقاله درصد و عملكرد اسانس و تعداد گلبر0گ، پرچم و مادگي به عنوان اجزاء تشكيل دهنده گل در ژنوتيپهاي جمع‌آوري شده از استانهاي اصفهان (10 نمونه با كد 1 تا 10) ، تهران (يك نمونه) ، سمنان (2 نمونه با كدهاي س1 و 2) ، قم،(يك نمونه)، مركزي (يك نمونه)و يزد (2 نمونه با كدهاي 1 و 2) مورد بررسي قرار گرفتند. اسانس يا روغن‌هاي فرار با روش تقطير با آب از گل استخراج شد.


نتايج و بحث

بر اساس نتايج حاصل از ارزيابي صفات مورد مطالعه در ژنوتيپها اختلاف معني‌داري ميان نمونه‌هاي نقاط مختلف براي تعداد گلبرگ و مادگي (01/0 (P<و نيز تعداد پرچم (05/0(P<، مشاهده گرديد. تعداد پرچم نسبت به اثرسال و اثر متقابل ژنوتيپ و سال واكنش نشان داد (01/0. (P< بر اساس ميانگين 3 سال، ژنوتيپ مربوط به تهران بيشترين تعداد گلبرگ ومادگي ونمونه اصفهان10 بيشترين تعداد پرچم داشتند. نتايج بدست آمده نشان دهنده اثر سالهاي مختلف بر برخي از اين صفات مي‌باشد. اختلافهاي مشاهده شده ژنوتيپها در تعداد اجزائ گل با نتايج حاصل از مطالعه انجام گرفته توسط طبايي عقدايي و همكاران (1382)، تنوع ژنتيكي گزارش شده در صفات ظاهري برخي ديگر از ژنوتيپهاي گل محمدي توسط طبائي- عقدايي و همكاران (1383) ونيز در ساير گياهان Nelson ,Chen) ، 2004 (مطابقت دارد. بر اساس نتايج حاصل (جدول شماره1) درصد و عملكرد اسانس نيز در ژنوتيپها متفاوت بود، كه بيشترين آن به ترتيب در نمونه‌هاي اصفهان‌7 (05/0 درصد) و يزد1 (09/1338 گرم در هكتار) در سال 1381 مشاهده گرديد. بر اساس ميانگين سالهاي انجام بررسي، نمونه‌هاي يزد1 (020/0 درصد) و اصفهان1 (019/0 درصد) بيشترين درصد اسانس را داشتند. همچنين بيشترين ميانگين عملكرد اسانس (33/632 گرم در هكتار) از نمونه يزد1 بدست آمد. نتايج حاصل از اين مطالعه با گزارش طبايي عقدايي و همكاران (1382) پيرامون تنوع در ميزان اسانس ژنوتيپهاي مختلف گل محمدي، همسويي نشان مي‌دهند‌. نتايج اين بررسي تمهيداتي را پيرامون توانمنديهاي موجود در ذخاير ژنتيكي گل محمدي كشور فراهم مي‌آورد. اما بكارگيري ژنوتيپهاي بيشتر و بررسي يف گسترده‌تري از ذخائر ژنتيكي موجود در ايران و كشورهاي باشرايط اكولوژيكي نسبتا مشابه، در افزايش بازده و سرعت بخشيدن به برنامه‌هاي به نژادي براي اصلاح عملكرد و اسانس گل محمدي مفيد مي‌باشد.

سپاسگزاري

بدين وسيله مولفان بر خود لازم مي‌دانند از مساعدتهاي صميمانه در فراهم شدن امكانات مورد نياز و همكاريهاي بي دريغ براي اجراي اين تحقيق در مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع تشكر و قدرداني نمايند.

منابع


1-طبايي عقدايي، س.ر، رضايي، م.ب. و. جايمند، ك. 1382. ارزيابي تنوع در اجزاء گل و اسانس ژنوتيپهاي گل محمدي (Rosa damascena Mill.) كاشان. فصلنا مه پژوهشي تحقيقات ژنتيك و اصلاح گياهان مرتعي و جنگلي ايران، 11(2): 234-219.
2-طبائي عقدائي، س.ر.، صاحبي، م.، جعفري ، ع.ا. و رضايي، م.ب. 1383. استفاده از روشهاي آماري چند متغيره در ارزيابي عملكرد گل و خصوصيات ظاهري 11 ژنوتيپ Rosa damascena Mill.. فصلنامه پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، 20(2): 211-192.
3-Chen, Y. and Nelson, R.L., 2004. Genetic variation and relationship among cultivated, wild, and semiwild soybean. Crop Science, 44: 316-325.
4-Phillips, R. and Rix, M., 1993. The Quest for Rose., BBC Worldwide Publishing, London, UK.
5-Staicov , V. and Zolotovitch, G. 1957. Location of essential oil in the flower of Rosa damascena. Izvest. Inst. Rastenievnudstvo, Bulgar. Akad. Nauk., 4: 207-217.


Genetic Variation in Essential Oils Yield of Rosa damascena Mill. Genotypes from Central parts of Iran

S. R. Tabaei-Aghdaei1, M.B. Rezaee1 and K. Jaimand1
Research Institute of Forests and Rangelands, P.O.Box 13185-116, Tehran, Iran.
E. mail: tabaei@rifr-ac.ir (tabaei@rifr-ac.ir)
Abstract
Rosa damascena Mill. genotypes were collected from different provinces of Iran, and cultivated at the experimental field of Research Institute of Forests and Rangelands, using a 3 replicated randomized complete blocks design. 17 accessions from central provinces were evaluated for essential oils yield and number of floral parts. The most essential oils percentage (0.05%) and yield (1338.09 g/ha) were observed in Isfahan7 and Yazd1 accessions, respectively, in 2002. Yazd2 and Isfahan6 accessions showed the highest essential oils percentage (0.03%) in 2001, and the most percentage of oils was observed in accession collected from Tehran, in 2003. Also, Yazd1 accession demonstrated the highest 3-year mean of essential oils percentage and yield. Furthermore, accessions showed variation for floral parts number. The highest numbers of petals and pistils were observed in accession collected from Tehran. Also, Isfahan10 accession showed the highest number of stamens. A considerable variation was, therefore, revealed for floral parts and essential oil content of Rosa damascena genotypes from central parts of Iran. It could be concluded that the Rosa damascene genotypes vary for essential oils content and this may be applied for classification of Damask rose genotypes. Finally yield of essential oils as the major product of Rosa damascena could be considered as an appropriate selection factor in order to improve rose varieties.
Key words: Rosa damascena Mill., Genetic variation, Essential oils

["Pejman"]

بررسي تنوع در خصوصيات ظاهري ژنوتيپهاي گل‌محمدي(.Rosa damascena Mill ) استانهاي مركزي كشور
سيدرضا طبائي عقدائي1، ساسان فرهنگيان2، علي اشرف1 جعفري ومحمدباقر رضايي1
1- اعضاء هيات علمي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع 2-دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه آزاد اسلامي بروجرد
تهران ، صندوق پستي 116 - 13185

خلاصه

ژنوتيپهاي گل محمدي (Rosa damascena Mill. ) از نواحي مختلف كشور جمع آوري و در مزرعه تحقيقاتي گل محمدي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع در قالب يك طرح بلوكهاي كامل تصادفي با سه تكرار كشت شدند. نمونه‌هاي مربوط به 6 استان از نظر صفات مورفولوژيكي مورد بررسي قرار گرفتند. تجزيه واريانس ، گروه بندي ميانگينها و تجزيه همبستگي در ارزيابي و تجزيه و تحليل داده‌ها مورد استفاده قرار گرفت. بر اساس نتايج تجزيه واريانس، اختلاف معني‌داري ميان ژنوتيپها در خصوصياتي نظير ارتفاع بوته (01/0P<)، تعداد برگ در شاخه، طول برگجه و تراكم خار (05/0P<) و نيز تعداد گل دربوته (01/0P<) مشاهده گرديد. مقايسه ميانگين صفات نيز ژنوتيپها را در گروههاي مجزا قرار داد. تجزيه همبستگي نيز ميان برخي از صفات مورد مطالعه نظير تعداد گل در بوته و عملكرد گل رابطه مثبت (96/0 =r) و معني‌داري) 01/0 (P< را نشان داد. تفاوت ميان ژنوتيپها از نظر خصوصيات مورفولوژيكي و نيز همبستگي صفات، نشان دهنده ژرم پلاسم غني اين گياه و وجود ظرفيت مناسب براي بهبود صفات و نيز امكان گزينش ژنوتيپها با استفاده از ماركرهاي مورفولوژيكي درجهت افزايش عملكرد و توليد وبهره‌داري تجاري گل محمدي در كشور مي‌باشد. علاوه بر اين مطالعات، انجام ارزيابيهاي ديگر شامل بررسي عملكرد گل به ويژه كميت و كيفيت اسانس و تركيبهاي عمده آن، و برروي تعداد بيشتري ژنوتيپ لازمه يك برنامه موفق براي اصلاح گل محمدي مي‌باشد.
واژه‌هاي كليدي : گل محمدي ، تنوع ژنتيكي، صفات مورفولوژيكي.

مقدمه

گل محمدي (Rosa damascena Mill.) از مهمترين گياهان معطر است كه مطالعات گوناگوني به منظور بررسي تنوع در ژنونيپهاي آن از نظر صفات مختلفي نظير ميزان اسانس و اجزاء گل (5)، عملكرد گل (3) و تحمل خشكي (2 و 4) نيز انجام گرفته است. اين بررسي با هدف مطالعة ژننيكي گل محمدي جمع‌آوري شده از مناطق مركزي ارائه مي‌شود تا با ارزيابي تنوع و ويژگيهاي مطلوب ژنوتيپهاي گوناگون، اطلاعات لازم را براي به گزيني و اصلاح ارقام مورد نظر را تامين نموده جهت توسعه كشت و كار و بهره‌برداري بهينه از اين گياه امكان‌پذير گردد.

مواد و روشها

اين بررسي در در قالب يك طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 3 تكرار مزرعه تحقيقاتي گل محمدي مؤسسه تحقيقات جنگلها و در بهار سال زراعي 1383 بعمل آمد. گل محمدي ازمناطق مركزي كشور شامل اصفهان (10 نمونه با كد اصفهان1 تا اصفهان10) ، تهران (يك نمونه)، سمنان (2 نمونه با كدهاي سمنان1 و سمنان2) ، قم،(يك نمونه)، مركزي (يك نمونه)و يزد (2 نمونه با كدهاي يزد1 و يزد2) از نظر صفات مورفولوژيكي مورد مطالعه قرار گرفتند.

نتايج و بحث

ژنوتيپهاي مورد مطالعه بر اساس نتايج تجزيه واريانس، براي صفات مورفولوژيكي اختلاف معني داري داشتند (جدول شمارة 1). همچنين با در نظر گرفتن ميانگين هريك از صفات مورد بررسي ژنوتيپها دسته‌هاي مختلف و نسبتا مجزايي تشكيل دادند. به طوري كه با در نظر گرفنن نتايج مقايسه ميانگين صفات بيشترين ارتفاع بوته مربوط به نمونه جمع‌آوري شده از استان مركزي (22/207 سانتيمتر) و كمترين آن مربوط به ژنوتيپ مربوط به استان تهران (115 سانتيمتر) بود. اختلاف مشاهده شده در اين مطالعه با تغييرات ارتفاع بوته گزارش شده توسط Carins (8) در گونه‌هاي وحشي رز و نيز گزارش Weiss (10) در مورد دامنه تغييرات اين صفت در گل محمدي مطابقت دارد. بيشترين قطر تاج پوشش در نمونه اصفهان4 (55/240 سانتي‌متر) و كمترين آن در نمونه تهران (33/183) مشاهده شد. همچنين‌، شاخه‌هاي نمونه سمنان1 و اصفهان5 به ترتيب بيشترين تعداد (55/52 عدد) و طول (67/7 ميليمتر) خار را نشان دادند. در صورتي‌كه كمترين تراكم 22/14 عدد) و طول (67/5 ميليمتر) خار به ترتيب در نمونه‌‌هاي استان مركزي و سمنان2 مشاهده گرديد. تنوع در صفات ظاهري ژنوتيپهاي گل محمدي ساير مناطق ديگري از كشور نيز توسط طبائي- عقدايي و همكاران (6) ونيز در ساير گياهان (9) گزارش شده است. اين گونه اختلافات و حتي تنوع مورفولوژيكي مشاهده شده در ژنوتيپهاي داراي مبدا مشترك طبق گزارش Baydar و همكاران (7) مي‌تواند در اثر جهش به ويژه جهشهاي نقطه‌اي ايجاد گردد. بر اساس نتايج تجزيه همبستگي، تعداد گل در بوته با عملكرد گل همبستگي بالا (96/0 =r) و معني‌داري (01/0 (P < نشان داد (طبائي- عقدايي و همكاران، منتشر نشده). اين ارزيابي با گزارشهاي موجود در مورد همبستگي عملكرد با صفات مختلف در گل محمدي (6) همسويي نشان مي‌دهند. بر اين اساس و با توجه به نتايج ارزيابيهاي مختلف، ژنوتيپهاي برتر در صفات مرتبط با عملكرد گل شامل تعداد گل در بوته مي‌تواند بهترين گزينه براي انتخاب غير مستقيم براي عملكرد گل باشند. همچنين با در نظر گرفتن نتايج كلي حاصل از اين مطالعه به ويژه تنوع موجود در صفات مختلف و همبستگي برخي از آنها با ميزان عملكرد گل، مي‌توان آنها را در افزايش عملكرد در برنامه‌هاي به‌نژادي در نظر گرفت. اما با بررسي تعداد بيشتري از ژنوتيپ و نيز ارزيابي صفات ديگري شامل كيفيت محصول به ويژه ميزان اسانس گل و تركيبهاي عمده آن نيز از ضرورتهاي افزايش بارده و دامنه گزينش ارقام برتر مي‌باشد.

بدينوسيله مولفان بر خود لازم مي‌دانند از مساعدتهاي صميمانه در فراهم شدن امكانات مورد نياز و همكاريهاي بي دريغ براي اجراي اين تحقيق در مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع تشكر و قدرداني نمايند.
منابع

1- طبايي عقدايي، س.ر.، رضايي ، م.ب.و. جايمند، ك.، 1380. تنوع ژنوتيپي در ميزان گل و اسانس گل محمدي Mill. ) (Rosa damascena. همايش ملي گياهان دارويي ايران. ص. 224.
2- طبايي عقدايي، س.ر. و. بابايي، م.1380،. مطالعه اختلافهاي ژنوتيپي گل محمدي (Mill Rosa damascena ) از نظر واكنش به خشكي در مراحل اوليه رشد. تحقيقات ژنتيك و اصلاح گياهان مرتعي و جنگلي ايران، 8: 126 -113.
3- طبايي عقدايي، س.ر. و،. رضايي، م.ب.، 1381. ارزيابي تنوع موجود در ژنوتيپهاي گل محمدي (Rosa damascena Mill.) كاشان از نظر عملكرد گل. تحقيقات ژنتيك و اصلاح گياهان مرتعي و جنگلي ايران، 9: 111-99.
4-طبايي عقدايي، س.ر. و. م. بابايي. م.،1382. ارزيابي تنوع ژنتيكي براي تحمل خشكي در قلمه‌هاي گل محمدي (Mill. Rosa damascena) با استفاده از تجزيه‌هاي چند متغيره. فصلنا مه پژوهشي تحقيقات ژنتيك و اصلاح گياهان مرتعي و جنگلي ايران، 11 (1): 51-39.
5- طبايي عقدايي، س.ر، رضايي، م.ب. و. جايمند، ك. 1382. ارزيابي تنوع در اجزاء گل و اسانس ژنوتيپهاي گل محمدي (Rosa damascena Mill.) كاشان. فصلنا مه پژوهشي تحقيقات ژنتيك و اصلاح گياهان مرتعي و جنگلي ايران، 11(2): 234-219. و 278.
6- طبائي عقدائي، س.ر.، صاحبي، م.، جعفري ، ع.ا. و رضايي، م.ب. 1383. استفاده از روشهاي آماري چند متغيره در ارزيابي عملكرد گل و خصوصيات ظاهري 11 ژنوتيپ Rosa damascena Mill.. فصلنامه تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، 20(2): 211-192.
7- Baydar, N.G., Baydar, H. and Debenar, T., 2004. Analysis of genetic relationships among Rosa damascene plants grown in Turkey by using AFLP and microsatellie markers. Journal of Biotechnology, 111: 263-267.
8- Carins, T., 2003. Horticultural classification schemes. 117-124. In: Roberts, A.V., Debener, T. and Gudin, S. (Eds.), Encyclopedia of Rose Science. Vol. 1. Elsevier Academic Press. Amesterdom.
9- Chen, Y. and Nelson, R.L., 2004. Genetic variation and relationship among cultivated, wild, and semiwild soybean. Crop Science, 44: 316-325.

Study of Genetic Diversity in Morphological Characteristics in Rosa damascena Mill. Genotypes from Central Provinces of Iran
S. R. Tabaei-Aghdaei1, S. Farhangian2,A.A. Jafari1 and M.B. Rezaee 1
1- Research Institute of Forests and Rangelands, P.O.Box 13185-116, Tehran, Iran.
E.mail: tabaei@rifr-ac.ir (tabaei@rifr-ac.ir) :

Abstract
To evaluate 17 Rosa damascena Mill genotypes regarding their variation for morphological traits, an experiment was conducted at the experimental field of Research Institute of Forests and Rangelands, using a randomized complete blocks design. Analysis of variance, mean comparison and phenotypic correlation analysis were performed. The variance analysis showed significant differences between genotypes for the traits, including plant height and flower number per branch (P<0.01), number of leaves per branch, leaflet length and thorn density (P< 0.05). The genotypes were classified using comparison of means for all characters. Significant correlations occurred among different traits. A significant (P<0.01) phenotypic correlation coefficient (r=0.96) showed a strong positive relationship between flower yield and number of flower per plant. Results from this investigation indicate a wide range of variation among the genotypes, in terms of the traits under study. Morphological characteristics could, therefore, be useful criteria for yield selection. However, more genotypes, as well as further analyses, such as flower quality especially essential oils yield are necessary to be included, for a more efficient breeding of Rosa damascena.
Key words:. Genetic diversity, Morphological traits, Rosa damascena Mill

["Pejman"]

بررسي اثر كاربرد ضايعات برگ خرما و نيتروژن بر روي ميزان محصول قارچ صدفي گونه
Hypsizygus ulmarius



محمد حسين دانشور* و مصطفي عظيم زاده تفت**

دانشگاه كشاورزي و منابع طبيعي رامين(اهواز)

خلاصه:
قارچ صدفي داراي خواص دارويي و مواد غذايي مفيد مانند پروتئين ها ،عناصر غذايي و انواع ويتامين است . اين قارچ از لحاظ نياز غذايي ساپروفيت و نيازمند سلولز و همي سلولز مي باشد. اين قارچ در محيط مصنوعي با تنظيم ميزان رطوبت، درجه حرارت و بستر مناسب پرورش داده مي شود .بنا بر اين از اين طريق ميتوان از ضايعات كشاورزي نهايت استفاده را نمود و از آلودگي محيط زيست جلوگيري كرد، ضمن اين كه منبع درآمد اقتصادي خوبي نيز مي باشد.
به منظور مطالعه اثر استفاده از ضايعات برگ خرما و نيتروژن در بستر پرورش بر روي ميزان عملكرد محصول قارچ صدفي گونه اولماريوس، آزمايشي در بخش باغباني دانشگاه كشاورزي و منابع طبيعي رامين انجام گرديد. اين آزمايش در دو مرحله و در قالب طرح كاملاً تصادفي به اجرا درآمد. در مرحله اول مواد تشكيل دهنده بستر پرورش در دوسطح (كاه گندم، كاه گندم همراه با ضايعات برگ خرما به نسبت سه به يك) و هشت تكرار مورد آزمايش قرار گرفتند. در پايان مرحله اول پس از برداشت، با بكار بردن نيتروژن هر كدام از تيمارهاي مرحله اول به دو دسته (بدون مصرف نيتروژن، مصرف نيتروژن به ميزان ده گرم در ليتر)با تكرارهاي مساوي تقسيم شده وآزمايش به صورت فاكتوريل اجرا گرديد.
نتايج حاصل از تجزيه واريانس نشان داد كه تركيبات مختلف بستر كشت در برداشت اول بر ميزان عملكرد معني دار نبود،اگرچه در برداشت دوم مشخص گرديد كه ميانگين عملكرد تيمار كاه گندم بيشتر از تيمار كاه گندم همراه با ضايعات برگ خرما مي باشد (در سطح احتمال 1درصد).تيمار نيتروژن در چين دوم اثري بر روي ميزان محصول نشان نداد. بررسي اثرات متقابل نيز نشان داد كه تيمار كاه گندم بدون مصرف نيتروژن نسبت به ساير تيمارها عملكرد بيشتري را دارا مي باشد.
واژه هاي كليدي: كاه گندم، ضايعات برگ خرما، محلول پاشي نيتروژن و قارچ صدفي
مقدمه:
تاريخ مصرف قارچهاي خوراكي به عنوان غذا و دارو به زماني بسيار دور بر مي گردد و حتي انسانهاي نخستين نيز از خواص ويژه قارچها اطلاع داشته اند . از معروفترين انواع قارچهاي خوراكي مي توان به قارچهاي دكمه اي[1] (http://www.iran-eng.com/newreply.php?do=newreply&noquote=1&p=478046#_ftn1) و صدفي2 اشاره كرد . وجود گرما و هواي مرطوب در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري محدوديتهاي عمده اي در امر كشت و پرورش بسياري از قارچهاي خوراكي بوجود مي آورد در حاليكه قارچ صدفي علاوه بر مناسب بودن براي مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري هزينه توليد كمتري نسبت به ساير قارچهاي خوراكي دارا مي باشد كه اين امر به دليل راندمان بيولوژيكي و قدرت ساپروفيتي بالاي آن و تبديل ضايعات كم ارزش كشاورزي به مواد باارزشي مانند پروتئين ها ،املاح معدني ، ويتامين ها و مواد دارويي متنوع مي باشد . همچنين پس از پايان دوره پرورش اين قارچ مي توان از آنزيمهاي توليدي قارچ براي تجزيه ليگنوسلولز، استفاده كردو ازباقيمانده ي بستراين قارچ مي توان به عنوان كودبرگ و يا خوراك دام استفاده نمود(1،4و5).
جنس پلئوروتوس داراي گونه هاي بسياري از جمله هايپسيزيگوس اولماريوس3 مي باشد كه پرورش آن بسيار كم هزينه و راحت است.طول دوره پرورش اين قارچ بستگي به مواد مصرفي بستر و شيوه اعمال مديريت دارد و شامل سه مرحله عمده مي باشد: در مرحله پنجه دواني درجه حرارت محيط حدود 25 درجه سانتي گراد و رطوبت 85 تا 90 درصد است . پس از گذشت حدود 2 هفته كيسه هاي پلاستيكي را باز كرده و درجه حرارت را بين 15 تا 20 درجه سانتيگراد و رطوبت را 90 تا 95 درصد تنظيم مي كنيم و نياز نوري قارچ نيز مد نظر گرفته مي شود . هنگامي كه گرههاي اوليه قارچ تشكيل شد مرحله سوم كه تشكيل اندام باردهي مي باشد آغاز مي شود .اين مرحله از ساير مراحل كوتاهتر مي باشد .
در زمينه تعيين مواد مناسب بسترقارچهاي جنس پلئوروتوس پژوهشهاي بسياري انجام گرفته است . در يكي از اين پژوهشها نشان داده شده كه عملكرد حاصل ازتيمار تركيبي ضايعات دانه پنبه ، كاه گندم1 و سنگ آهك بيشتراز ساير تركيبات تيماري ميباشد(6) . گروهي ديگر نيز بر روي اندازه كاه گندم و برنج مصرفي در بستر پرورش اين قارچ پژوهشهايي انجام دادند كه نتايج آنها نشان داد اندازه كاه در سرعت رشد و ميزان عملكرد تاثير مي گذارد و در كاههاي خرد نشده محصول بيشتر واز سرعت رشد بالاتري برخورداربوده است(7) . درتحقيقي ديگربا استفاده از ضايعات كاغذ باطله ، برگ پوسيده وكود مرغ (به عنوان منبع نيتروژن) نسبت به كاغذ باطله عملكرد كاهش يافت(2) .
هدف كلي از اين تحقيق استفاده از ضايعات برگ خرما[2] (http://www.iran-eng.com/newreply.php?do=newreply&noquote=1&p=478046#_ftn2) به همراه كاه گندم و تعيين نقش نيتروژن در ميزان محصول قارچ صدفي مي باشد.
مواد و روشها :
اين تحقيق دراتاق رشد3 گروه باغباني دانشگاه كشاورزي ومنابع طبيعي رامين در زمستان سال83 انجام گرفت. آزمايش در قالب طرح كامل تصادفي4 در دو مرحله انجام گرفت:
درمرحله اول دو تيمار در هشت تكرار اجرا شد:
1-كاه گندم
2-كاه گندم همراه با ضايعات برگ خرما
پس از برداشت اول با توجه به مصرف يا عدم مصرف نيتروژن ،هركدام از تيمارها به دو تيمار با تكرار مساوي تفكيك شدند. آزمايش در مرحله دوم به صورت فاكتوريل اجرا شدكه تيمارها به شرح زير بودند:
1-كاه گندم بدون مصرف نيتروژن
2-كاه گندم همراه با مصرف نيتروژن
3-كاه گندم به اضافه ضايعات برگ خرما بدون مصرف نيتروژن
4-كاه گندم به اضافه ضايعات برگ خرما همراه با مصرف نيتروژن
در ابتدا ديوارها و كف سالن پرورش شستشو داده شد . همچنين آثار دوره قبلي پرورش قارچ جمع آوري گرديد. سپس به وسيله قارچ كش بنوميل5 (به ميزان 10 گرم در ليتر)ديوارها ، سقف و كف سالن كاملاً ضدعفوني گرديد.كاه گندم استفاده شده در آزمايش از بسته هاي كاه مزارع گندم مزرعه آزمايشي دانشگاه تامين گرديد . همچنين برگ خرماي مصرفي از برگهاي سبزنخلستان دانشگاه تهيه وبعد ازخشك كردن و قطعه قطعه كردن به طول1 تا 2 سانتيمتر،مورد استفاده قرار گرفت . برگهاي خرماي جمع آوري شده فاقد هرگونه عامل بيماري به ويژه عوامل قارچي بودندpH. مواد مصرفي بستر نيز در هنگام جوشانيدن كنترل وبين 6 تا 7 تنظيم گرديد .
در زمان پر كردن كيسه ها وزن متوسط هركيسه 5/7 كيلوگرم و براي هر كيسه 200 گرم اسپاون مصرف گرديد .در تيمارهاي حاوي ضايعات برگ خرما نسبت وزني كاه گندم به برگ خرما 3 به 1 بود .درجه حرارت و رطوبت محيط پرورش در زمانهاي مورد نياز به ترتيب به وسيله هيتر برقي و پاشيدن آب به كف و ديوارهاي سالن تامين گرديد. نيتروژن مصرفي از منبع اوره به ميزان 10 گرم در ليتر تامين شد كه پس از برداشت اول به صورت محلول بر روي كمپوستهاي داراي تيمار نيتروژن پاشيده شد .برداشتها شامل دو مرحله بودند كه پس از برداشت محصول هر بستر قارچ (كيسه هاي كشت)، در كيسه هاي پلاستيكي كوچك كه از قبل كد گذاري شده بود،قرار داده شد و توزين گرديد.
نتايج و بحث:
پس از جمع آوري داده هاي به دست آمده از نرم افزارMstatc براي تجزيه داده ها استفاده گرديد. نتايج تجزيه واريانس برداشت اول نشان داد كه بين سطوح مختلف بستركشت تفاوت معني داري وجود ندارد.(جدول 1)
در برداشت دوم نيز مشخص گرديد كه ميانگين عملكرد تيمار كاه گندم بيشتر از تيمار كاه گندم همراه با ضايعات برگ خرما مي باشد (در سطح احتمال 1درصد). همچنين پس ازمصرف نيتروژن بعد از برداشت اول ، باز هم تفاوت معني داري بين سطوح مختلف مصرف نيتروژن وجود نداشت وهمچنين اثر متقابل دو فاكتور نيز معني دار نبود . (جدول 2)
طبق تجزيه و تحليل هاي فوق بر روي دو برداشت و همچنين بررسي ميانگين عملكرد هر تيمار به صورت جداگانه بهترين بستركشت براي پرورش قارچ صدفي گونه هايپسيزيگوس اولماريوس تيمار كاه گندم بدون مصرف نيتروژن ميباشدكه بيشترين راندمان بيولوژيكي را در ميان 4 تيمار دارا بوده است .

*مدير گروه و استاديار گروه باغباني، دانشكده كشاورزي، دانشگاه كشاورزي و منابع طبيعي رامين(اهواز).
**دانشجوي كارشناسي زراعت و اصلاح نباتات،دانشكده كشاورزي، دانشگاه كشاورزي و منابع طبيعي رامين(اهواز).

1-Button mushroom(agaricus sp.)
2-Oyster mushroom(pleurotus sp.)
3-Pleurotus hypsizygus ulmarius



1-Wheat straw
2-Date leaf residual
3-Growth room
4- Completey Randomized Design (RCD)
5-Benomyl

[محسن88]

ريزازديادي گياه دارويي آلوئه (Aloe barbadensis Mill)
در شرايط كشت درون‌شيشه‌اي

جواد فتاحي مقدم، يوسف حميداوغلي، و رضا فتوحي قزويني1
1- به ترتيب كارشناسي ارشد باغباني، استاديار و دانشيار گروه علوم باغباني دانشكده كشاورزي دانشگاه گيلان


خلاصه
آزمايشي جهت بررسي امكان ريزازديادي گياه آلوئه با استفاده از ريزنمونه نوك شاخساره انجام شد. شاخساره‌هاي توليد شده سه مرتبه بازكشت شدند و در بازكشت چهارم ريزنمونه‌ها جهت ارزيابي به دو روش كشت گرديدند. در روش اول ريزنمونه‌ها به صورت كامل (سرزني نشده) و در روش دوم ريزنمونه‌ها جدا و سرزني شد. ريزنمونه‌ها روي دو نوع محيط، كشت گرديد و متغيرهاي ميزان پرآوري و تعداد برگ، ارزيابي شدند. بر اساس نتايج بدست آمده، بكارگيري روش اول و محيطA جهت حداكثر پرآوري كه هدف ريزازديادي آلوئه است توصيه مي‌شود.
واژه‌هاي كليدي: آلوئه، ريزازديادي، كشت درون شيشهاي


مقدمه
گياه صبرزرد مشهور به آلوئه ورا با نام علمي barbadensis Mill. Aloe به خانواده Aloeaceae تعلق دارد. ژل حاصل از برگهاي اين گياه به عنوان يك ماده اوليه در ساخت دارو (4) و توليد كرمهاي آرايشي از اهميت زيادي برخوردار است (5). در آلوئه روش ازدياد جنسي منتج به نوعي تفرق ژنتيكي در گياهان توليد شده مي‌شود (3)، بنابراين ازدياد آلوئه معمولا به صورت رويشي (پاجوش) صورت مي‌گيرد. چون ازدياد اين گياه به روش سنتي (بذر يا پاجوش) نمي‌تواند در كوتاه مدت گياه مورد نياز را جهت توليد تجاري فراهم آورد(3)، بنابراين با استفاده از كشت درون شيشه‌اي مي‌توان نسبت به توليد انبوه و سالم آلوئه اقدام نمود.
در كشت درون شيشه‌اي آلوئه باززايي گياه از كالوس بسيار مشكل است. اما در مقابل ريزازديادي بدون القاء كالوس با استفاده از كشت نوك شاخساره1 بر روي محيط رشد MS2 حاوي BAP و 2,4-D به راحتي صورت مي‌گيرد (2). حداكثر پرآوري و ريشه‌زايي‌ ريزنمونه‌ها (10-8 شاخساره) بر روي محيطMS حاوي 5 ميكرومول IBA گزارش شده است. در مواردي از كشت نوك شاخساره‌هاي جدا شده تنها يك گياه توليد شده است. علاوه بر اين افزودن سايتوكينين‌ها به محيط حاوي يك نوع اكسين تشكيل جوانه‌هاي نابه جا و جانبي را تسهيل مي‌نمايد (3). با توجه به موارد فوق آزمايشي جهت بررسي امكان ريزازديادي آلوئه انجام شد.

مواد و روشها
نمونه‌هاي موردنياز از گياهاني كه به صورت رويشي از گياهان بالغ توليد شده‌اند گرفته شد. نوك شاخه‌ها همراه با دو برگ اوليه جدا و در آب جاري به طور كامل شستشو داده شد. سپس در محلول 20% هيپو‌كلريت سديم به مدت 15 دقيقه ضدعفوني و دوباره سه بار با آب مقطر شستشو گرديد. ريز‌نمونه ‌نوك شاخساره به طول 4-3 ميليمتر در زير بيني‌كولار جدا و بر روي محيط كشت پايه MS همراه با ساكارز به ميزان 3% و آگار به مقدار 8 گرم در ليتر در دو تيمار هورموني شامل محيطA (MS+IAA+Kn) و محيطB (MS+IBA+Kn) از هر يك به ميزان 5 ميكرومول در ليتر و 8/5 pH= كشت گرديد. سپس كشت‌ها در دماي 1 -26درجه سانتيگراد و 16 ساعت روشنايي (2000 لوكس) و 8 ساعت تاريكي، در انكوباتور قرار گرفت.
پس از رشد اوليه نمونه‌ها، جهت ارزيابي قدرت شاخه‌زايي، افزونه‌ها سه بار بازكشت گرديد. در بازكشت چهارم نمونه‌ها جهت ارزيابي به دو روش جدا و بر روي محيط كشت قرار گرفت. در روش اول، ريزنمونه‌ها به طول 4-3 ميليمتر و در روش دوم ريزنمونه‌ها به طول 4-3 ميليمتر و طوري كه به مريستم انتهايي صدمه وارد نشود سرزني3، و به صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح كاملًا تصادفي در سه تكرار كشت، و صفات، ميزان پرآوري، تعداد برگ به طور هفتگي و در مدت پنج هفته يادداشت برداري و مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت در مرحله ريشه‌ زايي، شاخساره‌هاي 3-2 سانتيمتري حاصل از مرحله پرآوري، پس از جدا نمودن از ريزنمونه اوليه در محيط MS حاوي 5/0 ميلي‌گرم در ليتر IBA و IAA كشت شد. بعد از گذشت 3 هفته، شاخساره‌هاي ريشه‌دار شده جهت سازگاري با محيط بيرون به گلدان منتقل شدند.

نتايج و بحث
نتايج تجزيه واريانس براي تمام صفات نشان داد كه تفاوت دو تيمار هورموني بر روي كليه صفات در سطح احتمال 05/0 معني‌دار است. مقايسه ميانگين‌ها نشان داد كه متوسط پرآوري در محيط A در بالاترين سطح بود (شكل‌ 1). اين نتيجه با گزارش مير و استادن (1991) مبني بر بالا بودن ميزان پرآوري در محيط حاوي IAA مطابقت دارد. بالاترين ميزان پرآوري در حالت استفاده از تركيب -روش2-محيطA- (متوسط 67/6 گياهچه به ازاء هر ريزنمونه) و كمترين در حالت -روش2-محيطB- (متوسط 33/2 گياهجه به ازائ هر ريزنمونه) بدست آمد (شكل شمارة 1). مير و ‌استادن(1991) بيشترين پرآوري را در استفاده از -روش2-محيطA- بدست آوردند.كشت نمونه كامل اغلب منتج به توليد چند گياهچه از نوك شاخساره گرديد كه اين نتيجه با گزارش مير و استادن1 مبني بر توليد يك گياهچه از مريستم انتهايي مغايرت دارد. استفاده از IAA و IBA همراه سايتوكينين‌ها هيچ گونه مانعي در اندام‌زايي ايجاد نمي‌كنند. به طور كلي استفاده از تنظيم‌كننده‌‌هاي اكسيني در مرحله پرآوري به منظور خنثي كردن اثر غلظت بالاي سايتوكينين و در نتيجه رشد متعادل نمونه است (1).
در محيط B ميزان توليد برگ در بالاترين سطح قرار داشت (شكل شمارة 2). در محيطA گياهچه‌هاي توليد شده از نوع جوانه‌جانبي و خوشه‌اي بودند. اين نتايج با گزارش ناتالي و همكاران2 (1990) مطابقت دارد. برگها در محيطA سبز روشن، اما در محيطB سبز تيره بود كه با نتايج مير و استادن مبني بر توليد برگهاي سبز تيـــره در ح‍ضور IAA و سبز روشن در حضور IBA مغايرت دارد. در هر دو محيط مورد آزمايش همانند گزارش مير و استادن هيچ گونه كالوسي مشاهده نشد.گياهچه‌هاي 3-2 سانتيمتري به محيط ريشه‌زايي منتقل شدند و با بازدهي نزديك به 100% به شرايط برون‌شيشه‌اي سازگاري يافتند.



ميانگين شاخساره
محيط كشت
شكل شمارة 1: اثر متقابل روش و محيط روي پرآوري

ميانگين تعداد برگ
محيط كشت
شكل شمارة 2: اثر متقابل روش و محيط روي تعداد برگ

منابع
1- حاج‌نجاري، ح. 1373. ريزازديادي. انتشارات موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.

2- Castorena, I; Natali, L and Cavallini, A. (1988) In vitro culture of Aloe barbadensis Mill. Morpho- genetic ability and nuclear DNA content. Plant Science, Irish Repablic. 55:1, 53-59
3- Meyer, H.J and Staden, J.V; (1991) Rapid in vitro propagation of Aloe barbadensis Mill. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. 26:3, 167-171.
4- Natali, L; Sanchez, I.C and Cavalini, A; (1990) In vitro culture of Aloe barbadensis Mill. Micropropagation from vegetative meristems. Plant Cell, Tissue and Organ Culture. 20:1, 71-74
5- Reynolds, T and Dweck A.C; (1999) Aloe vera leaf gel: a review update. Journal of Ethnopharma- cology. 68, 3-37




Micropropagation of a medicinal plant (Aloe barbadensis Mill)
by tissue culture condition

Fattahi Moghadam, J., Y. Hamidoghli and R. Fotouhi Ghazvini1
1. MSc. of Horticulture, Assistant Professor and Asociate Professor, respectively. Faculty of Agriculture. Guilan University, Rasht

Abstract
An experiment was conducted to investigate the micropropagation of Aloe via shoot tip explant. After four subcultures, Explants were taken two methods including undecapitate and decapitate and then cultured on two different media. Variables of proliferation rate and number leaf were recorded after five weeks. Results showed that combination of medium A and method two had the highest rate of proliferation (6.67 shoot).
Key words: Aloe, Micropropagation, Medicinal plant

[سایه سار]

سلام دوست عزیز. بله شما هم میتونین.. البته اگه نخصصی هست و قبلا جایی ارائه دادید بذارید اینجا. خیلی هم خوبه. دستتون درد نکنه. شدیدا َ استقبال میشه ... مرسی :gol::gol::gol:
سلام این مقاله خودمه :)چند همایش هم ارائه دادم میدونم اشکالاتی داره ولی حالا ببخشید راستی خلاصش کردم.:warn::warn:

[afsoon6282]

بررسي اثر آللوپاتيك گياه دارويي سداب (.Ruta graveolens L) بر جوانه زني بذر سه گونه علف هرز

["Pejman"]

توليد و تجارت گياهان دارويي در ايران وجهان
داراب يزداني1، سحر شهنازي1
1- عضو هيات علمي پژوهشكده گياهان دارويي جهاد دانشگاهي
تهران، خ انقلاب‌اسلامي، خ قدس، خ بزرگمهر غربي، شماره 97، پژوهشكده گياهان دارويي، ص پ- 1446- 13145
E-mail: yazdani@imp.ac.ir



خلاصه

رويكرد جهاني مردم به سمت استفاده از داروهاي با منشا طبيعي در چند دهه اخير موجب توسعه روزافزون توليد گياهان دارويي، فرآوري و فرمولاسيون داروهاي گياهي و تجارت آن در سطح دنيا شده است، به طوري كه كشورهاي آسيايي بخصوص چين به دليل تنوع آب و هوايي و پوشش متنوع گياهي، تامين كننده‌هاي اصلي گياهان دارويي و كشورهاي اروپايي و آمريكايي و البته برخي از كشورهاي آسيايي توليدكننده‌هاي عمده داروهاي گياهي محسوب مي‌شوند. بطوريكه در سال 99-1998 كشور كانادا تنها از محل صادرات گياه Ginseng بالغ بر 60 ميليون دلار عايدات داشته است. اين امر با توجه به تنوع اقليمي و پوشش متنوع گياهي ايران، توان بسيار خوبي را براي وارد شدن ايران به بازار تجارت گياهان دارويي و داروهاي گياهي بوجود آورده است.

واژه هاي كليدي: گياهان داروئي، تجارت،جهان


مقدمه

كشور ايران با موقعيت خاص آب و هوايي، بيش از 7500 گونه گياهي را در خود جاي داده است كه 3-2 برابر پوشش گياهي تمامي قاره اروپاست و پيش‌بيني مي‌شود كه بيش از 750 گونه دارويي در پوشش گياهي ايران وجود داشته باشد(1). به رغم اين توان بالقوه، سطح زيركشت گياهان دارويي مهم در ايران كمتر از 000/10 هكتار است و از حيث تنوع گونه‌هاي زير كشت اين رقم به حدود 40 گونه محدود مي‌شود، در حالي كه اين عدد در كشور چين به حدود 200 گونه مي‌رسد(2). از طرف ديگر تعداد كل داروهاي گياهي ثبت شده در كشور حدود 100 نوع مي‌باشد كه كمتر از 4 درصد داروهاي شيميايي موجود در بازار را تشكيل مي‌دهد، در حالي كه اين نسبت در كشورهاي اروپايي به بيش از 35 درصد مي‌رسد(4 و5). گردش مالي گياهان دارويي در سال 2000 بالغ بر 10 ميليارد دلار و فروش داروهاي گياهي در سال 2002 به حدود 30 ميليارد دلار رسيده است(7) ولي سهم ايران از اين تجارت بسيار ناچيز است، به طوري كه مجموع صادرات گياهان دارويي ايران در سال 1380 حدود 75 ميليون دلار بوده است كه اگر زعفران را از آن مستثني كنيم حدود 24 ميليون دلار ارزش تمامي اقلام صادراتي گياهان دارويي بوده است كه اين رقم حدود 25/0 درصد تجارت جهاني گياهان دارويي مي‌باشد(3).
توليد و فرآوري جهاني گياهان دارويي و معطر در حال حاضر همچنان در اروپا و به خصوص فرانسه و تعدادي از كشورهاي آسيايي متمركز است، ديگر مناطق عمده توليدكننده، كشورهاي يوگسلاوي، بلغارستان، آلمان و مجارستان هستند و اين در حالي‌است كه بيشترين درصد گياهان دارويي از طريق كشور آلمان مبادله مي‌شود. توليد و فرآوري گياهان دارويي و ادويه‌اي به تدريج به سمت بازار بزرگ تجارت آمريكاي شمالي منتقل مي‌شود، به طوري كه در طي 5 سال گذشته، كانادا يكي از صادركنندگان عمده اسانس اسپرمينت بوده است(7). پيش‌بيني مي‌شود كه با رشد بازار گياهان دارويي تا سطح حداقل 30 ميليارد دلار، تجارت داروهاي گياهي تا سال 2005 به 100 ميليارد دلار برسد(6).
تعدادي از عصاره‌هاي گياهان دارويي كه در سال 2001 جزء پرفروش‌ترين در دنيا بوده‌اند عبارتند از:
1- سرخارگل Echinacea purpurea
2- سنبل‌الطيب Valeriana officinalis
3- جين‌سنگ Panax ginseng
4- ژينگو Ginkgo biloba
5- Saw palmetto
6- بابونه Matricaria recutita(7)
در سال 2002 فروش جهاني داروهاي با منشاء گياهي از طريق نسخه و بدون نسخه حدود 30 ميليارددلار بوده است. گروه‌هاي اصلي داروهاي مشتق شده از گياهان شامل: ترپن‌ها (34 درصد)، گليكوزيدها (32 درصد)، آلكالوييدها (16 درصد) و در همين حال ساير انواع 18 درصد تجارت را به خود اختصاص داده‌اند(6).
گياه ژينگو جزء سه گياه با بالاترين فروش دنيا قرار دارد و ميزان فروش گياه هوفاريقون نيز در طي سالهاي 97-1993 از 6/2 به 5/8 ميليون دلار افزايش يافته است و پيش‌بيني مي‌شود كه تا سال 2005 داروهاي با منشاء طبيعي، به طور گسترده‌اي و بيش از 30 درصد جايگزين تجارت جهاني داروهاي شيميايي شود(6).
تقاضا براي خريد عصاره‌هاي گياهي در ايالات متحده نسبت به مواد خام رو به افزايش است، به طوري كه سهم تجارت عصاره‌ها رشدي معادل 75% داشته است. همچنين بازار اسانس‌هاي گياهي تا سال 2003 رشدي معادل 6/5 درصد داشته، در حالي كه رشد عصاره‌هاي گياهي در همين زمان 9/14 درصد بوده است(6).


نتايج و بحث

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه جايگزيني داروهاي با منشاء طبيعي با داروهاي شيميايي در سطح دنيا به سرعت رو به توسعه و گسترش است و كشورهاي مختلف با بهره‌گيري از توانهاي بالقوه خود از جمله تنوع پوشش گياهي، تنوع اقليمي، ارزان بودن انرژي و نيروي كارگري و وجود تكنولوژي‌هاي برتر و. .. سهم خود را از تجارت جهاني گياهان دارويي مي‌گيرند و به طوري كه كشوري مانند كانادا خود را غول خفته گياهان دارويي مي‌داند. در اين رهگذر مي‌بايست با شناخت و بهره‌گيري هر چه بهتر از توانهاي بالقوه خود كه شاخص‌ترين آنها تنوع اقليمي، تنوع پوشش گياهي، پيشينه تاريخي طب سنتي و تا حدودي منابع انرژي ارزان مي‌باشد و همچنين با سياست‌گذاري صحيح و برنامه‌ريزي‌هاي كلان سهم واقعي خود را از اين تجارت كسب كنيم.


منابع

1- اميدبيگي رضا. 1374. رهيافتهاي توليد و فراوري گياهان دارويي. انتشارات فكرروز
2- آمار سطح زير كشت گياهان دارويي،1380، دفتر گل و گياهان زينتي و دارويي وزارت جهاد كشاورزي
3- آمار صادرات گياهان دارويي طي سالهاي 80-1379، بخش آمار واطلاعات وزارت بازرگاني
4- فهرست گياهان دارويي استفاده شده در داروهاي گياهي ايران، اداره كل نظارت بر امور دارو و مواد مخدر، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي
5- يزداني د، مجاب ف. شهريور 1377. بررسي وضعيت داروهاي گياهي ايران. ششمين همايش علوم دارويي ايران. اصفهان
6- Wilkinson J A;wahlqvist M L ;Clark J.2002. New food and pharmaceutical products from agriculture.Rural Industries Research and Development Corporation(RIRDC).No.02/015
7- Manitoba Agriculture;herb & Spice Industry Overview, Executive Summary to Organic Production; Available from:URL: http://www.gov.mb.ca/agricultur/financial/agribus/ccg02s01.html


Production and Trade of medicinal plants in Iran and world
Darab Yazdani, Sahar Shahnazi
ACECR-Institute of medicinal plants
E-mail: yazdani@imp.ac.ir
Abstract
In recent decades use of drugs with natural source to lead to develop of producing of medicinal plants, processing and formulation of herb drugs and their trade in the world.
Asian countires, in particular, China with variation of climate and diversity of plants species is the original source of medicinal plants. Europen and American countries and a number of Asian countries are the main producer of herb drugs. In 1998-99 Ginseng grown in Canada has had an export value of about 60 million dollars.Variation of climate and diversity of plants species in Iran are the best reason for incoming to trade of medicinal plants and herb drugs.

Keywords: medicinal plants, Bussines, world

["Pejman"]

سنجش نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي
در استان خراسان جنوبي
‏محسن تبرائي‏ - ميترا قاسمي
1- عضو هيأت علمى دانشكده كشاورزى دانشگاه فردوسى مشهد
2 - كارشناس ارشد كشاورزى و مربى آموزشگاه كشاورزى سبز ايران



خلاصه‏

از آن‏جايي كه در كشور ايران فروشندگان گياهان دارويي مهم‏ترين راهنما و مشاور اغلب مصرف‏كنندگان اين گياهان به‏شمار مي‏روند انتقال يافته‏هاي نوين علمي در خصوص گياهان دارويي به اين فروشندگان و ارتقاء سطح دانش و آگاهي آنان از اهميت ويژه‏اي برخوردار است. به‏منظور دستيابي به اين هدف لازم است ابتدا نيازهاي آموزشي اين افراد مورد مطالعه و بررسي قرار گيرد تا براساس آن برنامه آموزشي مناسب تهيه و تدوين گردد. اين تحقيق با هدف سنجش نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي در استان خراسان جنوبي براساس اطلاعات ميداني انجام گرفت. نتايج اين تحقيق نشان داد كه تعداد قابل توجهي از فروشندگان گياهان دارويي در اين استان (6/53 درصد) نيازمند آموزش و فراگيري دانش و آگاهيهاي نوين علمي هستند. اطلاعات تحقيق حاكي است كه بيشترين نياز آموزشي آنها درخصوص آشنايي با عوارض جانبي گياهان دارويي (5/75 درصد‏ بوده و ميزان نيازهاي آموزشي مربوط به شناسايي كلي بيماري‏ها (70 درصد)، خواص گياهان (6/56 درصد)، نحوه استفاده از گياهان دارويي (6/46 درصد) و نحوه نگهداري از آنها (6/36 درصد) در مراتب بعدي قرار دارند. نتايج تجزيه واريانس تأثير متغيرهاي مستقل بر متغير وابسته نشان دادكه سطوح مختلف تحصيلات، ميزان تجربه‏كاري، سن، ميزان مطالعه منابع علمي و شركت در دوره‏هاي آموزشي تأثير معني‏داري بر نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي داشتند.
واژه هاي کليدي : آموزش فروشندگان گياهان داروئي ، عوارض جانبي گياهان داروئي ، دانش گياهان داروئي .


مقدمه‏

امروزه با اثبات وجود عوارض جانبي گوناگون ناشي از مصرف داروهاي شيميايي و همچنين مقاوم‏شدن بسياري از محركهاي بيماريها در برابر داروهاي سنتزي بار ديگر نظر دانشمندان به داروهاي طبيعي و گياهي معطوف شده است. به طوري كه در سالهاي اخير ميزان گرايش افراد به مصرف گياهان دارويي و مراجعه به فروشگاههاي عرضه اين داروهاي طبيعي افزايش قابل توجهي يافته است كه نكته‏اي مثبت و جالب توجه در عرصه درماني كشور به‏شمار مي‏رود (6). ليكن در اين خصوص همواره بايد توجه داشت كه جهت درمان بيماريهاي گوناگون از اين گياهان هم بايد همچون هر فرآورده ديگري به‏طور صحيح و علمي استفاده كرد.. از آن‏جايي كه در كشور ايران فروشندگان گياهان دارويي راهنما و مشاور اصلي اكثر مصرف كنندگان اين گياهان هستند و اطلاعات علمي آنان ارتباط مستقيم با سلامت خريداران داروهاي گياهي دارد انتقال يافته‏هاي علمي به اين افراد و غني‏سازي اطلاعات و آنان از اهميت ويژه‏اي برخوردار است. تجارب به‏دست آمده نشان مي‏دهد انتقال تكنولوژي به‏عنوان يك فرايند آموزشي نه تنها به افزايش بهره‏وري كمك مي‏كند بلكه در دراز مدت به پايداري توسعه هم مساعدت مي‏كند (4) براي نيل به اين هدف لازم است ابتدا نيازهاي آموزشي مخاطبان شناخته و براساس آن برنامه‏هاي آموزشي پي‏ريزي شود (3 و 2). درخصوص چگونگي تعيين نيازهاي آموزشي دست‏اندركاران مشاغل مختلف تاكنون پژوهشهاي متعددي صورت گرفته است كه مي‏توان به فعاليت‏هاي انجام شده از سوي حفظي فرد (1374)، تبرايي (1382)،(1980) Borich و (1990)Sadighi & Roosta (2002), Igordan etal. اشاره كرد. باتوجه به مطالب ياد شده اين تحقيق با هدف تعيين نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي در استان خراسان جنوبي و تعيين عوامل مؤثر بر آن صورت گرفته است.


مواد و روش ها

جامعه آماري اين تحقيق كليه فروشندگان گياهان دارويي در استان خراسان جنوبي در سال 1383 و روش نمونه‏گيري از جامعه آماري ياد شده روش تصادفي طبقه‏اي بود. جهت برآورد جامعه نمونه از رابطه كوكران استفاده و براساس اين رابطه حجم جامعه نمونه 125 تعيين شد. جهت جمع‏آوري اطلاعات پرسشنامه‏اي حاوي دو نوع سؤالات باز و بسته تهيه شد و پس از تعيين روايي و پايايي آن، اطلاعات مورد نياز با تكميل اين پرسشنامه ازطريق مصاحبه با فروشندگان گياهان دارويي جمع‏آوري شد. جهت تعيين ميزان نيازهاي آموزشي از آمار توصيفي و جهت بررسي روابط بين متغيرهاي مستقل و وابسته از آمار استنباطي استفاده شد .
جهت تعيين نيازهاي آموزشي چهل‏وپنج سؤال چند گزينه‏اي طراحي شد كه پاسخ به آنهانشان‏دهنده سطح اطلاعات پاسخگويان در زمينه‏هاي خواص گياهان دارويي، شناسايي علائم كلي بيماريها، عوارض جانبي داروهاي گياهي مزبور نحوه صحيح استفاده و نگهداري از اين گياهان بود. اطلاعات آماري به‏دست آمده با استفاده از نرم‏افزار SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.


نتايج و بحث‏

اطلاعات توصيفي به‏دست آمده نشان داد كه ميانگين سن فروشندگان گياهان دارويي 41 سال، ميانگين تحصيلات سوم راهنمايي و ميانگين تجربه‏كاري 12 سال بود. با استفاده از اطلاعات به‏دست آمده از 125 پرسشنامه نيازهاي آموزشي افراد برآورد گرديد و جهت تسهيل بررسي ارقام مربوطه به سه سطح پايين، متوسط و بالا تقسيم‏بندي شد كه نتايج حاصله در جدول شماره 1 آورده شده است.

جدول شماره 1 - سطح نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي‏


سطح نياز آموزشي


فراواني


درصد


درصد تجمعي
ضعيف (0-15)


19


2/15


2/15
متوسط (16-30)


39


2/31


4/46
بالا (31-45)


67


6/53


0/100
مجموع


125


0/100


__


(مأخذ: يافته هاي تحقيق)

جهت مقايسه نيازهاي آموزشي پاسخگويان در ابعاد مختلف سطح نيازهاي آموزش افراد به تفكيك در جنبه‏هاي مختلف سنجيده شد كه نتايج حاصله جدول شماره 2 آورده شده است.


جدول شماره 2- ميانگين نيازهاي آموزشي پاسخگويان در جنبه‏هاي مختلف مربوط به گياهان دارويي‏


موضوع


ميانگين امتياز


(در اكثر امتياز 9)
درصد امتياز
خواص گياهان دارويي


1/5


6/56
شناخت علائم كلي بيماريها


3/6


0/70
عوارض جانبي مصرف گياهان دارويي


8/6


5/75
نحوه نگهداري گياهان دارويي


3/3


6/36
نحوه امتياز استفاده از گياهان دارويي


2/4


6/46


(مأخذ: يافته هاي تحقيق)

از آن‏جايي كه جهت تجويز نسخه گياهي مناسب ابتدا بايد تشخيص بيماري به درستي انجام گيرد پايين‏بودن نسبي سطوح اطلاعات پاسخگويان در خصوص تشخيص بيماريها مطلبي مهم و در خور بررسي است. نتايج حاصل از تجزيه واريانس تأثير متغيرهاي مستقل بر وابسته در جدول شماره 3 آورده شده است.

جدول شماره 3 - نتايج تجزيه واريانس تأثير متغيرهاي مستقل بر متغير وابسته




متغير


r


p
تحصيلات
478/0-
000/0
ميزان شركت در دوره‏هاي آموزشي
428/0-
000/0
تجربه‏كاري
316/0-
000/0
ميزان مطالعه منابع علمي
215/0-
008/0
سن
241/0-
003/0

براساس يافته‏هاي اين جدول بين ميزان تحصيلات، شركت در دوره‏هاي آموزش، تجربه‏كاري، ميزان مطالعه منابع علمي و سن پاسخگويان با نيازهاي آموزشي آنان همبستگي معني‏دار و منفي وجود دارد درحالتي كه بين متغيرهاي درآمد، شهرستان محل سكونت و ميزان استفاده از وسايل اجتماعي با نيازهاي آموزشي و همبستگي معني‏دار نيست.
در بين متغيرهاي مستقل ميزان تحصيلات داراي بيشترين همبستگي با نيازهاي آموزشي بود به طوري كه هرچه سطح تحصيلات پاسخگويان بيشتر بود نيازهاي آموزشي كمتري داشتند و وجود همبستگي منفي نسبتاً بالا بين ميزان شركت در دوره‏هاي آموزشي با نيازهاي آموزشي هم مؤيد اين مطلب است كه ارتقاي دانش پاسخگويان موجب كاهش نيازهاي آموزشي آنان شده است. در مجموع نتايج اين تحقيق نشان مي‏دهد كه سطح نيازهاي آموزشي فروشندگان گياهان دارويي در استان خراسان پايين بوده و ارتقاي اطلاعات آنان كاملاً ضروري است


منابع‏

1. باقري، ا. و شهبازي، 1376، ا.، بررسي نيازهاي آموزشي جوانان روستايي و عوامل مؤثر بر آن نيازها، هشتمين سمينار علمي ترويج كشاورزي ايران، صص 322-303
2. تبرايي، م.، 1382، بررسي نيازهاي آموزشي زعفران كاران جنوب خراسان، سومين همايش ملي زعفران ايران، ص ص 42-38
3. حفظي‏فرد، م.، 1374، تعيين نيازهاي آموزشي، مجله هماهنگ (21) صص 39-36
4. خلاصه گزارش مجمع مشورتي ترويج كشاورزي، 1379، در مشورتهاي جهاني درمورد ترويج كشاورزي، برگردان: زماني‏پور، ا.، مشهد: نشر بنفشه
5. داسمت، كلد، هانسل و چندلر، 1383، عوارض جانبي داروهاي گياهي (ج اول) برگردان: تفقدي، م. و اميري، ر.، انتشارات دانشگاه علوم پزشكي مشهد
6. صمصام شريعت، هـ . و. معطر، ف.، 1381، درمان با گياه، تهران. روزبهان.
7 . Borich . C.D. 1980, A needs assessment mader for conducting follow-up studies, Journal of Teacher Education 31(9): 39-42
8 . Igordan, C.D., Cwary, M. and Ekpere, J.A., 1990, Critical skills and cometencey needs of extension agents, Journal of Extension 28: 100-107.
9 . Sadigh; H.& Roosta, K., 2002 , Assessing farmer's sustainable agricultwal practice needs the case of corn Growers in Fars, Iran, Journal of Agricultural Science and Technology (4) 103-110


Assessing Medicinal plants Sellers practice Needs
In Southern Khorasan Province
Abstract
Transfering of new scinetific findings to the medicinal plants sellers as the main guide of people who want to use of these natural drugs to treat their illnesses is very important and necessary .In order to accomplish this goal examination and recognition of educational needs of the target group is of a particual priority. This survey addresses the educationsl needs of medicinal plants seeller in southern khorasan province using the field data to 125 medicinal plants sellers. The results show that a considerable number of medicinal plants sellers (53.6%) have a high level of educational needs. The highest educational needs was in adverse effects of herbal drugs (75.5%) and the educational needs in general identification of diseases (70.0%), plants virtues (56.6%) the method of using of them(46.6% (and the method of keeping of them (36.6%) were in the following grades. Results from the variance analysis for the influence of independent variables on the dependent once show that the different levels f literacy, practical experience, age, studying of scientific references and attending to educational classes had significant impact on the educational needs of medicinal plants sellers.
Keywords: education of meditinal plants sellers .

["Pejman"]

مديريت گياهان دارويي بر اساس قابليتها و حساسيت ها
حسين توكلي
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان



خلاصه:

امروزه پوشش و تراكم گياهان دارويي موجود عرصه‌هاي طبيعي با برداشت مستقيم بيش از اندازه، چراي بي رويه و تبديل مراتع و جنگلها به اراضي زراعي شديدا در حال كاهش و تخريب است و حفظ آن مديريت ويژه‌اي را بر اساس حساسيت‌ها و قابليت‌هاي اين گياهان طلب مي‌كند. بعضي از گياهان در مواجهه با تنشهاي محيطي مواد ثانويه توليد مي‌كنند كه اغلب به عنوان مواد دارويي و صنعتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. بنابراين محيط‌هاي داراي تنش مي‌توانند براي توليد گياهان دارويي مورد توجه قرار گيرند.از طرفي توليد مواد ثانويه صرف انرژي بيشتري را براي اين گياهان به دنبال دارد و توان رقابتي آنها را در مقايسه با گياهان همراه كاهش مي‌دهد.در چنين شرايطي اعمال چراي متعادل، اهلي كردن گياهان دارويي و احياء رويشگاهها براي حفظ و بقاء اين گياهان ضروري است.

واژه هاي كليدي: مديريت، گياهان داروئي



مقدمه:

افزايش جمعيت و به تبع آن افزايش نياز بشر باعث شده است تا پوشش و تراكم گياهان دارويي در عرصه‌هاي جنگلي و مرتعي در اثر برداشت هاي زياد، تبديل جنگلها و مراتع به اراضي زراعي و چراي مفرط شديدا در معرض تخريب و كاهش قرار گيرد. مثال عيني در اين زمينه محدود شدن سطح رويشگاهها و تراكم گياهان دارويي از جمله موسير، كرفس، ريواس و گياهان خانواده چتريان و نعناعيان است. در چنين شرايطي حفظ و استفاده پايدار از اين منابع نيازمند اعمال مديريتي بر مبناي شناخت قابليت‌ها و حساسيت‌هاي گياهان دارويي است که در اين مقاله برخي از اين ويژه گيها از ديدگاه مديريتي مورد تجزيه و تحليل واقع شده است.


قابليت ها:

بعضي از گياهان در مواجهه با تنش هاي محيطي از قبيل نور، درجه حرارت، رطوبت، باد، علفخواران و غيره واكنش نشان داده و مواد ثانويه اي را توليد مي‌كنند كه اين مواد عمدتا به‌وسيله بشر به عنوان دارو و يا مواد صنعتي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. توليد اين مواد اغلب باعث کاهش وارد شدن تنش به گياهان مي‌شود و به حفظ آنها کمک مي کند. به‌طور مثال ملاحظه گرديد که اندام سبز (conollyi) Ammodendron persicum مورد چراي دام قرار نمي گيرد. يکي از دلايل آن بالا بودن ميزان فلاونوئيدها در برگهاي گياه در مرحله رشد فعال تشخيص داده شد (3). در ارس توليد روغن هاي فرار از خورده شدن آن توسط دام مي‌كاهد. در گياهان خشکي پسند توليد مواد ثانويه باعث افزايش تحمل به خشكي (1) و توليد آلکالوئيد در محيط‌هاي شور به عنوان سازوكار مقابله با شوري عمل مي کند (6).
در مجموع چنين استنباط مي شود كه براي اغلب گياهان دارويي وجود تنش براي توليد مواد ثانويه يك ضرورت است. بنابراين با شناخت بنابراين گياهان دارويي به تنش‌ها مي‌توان محيط مناسب توليد هر محصول را پيدا نمود و از اين خصوصيات در مديريت گياهان دارويي بهره جست. به عنوان نمونه انيسون در ايران داري مواد موثره بيشتري نسبت به كشورهاي تركيه، آلمان و مکزيک است (2). زعفران مناطق جنوبي خراسان بايستي از كيفيت بالاتري نسبت به زعفران اكثر نقاط كشور برخوردار باشد.


حساسيت‌ها :

واكنش گياهان به تنش با توليد مواد ثانويه هزينه‌هايي را نيز براي گياه به‌دنبال دارد. اصولا توليد مواد ثانويه صرف انرژي زيادتري را نسبت به توليد مواد اوليه در بر دارد (4). ملاحظه شده است كه نهالهاي داراي تانن بالا به ميزان كمتري از نهالهاي با تانن پايين چريده مي‌شوند، ولي اين نهالها داراي رشد برگي كمتري نسبت به نهالهاي داراي تانن پايين تر بودند. اين موازنه رشدي را مربوط به هزينه توليد تانن مي‌دانند(4). گونه‌هايي از شبدر سفيد كه داراي مواد سيانوژنيك بودند قدرت رقابتي پايين تري نسبت به گونه‌هاي فاقد مواد سيانوژنيك داشتند(5).
يكي از سازوكارهاي مقاومت به چرا در گياهان توليد مواد ثانويه است كه در آن دام از خوردن و يا زياد چرا نمودن گياه اجتناب مي‌کند. در مراتع طبيعي چنانچه دام به‌طور آزادانه چرا نمايد و فشار چرا كم باشد، دام‌ها با عمل انتخاب معمولا از گياهان داراي مواد ثانويه در حد كمتري تعليف مي‌نمايند. اما اگر علوفه قابل دسترس كم، فشار چرا زياد و روش چرايي به گونه‌اي باشدكه قدرت انتخاب از دام سلب گردد، اين گونه‌ها نيز بيش از حد چرا مي‌شوند. در چنين شرايطي چون گياهان دارويي سرعت رشد کمتري نسبت به گياهان همراه دارند, بنابراين در اثر توان رقابتي پايين تر، فضاي خاك و هوا براي آنها تنگتر مي شود و آب و مواد غذايي به نفع گياهان همراه زودتر تخليه مي‌گردد. با اين حساب مديريت رويشگاههاي طبيعي بايد به گونه‌اي تنظيم شود كه گياهان دارويي کم چرا شده و فرصت رشد کافي را داشته باشند. چراي متعادل و در زمان مناسب يكي از راهكارهاي پيشنهادي در اين زمينه است.
بعضي از گياهان دارويي مونوکارپيک هستند و هر از چند سال يكبار گل داده و پس از توليد بذر با تخليه انرژي گياه، از بين مي‌روند. در اين قبيل گياهان تناوب برداشت و بذر كاري ضرورت دارد. در گياهاني مثل كماباريجه، كما آنغوزه و کم کندل نتيجه بذرکاري مثبت مي باشد.
نتايج تحقيقاتي بسياري نشان مي دهد که گونه هاي موجود در عرصه هاي طبيعي به دليل تفاوت در شرايط اقليمي و ادافيكي محل هاي مختلف رويشي داراي کيفيت هاي متفاوتي مي باشند. بنابراين براي يکنواختي و بهبود کيفيت و کميت محصول ونيز افزايش بازار پسندي توصيه مي شود اغلب گياهان دارويي اهلي و در محيط کنترل شده توليد گردند. گونه هاي دارويي موجود در رويشگاه‌ها عمدتا به عنوان ذخاير ژنتيکي حفظ و مديريت شوند.


منابع:

فخر طباطبايي، محمد.. 1375. برخورد سيستمي با طبيعت زنده و سه مقاله ديگر در زمينه اکولوژي. شرکت سهامي ا نتشار. 352 ص.
رسام، قربانعلي. 1380. مطالعه تاثير عناصر غذايي بر عملکرد و ميزان اسانس ميوه گياه انيسون. همايش ملي گياهان دارويي ايران. صفحه 172 تا 174.
نوري، ميترا. 1380. استخراج و شناسايي فلاونوئيدهاي موجود در گياه Ammodendron conollyi با استفاده از روشهاي کروماتوگرافي. همايش ملي گياهان دارويي ايران. صفحه 281.
Coley, P.D. 1986. Cost and benefits of defense by tannins in a neotropical tree. Oecologia (Berlin) 70: 238-241.
Dirzo, R., and J.L. Harper. 1982. Experimental studies on slug-plant interaction. IV. The performance of cyanogenic and acyanogenic morphs of Trifolium repens in the field. J. Ecol. 70: 119-138.
Vazquez, F.A. and V.M. Loyola. 1994. A Catharanthus roseus salt tolerant line. II. Alkaliod Production. Journal of Plant Physiology, 144(4-5): 613-616.


Management of medicinal plants based on capabilities and sensivities
Tavakoli, H. Khorasan
Agriculture & Natural Resource Research Center

Abstract
Nowadays, the vegetation and density of medicinal plants (MP) are under degradation due to severe harvest, exchange of forests and ranges to crop lands and overgrazing. So, it is need special management based on capabilities and sensivities of MP. Some of MP produce secondary metabolites in response to stresses. These metabolites often used as mecicinal products. So, this environmental potential can be used for producing and management of MP. However, the energy cost of secondary metabolites are high and reduced the competitive atability of MP relative companion species. Under this condition, managements such as moderate grazing, domestication of some of Mp, conservation and renovation of habitates of MP are nessacery.
Key words: secondary metabolites, medicinal plants, management

["Pejman"]

ارزيابي نقش دانشگاه‌هاي ايران
در آموزش دروس گياهان دارويي و داروهاي گياهي
سيد مهدي مير حسيني - مدرس دانشگاه ، مدير عامل شركت ايمن دارو
آدرس : مشهد - بولوار دانشجو - خ دانشجو 13 - پلاك 132 - شركت ايمن دارو



خلاصه:

آموزش عالي كشور در 15 بهمن سال 1313 با تاسيس دانشگاه تهران شكل گرفت ، اين دانشگاه تا سال 1321 جزء وزارت فرهنگ بود و در اين سال استقلال يافت.در همان زمان علم درمان طبيعي Naturopathy به شكل امروزي در آلمان پيدا شد و بعد در آمريكا و ساير كشورها مورد استقبال قرار گرفت .اين علم در زمان‌هاي بسيار دور حدود 2700 سال قبل از ميلاد در مصر، چين، هند و ايران رواج داشته است .اين سؤال پيش مي‌آيد در طول 70 سال گذشته كه دانشگاههاي ما به آموزش مشغول بوده اند چه سهمي از علم داروهاي گياهي و علوم مربوط به گياهان دارويي و درمان‌هاي طبيعي را آموزش داده اند . دانشمندان گذشتة اين مرز و بوم مزيت نسبي علوم طب قديم را به ما به امانت سپردند اما كشورهاي صنعتي بيشتر از ما به آن پرداختند .
واژه هاي کليدي : آموزش عالي ، داروسازي ، گياهان داروئي ، داروهاي گياهي



مقدمه :

علم داروسازي در حالي در كشورهاي صنعتي درقرن گذشته پيشرفت نمود كه هيچكدام از ابزار و اسباب اندازه گيري و شناسايي مواد مؤثره موجود در جهان پيشرفتة كنوني وجود نداشت . به همت دانشگاههاي كشورهاي اروپايي در آموزش كاربردي علوم مختلف به خصوص علوم مربوط به گياهان دارويي در سال گذشته در كشور آلمان 10000 فرمول داروهاي گياهي و محصولات جديد آرايشي - بهداشتي با منشاء گياه توليد و به بازار جهاني عرضه گرديد .


مواد و روشها :

در اين پژوهش با استفاده ازروش كتابخانه اي و بهره گيري از آمارهاي موجود در مركز آمار وزارت علوم و تحقيقات و فن آوري و نيز وزارت صنايع و معادن ميزان اثر بخشي
آموزش‌هاي دانشگاه‌هاي كشور در تربيت نيروهاي انساني و متخصص بخصوص در زمينة گياهان دارويي و طب سنتي بررسي گرديد .
در حال حاضر بيش از 400 رشتة تحصيلي مختلف در دانشگاه‌هاي دولتي و آزاد اسلامي و دانشگاه پيام نور تدريس مي‌شود كه سهم دروس مربوط به آموزش گياهان دارويي ( كاشت ، داشت ، برداشت ) حدود يك صدم درصد مي‌باشد . اين دروس مي‌بايست در دانشكده‌هاي كشاورزي و علوم پايه و دانشكده هاي مهندسي و نيز كلية رشته‌هاي علوم پزشكي آموزش داده شود ، در مبحث مربوط به فرآوري گياهان دارويي يعني :
الف ) جمع‌آوري و آماده سازي گياهان دارويي و معطّر
ب ) روشهاي شناسايي گياهان دارويي
ج ) اكولوژي گياهان دارويي و معطّر
د)روشهاي استخراج واستحصال مواد مؤثرة گياهان دارويي
ر) آشنايي با دستگاه‌هاي استخراج مواد مؤثره و واحد‌هاي درسي ديگر از اين مقوله خبري نيست .
در دانشكدة داروسازي فقط 6 واحد درسي و 1 واحد آزمايشگاه مربوط به داروهاي گياهي وجود دارد كه آن هم در قالب مفردات پزشكي عرضه مي‌شود ، در صورتيكه در طول دورة دكتراي دارو سازي عمومي بيش از 200 واحد درسي ارائه مي‌گردد .
در دانشكدة پزشكي و در طول دورة طبابت هيچ واحد درسي مربوط به داروهاي گياهي و طب قديم وجود ندارد.
در رشته‌هاي فني و مهندسي كه مي‌توانند نقش عمده اي در آموزش طراحي و ساخت دستگاه‌هاي مورد استفاده در صنايع تبديلي گياهان دارويي مانند ( صنايع دارويي ، آرايشي - بهداشتي و شيميايي ) داشته باشند دروسي عرضه نمي‌شود . در علوم پايه كه مي‌تواند در بحث شناسايي و آناليز مواد مؤثره موجود در گياهان دارويي به خصوص شيمي آناليست فعاليت كنند مطالب كافي ارائه نمي‌شود .
در سال 81 در سمينار باز آموزي پزشكان و داروسازان و دندانپزشكان در موضوع تجويز دارو دبير محترم همايش اعلام كردند بدليل نداشتن پزشكاني كه اثرات داروهاي گياهي را آموخته باشند و نيز داروسازاني كه در اين رشته مهارت كافي را كسب كرده باشند نمي توانيم مانند كشورهاي پيشرفته مصرف داروهاي گياهي را جايگزين كرده و توسعه دهيم و در كوتاه مدت بدليل كمبود اساتيدي كه بتوانند اين دروس را ارائه دهند نمي‌توانيم تحول چشمگيري در رشته‌هاي پزشكي و داروسازي ايجاد كنيم.
در حال حاضر 80% پزشكان و 90% درصد داروسازان كشور به جايگزين كردن داروهاي گياهي به جاي داروهاي شيميايي اعتقاد دارند، و حتي تعدادي از پزشكان متخصص و مطرح كشور با مطالعات آزادي كه در اين رابطه داشته اند داروهاي گياهي را جايگزين داروهاي شيميايي كرده اند .


نتايج و بحث :

اين مقاله در عين بررسي وضعيت موجود دانشگاههاي كشور از جهت آموزش دروس مربوط به گياهان دارويي و صنايع وابسته (دارويي - غذايي - بهداشتي و آرايشي) درصدد ارائة پيشنهادهاي علمي و اجرايي و به تبع آن توسعة رشته‌ها و دروس دانشگاهي مرتبط با نيازهاي بخش‌هاي مختلف جامعه مانند درمان ، صنعت ، كشاورزي و بررسي كمبودهاي موجود در اين زمينه مي‌باشد .
محدوديتهاي كه به دليل كمبود نيروي متخصص و توانمند در زمينة فرآوري گياهان دارويي و نيز توليد محصولات جديد دارويي و آرايشي - بهداشتي و غذايي ايجاد شده زمينة سرمايه گذاري كه مي‌تواند فرصت‌هاي اشتغال را براي افراد جامعه ايجاد كند متوقف نموده و از اين بابت كشور ما زيان اقتصادي عظيمي را متحمل گرديده است . شروع تحول در اين موضوع تنها با پرورش نيروهاي دانشگاهي ميسر مي‌گردد در طول 50 سال گذشته صنايع تبديلي گياهان دارويي تنها به توليد عرقيات سنتي اقدام نموده و بخش ديگري از گونه‌هاي كمياب دارويي كشور به قيمت بسيار ارزان و از راه‌هاي غير قانوني صادر گرديده در همين مدت در كشورهاي پيشرفته بيش از 10000 نوع محصولات دارويي ، بهداشتي - آرايشي و غذايي با منشاء گياه توليد و در بازارهاي جهاني عرضه گرديده.
عامل محوري و عمدة اين فرآيند عدم توجه مسئولين آموزش عالي به طب سنتي و استفاده از گياهان دارويي در درمان بيماريها و نيز توليد علم در اين زمينه بوده است . پتانسيل لازم جهت توسعة علوم مربوط به گياهان دارويي از قرن‌هاي گذشته در كشور وجود داشته و مسئوليت اين مهم با دانشگاه‌هاي كشور واساتيد مربوطه مي‌باشد .
در اين پژوهش مطالعاتي رابطة معني داري بين توسعه نيافتگي آموزش عالي و ميزان بيكاري و كاهش درآمد سرانة كشور وجود دارد .
برخلاف آنچه كه تصور مي‌شود آموزش عالي كشور به جاي تصميم گيري در تدوين و طراحي نوع رشته‌ها ي تحصيلي دانشگاهي مي‌بايست از پايين شروع كرده و در بخش‌هاي مختلف اجتماعي مانند صنعت ، درمان و ساير بخش‌ها نياز سنجي نمايد بطوريكه بر اساس نياز بازار كار اقدام به پذيرش دانشجو ، نوع رشتة تحصيلي و نيز تعداد مورد نياز بنمايد .اين پژوهش نشان داد كه اگر همين امروز آموزش عالي كشور تصميم به انجام چنين تحولي را در سيستم آموزش دانشگاهي بنمايد 10 سال طول مي‌كشد تا محصولات دانشگاه يعني متخصصين مورد نظر و پرورش يافتة دانشگاهها بتوانند نياز‌هاي واقعي بخش‌هاي مختلف جامعه را برآورده سازد .كشور ايران كه خود پرچم دار علم درمان طبيعي بوده است در حال حاضر حداقل به اندازة عمر قرص آسپيرين يعني 101 سال از جوامع صنعتي و پيشرفته عقب مانده است .


منابع :

1- مركز آمار وزارت صنايع و معادن .
2- مركز مطالعات نيروي انساني وزارت بهداشت - درمان و آموزش پزشكي .
3- WHA 40.33 (1987). WHA 31.33 (1978). WHA 30.40(1977) . WHA 42.43 (1989) .
4- راهبردهاي توسعة صنعتي و معدني استان خراسان تاليف سيد مهدي مير حسيني ( مركز تحقيقات صنعتي و معدني انديشه) .
5- واحد خدمات مهندسي ايمن دارو ( صنايع غذايي و دارويي)

The evaluation of Iranian universities role in educating medicinal plants and herbi drugs lessons .
S . Mehdi Mirhoseini
Daneshjoo Blvd. 13th no: 132 Tel: (0511) 6054491. Fax: 6068121 Mashed - Iran

Abstract
The high education in our country starts at 1933 with finding of the University of Tehran. This university up to 1942 was member of ministry of education, the separated to start with the ministry of high education. At the same time a new field of natural therapy called Naturopathy has been start at Germany America and some other countries of the World has been started with a good public acceptance. This Science from a very long time has been started especially in Egypt, China, India, Iran and some other countries. At the same time a question has been arrived, What has been done in this field by our universities at the time. Our old sciences in their books but the industrial countries get more benefits from the old sciences than ours.
Keywords: medicinal plant , universities - herbal drags

["Pejman"]

ارزيابي روند استفاده از گياهان داروئي و محصولات جانبي (داروئي ،‌بهداشتي ، آرايشي و غذائي) در ايران
سيد مهدي مير حسيني 1 ، رضا قندالي 2
1-مدرس دانشگاه ، مدير عامل شركت ايمن دارو . 2 - كارشناس ارشد معاونت اموزش و تحقيقات سازمان جهاد كشاورزي خراسان رضوي



خلاصه :

از اواخر قرن نوزدهم به لحاظ پيشرفتهاي روز افزون در علوم به خصوص در علم شيمي و دارو سازي اولين استخراج مواد شيميايي به منظور استفاده‌هاي داروئي انجام گرفت داروهاي شيميائي به علت مقرون بصرفه بودن و تاًثير مشخص آنها بربيماريها مطمئن‌تر تشخيص داده شدند از آن پس هزاران داروي مختلف براي درمان صدها نوع بيماري مورد استفاده انسان قرار گرفت از اواسط قرن بيستم عوارض ناخواسته داروها ي شيميائي به تدريج آشكار شد محققان متوجه بيماريهايي مي‌شدند كه نمي توانستند منشأ طبيعي داشته باشند آنها دريافتند آنچه مايه افتخار پزشكي و سبب رفاه جامعه بشري بود داراي چنان اثراتي است كه در توالي نسل‌ها به چشم ميخورد (مانند فاجعه تالي دومي ) بطوريكه سازمان احتياط دارو كه مقر آن در سوئد قرارداد ظرف يك سال (سال 1968) حدود سه هزار گزارش در مورد حوادث ناشي از مصرف داروهاي شيميائي دريافت نمود تعدادي از محققان به صراحت اعلام كردند كه بزرگترين آفت براي سلامتي انسان مصرف داروهاي شيميائي و عوارض ناشي ازمواد راديو اكتيو مي‌باشد . در حال حاضر نام بسياري از داروها كه تعداد آنها مدام رو به فزوني است در ليست سياه داروهائي قرارگرفته اند كه داراي اثرات جانبي مضر براي بدن انسان هستند .
واژه هاي کليدي : گياهان داروئي ، عطاريها ، صنايع داروئي ، آرايشي بهداشتي .


مقدمه :

در سالهاي اخير توجه زيادي به داروهاي گياهي و منشاء آنها يعني گياهان داروئي شده است اين موضوع عمدتاً به دليل اثبات عوارض جانبي داروهاي شيميائي و تمايل بشر به استفاده هرچه بيشتر محصولات طبيعي به منظور حفظ سلامت خويش بوده است همچنين مشكلات سيستم داروئي مدرن مانند هزينه‌هاي بالا ،استفاده از منابع غير تجديد شونده مانند منابع فسيلي و آلودگي محيط توسط صنايع داروئي و ناتواني بشر براي ساخت برخي از مواد داروئي كه بطور طبيعي در گياهان وجود دارد باعث توجه هر چه بيشتر به گياهان داروئي گرديده است در اين مقاله سعي گرديد بر اساس يك پژوهش آماري (ميداني) ميزان استقبال مردم كشور در نيم قرن گذشته در استفاده از داروهاي گياهي وگياهان داروئي بررسي گردد.


مواد و روشها

اين تحقيق بر اساس آمار گيري ميداني و شناسائي واحدهاي صنفي فروش گياهان داروئي (عطاريها ) و داروخانه‌ها (فروشنده داروهاي گياهي ) به عنوان اولين قدم در انجام پژوهش صورت گرفته است .(لوژيت)
اين پروژه در اسفندماه هشتاد و دو بوسيله مركز تحقيقات صنعتي و معدني انديشه و انجمن صنفي فروشندگان گياهان داروئي خراسان و فارس و اصفهان و نيز اداره داروي گياهي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي كشور اجراشد.گرچه اين آمار نشان دهندة تفاوت در تعداد مراكز فروش گياهان داروئي در مناطق مختلف كشورمي باشد اما گوياي يك واقعيت است كه به دليل عدم فعاليت كافي و مؤثرمراكز پژوهشي و دانشگاهي در طراحي و ساخت داروهائي گياهي رسمي هنوز ميزان فروش گياهان داروئي كه در عطاريها عرضه مي‌شودصد‌ها برابر فروش داروهاي گياهي عرضه شده در داروخانه‌ها مي‌باشد.


نتايج و بحث :

بر اساس اين آمار در 10 ساله گذشته فقط 170 پروانه ساخت داروي گياهي از طرف اداره داروهاي گياهي وزارت بهداشت ،‌درمان و آموزش پزشكي صادر گرديده.در صورتيكه در همين مدت تعداد عطاريها90 برابر افزايش يافته و بااينكه در سال 73 تعداد عطاريهاي كشور حدود 500 واحد بوده در حال حاضر 42000 واحد عطاري بطور رسمي مشغول فروش و عرضه گياهان داروئي هستند .هم اكنون به ازاي 67 ميليون نفر جمعيت كشور 170 نوع داروي گياهي عرضه مي‌گردد درمقايسه عطاريها هم از لحاظ ميزان فروش و هم از نظر احداث واحدهاي جديد 90 برابر رشد داشته اند اين فرايند گوياي استقبال معني دار جامعه از استفاده از گياهان داروئي در درمان بيماريهاي مختلف است. هيچ يك از ارگانهاي رسمي مسئول مانند وزارت بهداشت، ‌درمان و آموزش پزشكي و نيز انديشمندان علم گياهان داروئي روش رايج براي خشك كردن - پودر كردن وبسته بندي و عرضه آنرا در عطاريها تأييد نمي‌كنند بخصوص تجويز اين گونه گياهان را به شكل كنوني بسيار خطرناك مي‌دانند به دليل آنكه از بين گياهان داروئي عرضه شده درعطاريها حدود 12 مورد آن سمي بسيار خطرناك مانند افسنطين ، تاتوره ، گل انگشتانه و . . . 28 مورد آن نيمه سمي و بقيه گياهان چنانچه بيش از حد تعيين شده مصرف شوند مي‌توانند عوارض گوناگوني را بهمراه داشته باشند .
اين پديده لزوم سيستم نظام مند و كنترل شده را در ايجاد داروخانه‌هاي گياهي زير نظر وزارت بهداشت ، درمان ، و آموزش پزشكي نشان مي‌دهد كه در اين گونه داروخانه‌ها پزشك آموزش ديده در مورد خواص گياهان داروئي و چگونگي تجويز آن و نيز دكتر داروسازتعليم يافته درزمينة شناخت خواص و عوارض داروهاي گياهي و نيز كارشناس كنترل كيفيت و شناسائي گياهان داروئي افسينال حضور داشته باشند .نتايج بسيار جالب اين پژوهش نشان داد كه فروش هر يك از عطاريها بطور متوسط روزانه بين هفتصد هزار تا سه ميليون ريال بوده كه در موارد بسياري اين مبلغ از كل فروش روزانه داروخانه‌هاي رسمي كشور شامل محصولات بهداشتي و آرايشي و داروئي بيشتربوده است.در اين پژوهش به نتايج بسيار جالبتري بر مي‌خوريم كه در مقاله كامل اعلام گرديده از جمله سهم معاملات گياهان داروئي خشك در اقتصاد كشور و سرمايه گذاري سال گذشته بخش خصوصي در زمينه كاشت و داشت و برداشت گياهان داروئي است .نتايج اين پژوهش نشان داد كه چه بخواهيم و چه نخواهيم رويكرد جامعه نسبت به استفاده از داروهاي گياهي و گياهان داروئي و نيز محصولات آرايشي و بهداشتي قابل بررسي است و اين در كل جمعيت بالاي 25 سال كه حدود 85% جامعه را تشكيل مي‌دهد بيشتربوده از اين گروه 30% محصولات با منشأ گياه استفاده كرده اند و مابقي از جمله گروه پزشكان و دارو سازان بر اين موضوع اعتقاد راسخ دارند اين پژوهش كه براي اولين باردر كشور صورت گرفته انجام يك پژوهش ملي را اجتناب نا پذير كرده بطوريكه نتايج آن بتواند سازمانهاي دولتي و دانشمندان و پژوهشگران اين مقوله و نيز بخش خصوصي را در سرمايه گزاري جهت توليد گياهان داروئي و فراوري در صنايع داروئي و آرايشي و بهداشتي كمك نمايد .
چنانچه به داده‌هاي موجود اين پژوهش با دقت نگاه كنيم مي‌بينيم علي رغم اين كه حدود يك قرن كشور ما بيشترين استفاده را از داروهاي شيميائي و وارداتي يا توليد داخل داشته اعتقاد خود را به طب سنتي فراموش نكرده و حتي نسل جديد يعني افراد بين 15 تا 30 ساله نيز به اين موضوع اعتقاد دارند . بخشي ازاين رويكرد مربوط به الگو پذيري از كشورهاي پيشرفته و صنعتي بوده است اما مهمترين چالش موجود در پاسخ گويي بهاين تقاضا نظام مند كردن سيستمهاي عرضه گياهان داروئي يعني عطاريها و در مرحله بعد فعال كردن دانشگاه‌ها در بحث اموزش طب سنتي و داروهاي گياهي و ارتقائ سطح علمي پزشكان و دارو سازان و دست اندركاران بهداشت و درمان مي‌باشد .تلاش در احياي طب سنتي و به روز كردن آن بوسيله دانشگاههاي كشور و بررسي سهم گياهان داروئي و داروهاي گياهي در اقتصاد كشور نيز مي‌تواند به اين مهم كمك كند .


منابع :

1- مركز توسعة صادرات وزارت بازرگاني ايران
2- اداره داروهاي گياهي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي
3- اتحاديه صادركنندگان و توليد كنندگان گياهان داروئي
4- طرح تحقيقاتي رويكرد جامعه به استفاده از محصولات طبيعي


The Evaluation of medicinal plants and by - products, utilization process (pharmaceutical, hygienic, cosmetic, nutritent) in Iran .
S . Mehdi Mirhoseini , Reza ghandali
Address: Daneshjoo Blvd. 13th no: 132 Tel: (0511) 6054491. Fax: 6068121 Mashed - Iran

Keywords : medicinal plant , pharmaceutical .

["Pejman"]

On the benefit of Teucrium in murine
colitis through improvement of toxic
inflammatory mediators
Amir Hossein Abdolghaffari1, Amir Baghaei2,
Fariborz Moayer1, Hadi Esmaily2, Maryam Baeeri2,
Hamid Reza Monsef- Esfahani2, Reza Hajiaghaee3 and
Mohammad Abdollahi2
Abstract
Regarding the role of free radicals in pathogenesis of inflammatory bowel disease (IBD), we were interested
to investigate the effects of Teucrium persicum with approved antioxidant and anti-inflammatory properties
in an experimental model of colitis. Immunologic colitis was induced by rectal administration of a mixture
of 2,4,6-trinitrobenzene sulphonic acid (TNBS) and ethanol through rubber cannula into rats. Three different
doses of Teucrium (100, 200, and 400 mg/kg) were gavaged in a duration of 10 days to rats. Endpoint markers of
colitis included macroscopic and microscopic examination of colon tissue and measuring colonic cells concentrations
of tumor necrosis factor-a (TNF-a), interlukin-1b (IL-1b), total antioxidant power as ferric reducing
antioxidant power (FRAP), myeloperoxidase (MPO), and lipid peroxidation as thiobarbitoric acid-reactive substance
(TBARS). Teucrium at all doses improved both macroscopic and histological damages of rats with colitis.
Teucrium reduced colonic MPO activity and concentrations of cellular lipid peroxides, TNF-a, and IL-1b, with a
concomitant increase in FRAP value in rats with colitis. It is concluded that beneficial effects of Teucrium in
experimental colitis is mediated through its antioxidant and anti-inflammatory potentials. Examination of this
herbal medicine in patients with IBD as a supplement would further reveal the potential of Teucrium.
Keywords
Teucrium, inflammatory bowel disease, oxidative stress, colitis


برای خواندن کامل مقاله کلیک کنید :gol:

["Pejman"]

خبرگزاري فارس: اثرات ايمونومدولاتوري عصاره گياه اسكروفولاريا استرياتا بر سيستم ايمني بدن در پژوهشكده گياهان دارويي جهاددانشگاهي بررسي شد.


رضا حاجي آقايي مجري اين طرح تحقيقاتي در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي فارس گفت: مطالعات مختلف نشان داده‌اند كه عصاره گياهان، اثرات متنوع بيولوژيكي از قبيل خواص ايمونومدولاتوري دارند.

محقق پژوهشكده گياهان دارويي جهاددانشگاهي افزود: در اين تحقيق، خواص ايمونومدولاتوري عصاره گياه اسكروفولاريا استرياتا كه يك گياه بومي فلات ايران است، بررسي شده است.

وي ادامه داد: در اين تحقيق ما آزمايش پوستي حساسيت تأخيري به واسطه سلول و اندازه‌گيري تيتر توليد آنتي‌بادي بعد از تزريق آنتي ژن گلبول قرمز گوسفند را انجام داديم. آزمايش ورود تيميدين نشاندار بر سلولهاي تك هسته‌اي خون محيطي تحريك شده با ميتوژن فيتوهماگلوتينين و توليد سايتوكاين‌هاي فاكتور نكروز دهنده تومور الفا و اينترلوكين 10 با روش الايزا بررسي شدند.

حاجي‌آقايي گفت: نتايج اين تحقيق نشان داد كه عصاره گياه اسكروفولاريا استرياتا با عمل بر كاهش تكثير لنفوسيتي و كاهش توليد سايتوكاين‌هاي التهابي فاكتور نكروز دهنده تومور الفا و اينترلوكين يك بتا سبب مهار پاسخ ايمني سلولي شد. تحقيق بيشتر براي بررسي اثرات ميانجيگر ايمونومدولاتوري عصاره اين گياه بايد انجام شود.

["Pejman"]

آشنایی با مبانی کاربرد گیاهان دارویی

[RaminPSLP]

اثر ضد باكتريايي 20 گونه از گياهان دارويي عليه استافيلوكوكوس اورئوس مقاوم و حساس به متي سيلين

زمينه و هدف: عفونت هاي ايجاد شده به وسيله استافيلوكوكوس اورئوس هاي مقاوم به متي سيلين و اگزاسيلين عمدتا با منشا بيمارستاني هستند كه در بسياري از كشورهاي جهان در حال افزايش است. به همين دليل محققان نيز تلاش هاي زيادي براي يافتن تركيبات جديد به عنوان جايگزين مناسب اين آنتي بيوتيك ها انجام داده اند. اين مطالعه نيز به منظور بررسي اثر ضد باكتريايي عصاره الكلي 20 گونه از گياهان دارويي استان گلستان عليه سويه هاي باليني و استاندارد استافيلوكوكوس اورئوس حساس و مقاوم به متي سيلين انجام شد.
روش بررسي: در اين تحقيق عصاره گيري اكاليپتوس، نعنا، رزماري، آويشن باغي، گل راعي، سياه دانه، درخت پيرو، گزنه، سير، زرشك، كلزا، افسنطين، بابونه، زيره سبز،‌ پنبه، اسپند،‌ گل مخروطي ارغواني،‌ درمنه، گز و انار به روش پركولاسيون و استخراج حلال نيز به كمك پمپ خلا انجام شد. بررسي اثر ضد باكتريايي عصاره اتانولي گياهان عليه سويه هاي MRSA و MSSA به روش انتشار در آگار و به كمك ديسك انجام شد. هر آزمون سه بار تكرار گرديد و ميانگين قطر هاله عدم رشد محيط مولرهينتون آگار اندازه گيري و ثبت و خاصيت ضد باكتريايي عصاره ها با هم مقايسه گرديد. سپس با استفاده از روش microdilution Broth حداقل غلظت بازدارنده از رشد (MIC) گياهاني كه بهترين اثر را در روش ديسك- ديفيوژن داشتند، تعيين شد.
يافته ها: از بين 20 گياه مورد بررسي عصاره اتانولي 8 گياه اوكاليپتوس، اسپند، درمنه، سياه دانه، زرشك، گل راعي،‌انار و گز در روش ديسك- ديفيوژن بهترين اثر آنتي استافيلوكوكي را با توجه به قطر هاله عدم رشد نشان دادند،‌به طوري كه حداكثر ميانگين قطر هاله عدم رشد آنها 22.4 ميلي متر ارزيابي شد. كمترين مقدار MIC اين گياهان 0.01mg/ml مربوط به گياه انار بود. همچنين قطر هاله عدم رشد گياهان مورد بررسي در اكثر موارد روي سويه هاي مقاوم به متي سيلين بيش از سويه هاي حساس بود.
نتيجه گيري: اين مطالعه نشان داد كه گياهان درمنه، زرشك، اوكاليپتوس، اسپند و گل راعي، سياه دانه، انار و گز داراي بيشترين اثرات ضد باكتريايي سويه هاي MSSA و MRSA مي باشند. البته كاربرد باليني اين گياهان نيازمند مطالعات بيشتر و وسيع تري مي باشد.

http://sid.ir/fa/image/PDF.gif (http://sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/67313862109.pdf)

sid.ir

[RaminPSLP]

ارزيابي اثر مخلوط گياهان دارويي كاسني (.Cichorium intybus L) و انيسون (.Pimpinella anisum L) بر اشتهاي گاو شيري و مقايسه آن با يک فرآورده رايج

اين پژوهش به روش کارآزمايي باليني دو سو بيخبر بر روي 66 راس گاو شيري نژاد هلشتاين با ميانگين سن 4.9±1.55 سال و ميانگين وزن 548±105 کيلوگرم با علايم كم اشتهايي يا بي اشتهايي نوع اوليه انجام شد و تاثير مخلوط گياهان دارويي کاسني (Cichorium intybus L.) و انيسون (Pimpinella anisum L.) بر روي اشتهاي اين حيوانات مورد ارزيابي قرار گرفت. همچنين با يك تركيب اشتها آور ساخته شده از گياهان نوکسوميکا و ژانسين با نام تجاري رومينوتوريك مقايسه شد. متغيرهاي اين تحقيق شامل ميزان اشتها، تعداد و شدت انقباضات شكمبه، قبل و بعد از دوره مصرف گياهان دارويي بود. نتايج نشان داد كه مصرف ترکيب گياهان کاسني و انيسون موجب بهبود وضعيت اشتها، تعداد و شدت انقباضات شكمبه شده است که از لحاظ آماري در حد بسيار معني داري بوده است (P<0.001). ضمن اينکه اين ترکيب در مقايسه با داروي تجاري موجود که بعنوان اشتها آور در حيوانات مصرف مي شود تاثير يکساني در افزايش اشتها داشته است (P>0.05). در 77.8 درصد موارد مصرف مخلوط کاسني و انيسون توانسته بود وضعيت اشتها را در اين حيوانات بهبود بدهد. مخلوط گياهان کاسني و انيسون يک ترکيب باارزش و بي ضرر است که مي تواند جايگزين مناسبي براي داروهاي موجود در دام باشد

http://sid.ir/fa/image/PDF.gif (http://sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/57713894813.pdf)

sid.ir

["Pejman"]

چکیده:

تنش‌های محیطی از قبیل شوری ( خاک و آب) و تنش کم‌آبی یکی از موانع اصلی در تولید محصولات زراعی و باغی در بسیاری از نقاط دنیا به ویژه مناطق خشک و نیمه خشک مانند ايران محسوب می‌شوند. و در حال حاضر استفاده از گیاهان و ارقام مقاوم به شوری و کم آبی یکی از مهم‌ترین روش‌های مؤثر در بهره برداری و افزایش عملکرد هکتاری در مناطق خشک و نیمه خشک جهان است. با توجه به این مهم و شناسایی گونه ها و ارقام مقاوم ، به مطالعه اثرات تنش خشکی و کم آبی در برخی ارقام زراعی و دارویی به صورت تحیلی پرداخته که بطور خلاصه به شرح زیر می باشد:

تنش حشکی باعث کاهش تعداد سنبله در واحد سطح ، تعداد دانه در سنبلچه ، عملکرد بیولوژی وزن هزار دانه ، شاخص برداشت تعداد سنبلچه در سنبله ، تعداد دانه فتوسنتز جاری وزن خشک برگها و ساقه کاهش سرعت پر شدن دانه درصد جوانه زنی ، طول و وزن محور زیر لپه، وزن گیاهچه ، سطح برگ و تولید ماده خشک ، طول ساقه چه ، وزن تر ریشه چه و ساقه چه و دانه ، ارتفاع گیاه ، اسید ، حجم و وزن ، سطح برگ ، اجزا عملکرد ، کوتاه شدن دوره رشد ، توان بالقوه آبی برگ ها و آب نسبی برگ ها و افزایش بازدهی مصرف آب ، طول ریشه چه ، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه ، نسبت طول و وزن ریشه چه به ساقه چه ، عدد کلرفیل متر درجه حرارات کانوپی ، انتوسیانین ، PH ، فنول، درصد تندیش ،پتانسیل برگ آب ، وزن ویژه برگ وپرولین در گیاهان مختلف زراعی و دارویی گشته است که می بایست با اعمال مدیریت صحیح نه تنها از اثرات زیان بخش خشکی جلوگیری کرد بلکه به استفاده از اثرات مفید این نوع تنش با توجه به شرایط آبی و اتمسفری کشورمان پرداخت .



گند م :

تنش خشکی باعث کم شدن تعداد سنبله در واحد سطح ، تعداد دانه در سنبلچه ، عملکرد بیولوژی وزن هزار دانه ، شاخص برداشت تعداد سنبلچه در سنبله ، تعداد دانه : ارقام فونک و چمران در شرایط مطلوب (100 % نیاز آبی )،استورک و در تنش ملایم 75% نیاز آبی و گرین در تنش سخت از عملکرد دانه بالاتری برخوردار است . مشاهده شد که تنش خشکی ، فتوسنتز جاری را 20 % کاهش داد در حالی که عملکرد فقط 15 % کاهش یافت . کاهش کمتر بدلیل انتقال مجدد مواد ذخیره ای از ساقه به دانه بود که نشان دهنده نقش بافری ساقه در ثبات عملکرد است . و رقم چمران به دلیل ذخیره بالی ساقه از ثبات عملکرد بالاتری برخوردار بوده است . تنش خشکی باعث کاهش وزن خشک برگها و ساقه ، کاهش سرعت پر شدن دانه می شود . و رقم اصلاح شده فلات به عنوان بهترین رقم شناسایی شد . اثر منفی تنش خشکی بر روی عملکرد دانه به زمان و شدت خشکی بستگی دارد . به علت رسیدگی زودتر دانه در جو ، سازگاری به تنش رطوبتی جو نسبت به گندم بهتر است .

سویا :

بیشترین آسیب ناشی از تنش آبی مربوط به صفت عملکرد بذر می باشد .رقم Williams مقاومترین رقم نسبت به خشکی می باشد .

اسپرس :

تنش خشکی درصد جدانه زنی ،طول ریشه چه ، طول و وزن محور زیر لپه و وزن گیاهچه را کاهش داد . گونه O.crista_yalli مقاومترین گونه شناسایی شد .

پیاز :

خسیاندن بذور در مواد شیمیایی PEG) و PEG+GA3)باعث افزایش درصد تندیش می گردد

گندمیان :

تنش خشکی باعث افزایش پتانسیل برگ آب در اکثر گونه ها ( بجز علف گندمی پا بلند و ارزن وحشی ) ، کاهش سطح برگ و تولید ماده خشک ، افزایش بازدهی مصرف آب شد .و علف های گندمی پا بلند و بروم نروم به عنوان مقاومترین گونه ها و علفهای باغ و فستوک به عنوان حساس ترین گونه به تنش خشکی شناخته شده اند.

ریحان:

تنش خشکی باعث کاهش طول ساقه چه ، وزن تر ریشه چه و ساقه چه و دانه شده است و همچنین باعث افزایش طول ریشه چه ، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه ، نسبت طول و وزن ریشه چه به ساقه چه شده است .

زیره سبز :

برای افزایش کمیت و کیفیت اسانس باید نسبت مناسبی از رطوبت خاک در اختیار گیاه قرار گیرد زیرا رطوبت خاک بر میزان اسانس تاثیری ندارد و بهترین کیفیت 3/2 ظرفیت زراعی می باشد . زیره سبز در شرایط تنش رطوبتی خود را سازگار با کمبود رطوبت می کند هرچند در شرایط مطلوب رطوبتی عملکرد بهتری دارد .

آویشن باغی،کاکوتی ، آویشن شیرازی ، کلپوره:

تنش خشکی باعث افزایش عدد کلرفیل متر در کاکوتی ، درجه حرارات کانوپی در آویشن باغی و کلپوره ، وزن ویژه برگ در آویشن باغی و کاکوتی شده است و در بین گونه های فوق کاکوتی به عنوان مقاوم ترین و کلپوره به عنوان حساسترین گیاهان شناسایی شده اند .



ماش:

بیشترین آسیب تنش خشکی در گیاه ماش مربوط به ارتفاع گیاه و کمترین آسیب مربوط به وزن صد دانه و طول غلاف می باشد .

انگور:

تنش خشکی در انگور سبب آفزایش انتوسیانین و PH و فنول و کاهش اسید کل و حجم و وزن انگور می گردد.

مریم گلی ، بومادران ، اسفرزه ، همیشه بهار ، بابونه

تنش خشکی باعث کاهش سطح برگ و اجزا عملکرد در تمامی گونه ها شد و گیاهان مریم گلی و بومادران به علت حفظ شادابی در تنش شدید خشکی به عنوان مقاوم ترین گیاهان در بین گیاهان فوق شناسایی شدند و گیاهان اسفرزه ، همیشه بهار و بابونه نیز دوره رشد خود را کامل کرده ولی از گیاهان مریم گلی و بومادران نسبت به تنش خشکی حساس تر می باشند .

گلرنگ:

تنش خشکی باعث کوتاه شدن دوره رشد در گلرنگ می شود.

مرزه:

افزایش تنش باعث افزایش پرولین و کاهش توان بالقوه آبی برگ ها و آب نسبی برگ ها در مرزه می شود . .

گل راعی :

آبیاری کامل باعث افزایش عملکرد سرشاخه گلدار ، هیپریسین و عملکرد هیپریسین و تنش خشکی ملایم و شدید باعث کاهش عملکرد کیفی و کمی گل راعی می شود هر چند دوره رشد خود را کامل می کند .

شنبلیله :

تنش خشکی بر صفات طول ریشه و ساقه ، وزن خشک ریشه و ساقه نسبت به طول و وزن ریشه و ساقه تاثیر داشته است .

گل محمدی :

در بین گونه های گل محمدی زنده مانده در شرایط تنش با صفات شادابی ، تعداد برگچه ، مساحت برگ و طول بلند ترین شاخه قبل از تنش رابطه متقابلی وجود دارد .

کلزا :

اثر تنش خشکی در ده رقم کلزا از مرحله ساقه دهی بر صفات عملکرد بیولوژیک ، عملکرد اقتصادی ، شاخص برداشت ، وزن هزار دانه ، درصد روغن ، سطوح مختلف آبیاری اختلاف معنی داری وجود نداشت . از نظر تعداد کپسول آمیکا و از نظر پرولین ایگل بهترین بودند و ایگل و هروس سازگاری بهتری با شرایط تنش داشتند .

1 - بخشنده عبدالمهدی 79/ ارزیابی عملکرد دانه ، اجزای آن و برخی صفات زراعی ژنوتیپهای گندم بهاره در شرایط کم آبیاری در اهواز / پژوهش و سازندگی / ش 61 زمستان 85

2 - زارع مهدی 83/ ارزیابی تحمل برخی ژنوتیپ های سویا به تنش خشکی / مجله علوم کشاورزی ایران ج 35 ش 4 سال 1383

3 - زینالی خانقاه حسن 1383/ تعیین شاخص های مناسب مقاومت به خشکی در ارقام سویای وارداتی / مجله علوم کشاورزی ایران / ج35 ش 4

4 - احمدی علی 1383/ مقایسه توان ذخیره سازی و انتقال مجدد مواد فتوسنتزی و سهم آن در عملکرد در 4 قم گندم در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی / مجاه علوم کشاورزی ایرا ن/ ج35 ش 4 سال 1383

5 - فیض زاده عبدالرضا 1382 /بررسی اثر تنش خشکی بر جوانه زنی 6 گونه اسپرس

6 - احمدی علی 1384 / الگوی توزیع مواد فتوسنتزی و پر شدن دانه در ارقام اصلاح شده گندم نان در شرایط تنش و عدم تنش خشکی / مجله علوم کشاورزی ایران / ج 36 ش 6 سال 1384

7 - محلوجی مهرداد / تنش های زنده (خشکی و گرما ) و غیر زنده در گیاه جو / فصلنامه علمی – ترویجی خشکی و خشکسالی / ش17 پاییز 84

8 - آروین محمو جواد ، کاظمی پور نسرین / واکنش رقم های پیاز خوراکی به تنش شوری و خشکی در مرحله تندیش و امکان استفاده از مواد شیمیایی برای بهبود تندیدن / مجله علوم و فنون باغبانی / ج 4 ش3 و4 پاییز 1382

9 - بهرامی حسین ، بحرانی محمدجعفر1380/ واکنش برخی گندمیان علوفهای به تنش خشکی / مجموعه مقالات انجمن مرتعداری



10- حسنی عباس / اثر تنش آبی ناشی از پلی اتیلن گلایکول بر خصوصیات جوانه زنی گیاه ریحان / فصلنامه پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران /ج21ش4 سال 1384

11- فرحزا کاظمی سعید /تاثیر تنش آبی و کود نیتروژنی بر کمیت و کیفیت اسانس زیره سبز / مجموعه مقالات همایش ملی توسعه پایدار گیاهان دارویی / مرداد 1384

12- کوچکی علیرضا /تاثیر تنش خشکی و برگزایی بر برخی خصوصیات کمی آویشن شیرازی ، کاکوتی ، آویشن باغی و کلپوره / مجله پژوهش های زراعی ایران (قطب گیاهان زراعی ویژه )

13- ضابط محمد /مطالعه اثرات تنش خشکی بر صفات مختلف و تعیین بهترین شاخص مقاومت به خشکی در ماش / مجله علوم کشاورزی ایران /ج34ش4 سال 1382

14- ربیعی علی /اثر کم آبیاری در آخر فصل بر کمیت و کیفیت میوه انگور رقم مرلوت / مجله علوم کشاورزی ایران /ج34ش4 سال 1382

15- لباسچی محمد حسین /شاخص های رشد برخی گونه های دارویی در شرایط مختلف تنش خشکی/تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع /چ20 ش 3 سال 1383

16- نور محمدی قربان /ارزیابی عکش العمل سه لاین گلرنگ به شدت های مختلف تنش خشکی/ مجله علوم کشاورزی / سال دهم ش 4 س زمستان 1383

17- باهر نیک زهرا /بررسی تغییرات متابولیسمی حاصل از تنش خشکی در گیاه مرزه /تحقیقات گیاهان دارویی ایران موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع /ج20 ش 3 سال 1383

18- کاظمی فرخزاد 1381/اثر تنش کم آبی بر مؤلفه های عملکرد بذر در گیاه دارویی زیره سبز / پژوهش سازندگی / ش54

19 - لباسچی محمدحسین / اثر تنش خشکی بر تغییرات هیپریسین گل راعی / پژوهش و سازندگی / ش54

20 – ریاست مهرناز / بررسی تحمل به خشکی در جمعیتهای مختلف شنبلیله چند ساله / پژوهش و سازندگی / ش54

21 – طبائی عقدائی سیدرضا ، بابائی محمد / مشاهده شاخصهای ژنتیکی گل محمدی از نظر واکنش به خشکی در مرحله اولیه رشد / تحقیقات ژنتیک و اصلاح گیاهان مرتعی و جنگلی ایران 8 / موسسه تحقیقات و جنگلها و مراتع

22 – دلخوش بابک ، شیرانی راد امیر حسین ،نور محمدی قربان ، درویش فرخ / بررسی اثر تنش خشکی بر عملکرد و برخی صفات زراعی و فیزیولوژیک ارقام کلزا / مجله علمی پژوهشی ش 2

["Pejman"]

مطالعه اثر تیمارهای مختلف جیبرلین، نور قرمز، خیساندن بذر و پیش تیمار سرمادهی بر پارامترهای جوانه زنی گل راعی (Hypericum perforatum)



وحید گلابی- عضو هیات علمی دانشگاه آزاد خاش- Golabi_ehsan@hotmail.com


*حمیدرضا مبصر-استادیار زراعت دانشگاه پیام نور زاهدان- ha100rz@yahoo.com

چکیده:

گل راعی یکی از گیاهان داروئی است که بذر های آن عمدتا دارای دوره خواب می باشند. به منظور بررسی از اسید جیبرلیک، نور قرمز، تیمار پیش سرما و خیساندن بذر بر پارامتر های جوانه زنی گیاه داروئی گل راعی آزمایشی در سال 86-85 در آزمایشگاه های دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان و دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام شد. در این بررسی از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح پایه کامل تصادفی در سه تکرار استفاده شد.
تیمارهای مورد استفاده شامل:
1)اسید جیبرلیک در سه سطح (a1=0 ppm , a2=3 ppm, a3=10 ppm)،
2)نور قرمز در دو سطح (2ساعت نوردهی =r1 و 4ساعت نوردهی =r2)،
3)رطوبت یا خیساندن بذر در دو سطح (بذر خشک یا بدون خیساندن =w1 و بذر خیسانده شده =w2)،
4)عامل دما (اعمال یا عدم اعمال تیمار پیش سرمادهی) در دو سطح (دمای محیط بدون اعمال تیمار پیش سرمادهی =t1 و دمای محیط با اعمال تیمار پیش سرمادهی r2=) بود.

تعداد بذور در هر واحد آزمایشی 50 عدد در نظر گرفته شد.
صفات مورد مطالعه در طی آزمایش شامل: طول ریشه چه، وزن خشک ریشه چه، مدت جوانه زنی، سرعن جوانه زنی، ضریب سرعت، MD یا میانگین روزانه جوانه زنی، MDG یا میانگین جوانه زنی روزانه و PV یا ارزش حداکثر بودند. نتایج نشان داد که اثر اسید جیبرلیک، نور قرمز، خیساندن بذر و اعمال تیمار پیش سرمادهی در گل راعی در تمام صفات MGD و سرعت جوانه زنی معنی دار بودند. اثرات متقابل تیمارهای فوق در گل راعی در اکثر موارد از نظر آماری معنی دار شدند. در کل به این نتیجه می رسیم که اعمال تیمار پیش سرما بر جوانه زنی گل راعی بی تاثیر و باعث کاهش جوانه زنی می شود و برای از بین بردن خواب بذر گل راعی تیمار گرمادهی موثر تر خواهد بود و تیمار های دیگر بر این گیاه اثرات مثبتی خواهد داشت.

واژه های کلیدی: اسید جیبرلیک، نور قرمز، خیساندن بذر، پیش سرمادهی، گل راعی.

["Pejman"]

بررسی کمیت و کیفیت اسانس گل محمدی مناطق میمند و شیراز






1-* مهرزاد هنرور، 2- محبوبه رزمخواه، 3- مرتضی خوشخوی، 4- کتایون جاوید نیا


1-*دانشگاه آزاد اسلامی واحد استهبان، گروه علوم باغی.


2- دانشگاه علوم پزشکی شیراز.


3- دانشگاه شیراز، گروه علوم باغی.


4- مرکز تحقیقا شیمی دارویی و گیاهی دانشگاه علوم پزشکی شیراز.


چکیده:

ایران به عنوان یکی از موطن های گل محمدی مطرح است که پیشینه آن به 2500 سال می رسد. در حال حاضر استان فارس اولین تولی کننده گل محمدی در سطح کشور می باشد که در روزگار گذشته نیز از فارس (میمند) به عنوان مرکز جهانی تولید گلاب و از شیراز به عنوان صنعت اصلی عطر سازی نام برده شده است. در این تحقیق برای بررسی کمیت و کیفیت اسانس گل محمدی در این دو منطقه بررسی گردید. نتایج نشان داد که در اغلب زمان های برداشت بازده اسانس در میمند از مقدار نسبی بیشتری برخوردار بود که بیشترین بازده اسانس با %09/0 و %08/0 به ترتیب در میمند و شیراز به دست آمد. همچنین بررسی اسانس توسط GC و GC-MS نشان داد که در هر دو منطقه ترکیباتی مانند: لینالول، فنل اتیل الکل، ترپنین-4-ال، آلفا-ترپینول، سیترونلول، ژرانیول، میرسن، سیس رزاکسید، متیل اوجینول، سیترونلیل استات، ژرانیل استات، اوجینول، بتاکاریوفیلن، آلفا-گواین، آلفا هومولن، ژرماگرین- دی، آلفا-بولنسن، المول، آلفا-یودسمول، 2-ضد-6-ال-فارنیزول، 2-ای-6-ای-فارنیزول، 2-ای-6-ضدفارنیزول، پنتاد کان، هپتادسن، هپتاد کان، اکتاد کان، نونادسن، نوناد کان، ایکوزان، هنی کوزان، دو کوزان، تری کوزان و هگزاد کانوئیک اسید موجود بودند.


کلید واژه: بازده اسانس، ترکیبات اسانس، گل محمدی.

["Pejman"]

مطالعه اثرات شوری و خشکی بر خصوصیات جوانه زنی همیشه بهار


1- لیلا کوشکی 2- سید محسن نبوی کلات
1و2 به ترتیب دانشجوی کارشناسی ارشد و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد
Sm-nabavikalat@yahoo.com

چکیده:

این آزمایش در سال 1387 در دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. فاکتور اول شامل NaCl، KCl و PEG6000 و فاکتور دوم شامل سطوح پتانسیل آب در پنج سطح (شامل: صفر،2-، 4-، 6- و 8- بار) بود.
نتایج نشان داد که تاثیر نوع نمک و PEG بر تمامی خصوصیات جوانه زنی بذر به جز طول ریشه چه معنی دار بوده است. مقایسه این تیمار ها حاکی است که PEG دارای بیشترین اثرات منفی است. تاثیر سطوح پتانسیل آب نیز بر تمام خصوصیات جوانه زنی بذر معنی دار بود. بیشترین درصد و سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه، طول ساقه چه و وزن تازه گیاهچه در پتانسیل آب صفر بدست آمد و با کاهش پتانسیل تمامی این صفات کاهش معنی داری یافت. نتایج این مطالعه نشان داد که گشاه داروئی همیشه بهار در مرحله جوانه زنی بذر به تنش های خشکی و شوری بسیار حساس است و تمامس مولفه های جوانه زنی این گیاه در پتانسیل های پایین تر از 6- بار به شدت تحت تاثیر قرار می گیرد. به طوری که درصد و سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه و وزن تازه گیاهچه در پتانسیل 8- بار نسبت به شاهد به ترتیب در خدود 84، 90، 75، 78 و 81 در صد کاهش را نشان داد.

واژگان کلیدی: سرعت جوانه زنی، درصد جوانه زنی، همیشه بهار، PEG و

["Pejman"]

مدیریت آبیاری و کود دهی نیتروزن در بابونه آلمانی تحت تاثیر شرایط نیمه خشک سرد



*1-بهرام میرشکاری، 2-سحر باصر
*1-استاد یار دانشگاه آزاد اسلامی تبریز- Mirshekari@iaut.ac.ir


چکیده:


به منظور دستیابی به بهترین دور آبیاری و میزان کود و زمان کود دهی نیتروژن در تبریز آزمایش مزرعه ای بر روی بابونه (Matricaria chamomilla L.) با سه فاکتور دور آبیاری به عنوان عامل اصلی ( 6=I 1، I2=12، I3=18 ، روز یک بار) و ترکیب دو فاکتور کود نیتروژن (23=N1، 46=N2، 70=N3 کیلوگرم در هکتار) و تقسیط کود (100 درصد در زمان کاشت =T1، ساقه روی 50 درصد =T2، آستانه گلدهی 25 درصد، ساقه روی 50 درصد، در زمان کاشت 25 درصد =T3) به عنوان عامل فرعی به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی اجرا شد. یافته ها نشان دادند که افزایش مصرف کود تا 100 کیلو گرم در هکتار و افزایش فواصل آبیاری از 6 به 12 روز بر روی تعداد گل در هر بوته اثر مثبت داشت. بیشترین عملکرد گل خشک در مجموع سه برداشت (8/873 کیلو گرم در هکتار) به تیمار 100 کیلو گرم در هکتار نیتروژن و آبیاری 6روز یک بار تعلق داشت. نحوه تقسیط کود نیتروژن به صورت 50 درصد در زمان کاشت و 50 درصد در زمان ساقه روی موجب افزایش معنی دار عملکرد گل تا 5/350 کیلو گرم در هکتار در مقایسه با دو سطح دیگر تقسیط کود شد. تاثیر تقسیط کود نیتروژن بر درصد اسانس گل بی تاثیر بود، ولی دو عامل دیگر بر روی این صفت تاثیر چشمگیری داشتند. عملکرد اسانس از حداقل 56/1 لیتر در هکتار در تیمار I3N3 تا حداکثر 63/3 لیتر در هکتار در تیمار I2N2 افزایش یافت. مصرف تمامی کود نیتروژن در زمان کاشت و نیز مصرف سه مرحله ای آن T3)) موجب کاهش معنی دار عملکرد اسانس شد.

کلمات کلیدی: بابونه آلمانی، تقسیط کود، فواصل آبیاری، Matricaria chamomilla L. .

["Pejman"]

بررسی تاثیر گیاه نعنا بر روی باکتری های لاکتو باسیلوس اسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدم در شیر و ماست پروبیوتیکی



*1-دکتر محمد حسین مرحمتی زاده 2-صابر افراسیابی 3-سارا رضا زاده
1-استادیار گروه بهداشت مواد غذایی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون
2-دانشجوی دکترای دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون، عضو باشگاه پژوهشگران جوان
3-دانش آموخته مهندسی صنایع غذایی و کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون، عضو باشگاه پژوهشگران جوان
E-mail: saberafraseabi@gmail.com

چکیده:

استفاده از گیاه دارویی نعنا به عنوان پیشگیری و درمان بیماری ها توجه متخصصین طب را از گذشته به خود معطوف داشته نعنا یک گیاه دارویی و طعم دهنده در فرآورده های غذایی است و دارای مزایای سلامت بخش است. تحقیقات اخیر حاکی از آن است که میکروارگانیسم های زنده خاص در تنظیم کار سیستم ایمنی و خاصیت ضد سرطانی نقش دارند. در حال حاضر تحقیقات با تمرکز روی تکامل پروبیوتیک های شناخته شده خاصی در حال انجام است که انواعی از آنها امروزه به صورت غذاهای کاربردی مثل انواع شیر و ماست به بازار مصرف وارد شده اند. در این تحقیق امکان تولید ماده غذایی بر پایه شیر و ماست و نعنا مورد ارزیابی قرار گرفت جهت تعیین تاثیر دوز های مختلف نعنا (0%، 3%، 6%، 9%) بر رشد باکتری های لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدم در شیر و ماست نعنا پروبیوتیکی، 33/0 گرم از باکتری لئوفیلیزه را به صورت کشت های جدا و همزمان به یک لیتر شیر استریلیزه صنعتی افزوده گردیده، قابلیت زیستی باکتری های پروبیوتیکی به روش شمارش مستقیم مورد شمارش قرار گرفت ورودی محیط کشت (mrs محیط خاص رشد باکتری های LA و BB ) رشد آنها بررسی شده در روز ششم تولید محصولات مورد ارزیابی حسی قرار گرفت (افزودن نعنا در غلظت های مختلف باعث کاهش تعداد میکروب های پروبیوتیک در محصولات نشد) در نمونه 9% نعنا باکتری ها فعالیت بیشتری نسبت به نمونه های دیگر داشتند و این نمونه سریعتر به اسیدیته مورد نظر می رسید مدت زمان ماندگاری محصولات 15 روز بود و نتایج پرسش نامه در آزمون آماری توصیفی با استفاده از نرم افزار spss مورد تحلیل قرار گرفت که نتایج آماری حاکی از آن بود که فقط بین رنگ و بو نمونه ها تفاوت معنی داری وجود دارد.

کلید واژگان: نعنا، شیر، ماست، پروبیوتیک

["Pejman"]

ساختار شیمیایی روغن اسانسی استحصال شده از ساقه های گیاه جاشیر رباط سفیدی
Prangos serpentinica (RECH.F.,AELL.ESFAND.) HERNNSTADT &HEYN



*1-مجید محمد حسینی 2-عباس پازکی
*1-استادیار دپارتمان شیمی، دانشکده ی علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، صندوق پستی 163/36155، شاهرود، ایران
2-استاد یار دپارتمان کشاورزی، دانشکده ی علوم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین، ورامین، ایران

چکیده:

جنس Prangos از خانواده چتریان شامل 30 گونه است. در ایران 50 گونه از خانواده ی چتریان وجود دارد و در بین آن ها 5 گونه بومی هستند. گونه های مختلف این گیاه به طور وسیعی در نواحی کویری ایران پراکنده شده اند. برخی از گونه های جنس Prangos در طب سنتی به عنوان ضد نفخ، تقویتی، دافع کرم روده و ضد قارچ، ضد باکتری، بازدارنده ی رها سازی سیتوکین، آنتی اکسیدان و ضد ویروس ایدز به کار می روند. بررسی منابع علمی حاکی از آن است که تقطیر با بخار دانه ها و تقطیر با آب میوه های برخی از گونه های این گیاه، موضوع تخصصی برخی از مقالات بوده است. در عین حال شناسائی و مقایسه ی اجزای تشکیل دهنده روغن اسانسی ساقه ی گیاه جاشیر رباط سفیدی به روش تقطیر با آب هدف اصلی گزارش اخیر است. روغن اسانسی حاصل از این گیاه، یه رنگ زرد شفاف با درصد وزنی- وزنی 35/0 می باشد. تحت شرایط تجربی بهینه، تزریق بخش های 2/0 میکرولیتری از اسانس های استحصال شده به دستگاه GC/MS، منجر به حصول مجموعه ای شامل 37 جزء حاصل شد که در بر گیرنده ی 4/97% درصد از ساختار اسانس می باشد. اجزاء اصلی تشکیل دهنده ی اسانس گیاه جاشیر شامل آفا پانین(%1/31)، دلتا 3- کارن (%5/10)، ژرماکرن دی (%4/7)، دلتا گواین (%2/4)، دلتا کادینن (%2/4) و آفا هومولن (%8/3) هستند.

["Pejman"]

تأثیر پودر دانه شنبلیله جهت کمک در خروج جفت پس از سخت زایی گاوان



1-دکتر محمد داداش بیگی 2- دکتر وحید رضاخانی
1-عضو هیات علمی گروه دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت 2- دامپزشک بخش خصوصی
dadashbeigi@iaurashr.ac.ir


چکیده:


در این مطالعه تعداد 143 راس گاو ماده آبستن طی سالهای 1383-1387 که بدلیل سخت زایی به کلینیک دامپزشکی شهر رشت ارجاع داده شده بودند، انتخاب گردید. پس از رفع سخت زایی و زایمان تمامی گاوان مورد مطالعه، که برایشان، جهت دفع هیچگونه دارویی استفاده نشده بود توسط پودر گیاه شنبلیله مورد مداوا قرار گرفتند. هدف از این آزمایش دفع جفت بسرعت پس از زایمان بود که بلافاصله پس از زایمان مقدار 150 الی 200 گرم از پودر گیاه دانه شنبلیله بهمراه هم وزن آن آب داغ حل شده و به حیوان خورانده شد. از مجموع بیماران در 92 راس (33/64%) طی 6 ساعت اول پس از زایمان و 40 راس (97/27%) طی 9 ساعت اول پس از زایمان و 11 راس (69/7%) پس از 12 ساعت از گذشت زایمان جفت آنها دفع گردید. در پی زایمان های طبیعی کیزان جفت ماندگی بین 12-3 درصد در گاوان شیری برآورد شده است و در موارد سخت زایی این میزان افزایش می یابد که در چنین شرایطی لزوما می بایستی از هورمونهای اکسی توسیک جهت تسهیل در دفع جفت استفاده نمود که آن هم معمولا حداقل در 9 ساعت اول پس از زایمان محقق می شود.
بنابراین پودر شنبلیله جهت کمک در خروج پس از سخت زایی در 64 درصد موارد موثر یوده است لذا خورانیدن آن بلافاصله پس از زایمان در دامداریها جهت کاهش درصد جفت ماندگی توصیه می شود.


کلید واژه ها: جفت ماندگی- گاو شیری- دانه شنبلیه- سخت زایی

[معصومه دیوانعلی]

مقالات گياهان دارويي (http://www.iran-eng.com/post-13.aspx)


امكانات و محدودیتها در زمینه گیاهان دارویی ایران : یك بررسی اقتصادی
حمیدرضا وجدانی، موسی سلگی
(‌كارشناسان ارشد تحقیقات اقتصادی اجتماعی - مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبییی استان همدان )‌
hrvojdani@yahoo.com (hrvojdani@yahoo.com)
چكیده:به دلایل متعددی معتقدیم- ایران پتانسیل بزرگ گیاهان دارویی- است. تنوع اكولوژیكی زیاد درایران،( بیش از7500 گونه گیاهی كه گفته می شود 10تا15درصدآن دارویی است)دراین مناطق متنوع انواع گیاهان می توانند ازعرصه هاجمع آوری شوند یا كشت گردند.پیشینه تاریخی ودانش بومی این گیاهان وكاربردهای آنها،وجودخیل گسترده نیروی انسانی متخصص وساده،تعداد پزشكان سنتی، 6000عطاری كه به خریدوفروش آن می پردازند،72شركت فعال دراین زمینه وبه دلایل متعدددیگرمعتقدیم كه ایران دارای امكانات بالقوه وبالفعل بسیاری دراین زمینه است. بررسی تولیدوصادرات اقلام این گیاهان نشان می دهد كه جمع آوری از عرصه هاعلاوه براینكه باعث تخریب عرصه های طبیعی نمی تواند مبنای اقتصادی مناسب وقابل اعتمادی برای آن باشد.فعالیت زراعی دراین زمینه هنوزبسیارمحدوداست وتولیدانبوه تنها به چندقلم محدودمنحصراست كه نقش آن چندقلم در صادرات نشان می دهد،اهلی كردن و تولیدزراعی بسیاری ازاقلام است كه می تواند مبنای برنامه ریزی اقتصادی این فعالیت باشد.
واژه های کلیدی : گیاهان داروئی ، ایران ، امکانات ، محدودیتها .


مقدمه:‌گرایش روز افزون به استفاده از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی در جهان توجهی ویژه به این گیاهان را بر انگیخت. حتی امروزه بنا به اظهار سازمان بهداشت جهانی 25 درصد از داروهای متداول دارای منشا گیاهی‌اند و 74% از داروهای گیاهی كه به شكل جدید استفاده می‌شوند، شناخت اثرات دارویی شان به طور سنتی از قدیم صورت گرفته(‌1).باوجودپتانسیلهای موجود تولید و صادرات گیاهان دارویی بسیار كمتر از انتظار است.

مواد و روشها:در اولین مرحله مطالعات به روش اسنادی و كتابخانه‌ای صورت گرفت. اطلاعات مربوط به تولید و صادرات و فرآوری به روش اسنادی جمع آوری شد. با مشخص شدن اقلام اصلی گیاهان دارویی تولیدی، با مراجعه به برخی مناطق تولید و صادر كنندگان گیاهان دارویی به روش مصاحبه اطلاعاتی جمع آوری گردید ، از مرحله جمع آوری (‌یا تولید) تا مرحله عمده فروشی و صادرات به خارج از كشور با دست اندر كاران و نیز با تعدادی از مسئولین و مطلعین مصاحبه به عمل آمد.

بحث و نتایجایران دارای قابلیت های گسترده‌ای در زمینه گیاهان دارویی است . پاره‌ای از دلایل آنرا می‌توان چنین بر شمرد: ایران كشوری وسیع و با گستردگی قابل توجهی در طول و عرض جغرافیایی است و به جهت تنوع اقلیمی و موقعیت نسبی ویژه‌ای كه در این منطقه از جهان دارد این وضعیت منجر به پیدایش بیش از 7500 گونه گیاهی در كشور شده و گفته می‌شود تنوع گیاهی ایران به تنهایی، چیزی در حدود تمام قاره اروپا است(2). بسیاری از این اقلام گیاهی را (‌بنا بر یك ادعا بین 10 تا 15 درصد )(3) گیاهان دارویی تشكیل میدهد. این تنوع اكولوژیكی هم از جهت گیاهان داروئی كه در عرصه‌های طبیعی میتوان یافت و هم از جهت كشت و اهلی كردن این گیاهان زمینه مناسبی را فراهم می سازد و سابقه تاریخی طولانی و درخشانی از شناسایی و كاربرد گیاهان دارویی و طب سنتی و دانش بومی آن در ایران وجود دارد؛ حتی در زمان حاضر كه طب جدید با داروهایی جدید و عمدتاً غیرگیاهی در ایران به شدت رواج یافته، هنوز بازار داخلی قابل توجهی برای گیاهان دارویی وجود دارد. این بازار شامل 6 هزار عطاری توزیع كنندة این گیاهان است. تعداد 72 شركت در زمینه گیاهان ،وجود مراكز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی در تمام استانهای كشور و فعالیتهایی كه این مراكز درخصوص گیاهان دارویی انجام میدهند نیز به عنوان پتانسیل جدیدی مطرح است و می‌تواند زمینه خوبی برای شناسایی اقلام بومی و امكان شناسایی كاربردهای گیاهان فراهم نماید.
بررسی ارقام تولید زراعی سه ساله : 78-77-1376 در كشور نشان دهنده این است كه حتی بازار داخلی ما نیز برای اغلب اقلام مورد نیاز خود به علت تولید ناچیز به شكل زراعی، یا وابسته به مراتع و یا وابسته به خارج است . سه قلم اصلی زراعی شامل زیرة سیاه و سبز، گشنیز و رازیانه با تفاوتی چشمگیر در مقایسه با دیگر اقلام قرار می‌گیرند. این اقلام به اضافة شیرین بیان چهار قلم اصلی گیاهان دارویی صادراتی كشور را تشكیل میدهند كه صادرات بقیه اقلام در مقایسه با آنها ناچیز است. زراعی بودن تولید سه قلم از چهار قلم اصلی صادراتی حاكی از اهمیتی است كه تولید زراعی گیاهان می‌تواند به جای روشهای جمع آوری آزاد از طبیعت داشته باشد. عمده اقلام صادراتی گیاهان دارویی را هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم همان گیاهان زراعی تشكیل میدهد. مشكلات عمده در زمینه تولید و صادرات گیاهان دارویی را می توان چنین بر شمرد: گران تمام شدن قیمت محصولات نسبت به بسیاری از كشورهای صادر كننده ، عدم شناخت مكفی از بازارهای خارجی و عدم ارتباط مستقیم با خریداران اصلی. مشكل سطح استاندارد و عدم سرمایه گذاری كافی دولتی در زمینه شناخت بازارهای خارجی و عدم آموزش صادر كنندگان (4)‌. در مصاحبه با صادر كنندگان مشخص گردید كه معضل اصلی در مورد این محصولات گران تمام شدن قیمت آنها نسبت به دیگر كشور ها است.
با توجه به جمیع بررسی ها و تحقیقات به علم آمده مشكل اصلی در حال حاضر در تولید دیده نمی‌شود بلكه مشكل اصلی را باید در بازار این محصولات جستجو كرد و نیز مسئله عدم فرآوری محصولات نیز مطرح است. اقدامات خوبی در زمینه استقرار بسیاری از اقلام صورت گرفته و امكان كشت اقلام زیادی فراهم گشته است. تولید اقلام گیاهان دارویی می باید به صورت اندیشیده و با توجه به نیاز های بازار به صورت تدریجی گسترش یابد. بر روی گیاهانی كه از خارج وارد می‌شود فعالیت بیشتری صورت گیرد (‌همچون سنبل الطیب) چنانچه بر ‌روی گیاهانی كه بیشتر -‌كاربر-‌ هستند تا -سرمایه بر- ‌كار شود می‌توان اشتغالزایی بیشتری برای فعالیت روی گیاهان دارویی متصور شد. احداث بانك اطلاعاتی مفید، جامع و روز آمد سازی آن در امر برنامه‌ریزی برای گیاهان دارویی می‌تواند بسیار مفید باشد (‌5)‌.



منابع:‌1-وجدانی،‌حمیدرضا(1381)گیاهان دارویی وكاربردآنهادردامپزشكی ودامپروری.مجله دامدار،سال یازدهم،شماره145 ص 12-10.
2-دفتر امور گل و گیاهان زینتی (1379). مروری بر وضعیت تولید گیاهان دارویی . ص 5.
3-ابراهیمی ، علی (1374). چكیده مقالات همایش ملی گیاهان دارویی ایران 26-24 بهمن ماه 1374.
4- وجدانی، حمیدرضا (1380). بررسی تولید و صادرات گیاهان دارویی ایران. ارائه شده در همایش ملی گیاهان دارویی ایران. كرج، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع كشور.
5-وجدانی، حمیدرضا (1381). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی: ارزیابی اقتصادی تولید و فرآوری گیاهان دارویی استان همدان با هدف بازار یابی صادرات. وزارت جهاد كشاورزی مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام كشور.

Possibilities and limitations of medicinal plants product in irran (An economic survey )
Hamidreza Vejdani , Moosa Solgi
Hamedan Agricultural and Natural resources reaserch center.
Email: hrvojdani@yahoo.com

Abstract
Increasing tendency for medicinal plants product in the recent decades in the world has brought up a special regards about these plants. On base of many reasons Iran has great possibilities in product and export of medicinal plants. Iran has various climates and over 7500 plant species, (that claimed %10 to %15 of them are medicinal plants) and this is a great possibility. In these various plants can be harvested or can be cultivated. Historical antecedent about knowledge and use of these kinds of plants, indigenous knowledge is a great possibility. In Iran, a lot of traditional physicians still use these plants to cure. There are 6000 groceries (medicinal plant store). This is an internal economical possibility for Iran. There are 72 companies and institutes in regard of medicinal plants. Research centers in Iran are good possibility (Agricultural and Natural resources research centers) and all of these potentials may be used as an economic possibility.
Key words: Medicinal plants, Iran, Possibilities.

[seyyedalizeinali]

بررسی روشهای شکست خواب و جوانه زنی بذر گیاه روناس



68316

[seyyedalizeinali]

ژیانگ یانگ لیو، گوانگ ژی رن، یان شی
چکیده: اثر کودهای آلی و کودهای شیمیایی بر رشد و نمو استویا در مناطق آزمایشی در دانشگاه کشاورزی کینگ دائو مطالعه شد. نتایج نشان دادند که کشت با کودهای آلی فعالیت ریشه را در 40 روز پس از کشت گیاه در مقایسه با کشت با کود شیمیایی بهبود داده، و وزن خشک زمین فوق در کشت با کودهای شیمیایی در 60 روز پس از کشت گیاه افزایش و از حد خود تجاوز کرد. مرحله اصلی تولید و تجمع گلیکوزیدها در مرحله بعدی رشد بود، و کودهای آلی فعالیت ریشه ا بهبود داده و سرعت فتوسنتز را در مراحل بعدی رشد افزایش داده، و در نهایت توده زنده استویا و ترکیب گلیکوزیدهای آن همچنین افزایش یافت.
کلمات کلیدی:استویا، کود آلی، کود شیمیایی، رشد و نمو


مقدمه: با توسعه و تکمیل اقتصاد بازار، کشاورزی و اقتصاد روستائی وارد مرحله جدیدی شده و مردم در رضایت و فراوانی زندگی می کنند، بنابراین نیازمندی های زیادی در ایمنی کیفیت محصولات کشاورزی وجود دارد. 3 روش تولید در چین وجود دارد: ارگانیک، بدون آلودگی و روشهای مرسوم و سنتی و مردم به طرف غذاهای ارگانیک متوجه می شوند (1). مقداری تفاوت بین سیستم ارگانیک و الگوهای سنتی وجود دارد، برای مثال قدرت رشد، عملکرد، سودمندی اقتصادی گیاه، مواد آلی خاک و ترکیبات میکروبی (2و3). به علاوه، استفاده منطقی از کودهای آلی می تواند تغذیه خاک و ترکیب میکروبی را بهبود داده، تجمع نیتروژن خاک را کاسته و خاک شویی را از بین می برد، عملکرد و کیفیت را افزایش داده، و محیط اکولوژیکی انسان را بهبود و پیشرفت می دهد (4-11). گلیکوزید نوع کم کالری، با شیرینی بالا، شیرین کننده طبیعی و سالمی است (12،13). آن به مدت طولانی بعنوان شیرین کننده در این منطقه استفاده می شد. شیرینی این ماده در حدود 200 تا 300 برابر قند ساکاروز گزارش شده بود. بعضی تحقیقات انجام شده بر اثر پتاسیم یا فسفر اضافه شده به رشد و نمو استویا بود، اما هیض گزارشی در مورد کشت با کود آلی تا این لحظه وجود ندارد. از طرفی دیگر، مردم توجه بیشتری به کیفیت غا و محیط اکولوژیکی می دهند، و این بدلیل اهمیت تحقیقات زیاد و دور راجع به کشت با کودهای آلی استویا است. مطالعه یک آزمایش مقایسه ای بین کودهای آلی و کودهای شیمیایی در کشت استویا است. در این آزمایش، مطالعاتی بنیادی از اثر کودهای آلی بر رشد گیاهی، عملکرد اقتصادی، سرعت فتوسنتز و ترکیبات ربادیوزید A (RA) و استویوزید (STV) در برگها را ایجاد می کند.

مواد و روشها
1.روش آزمایش: رقم استویا کیتگتاین 3 (آماده شده وسط دانشگاه کشاورزی کینگ دائو) است و در بخشهای آزمایشی دانشگاه کشاورزی کینگ دائو (طول جغرافیایی 36 درجه و 11 دقیقه شمالی و عرض جغرافیایی 120 درجه و 17 دقیقه شرقی) در 2009 کشت شد. مواد مغذی خاک بترتیب عبارتند از: 116.68 میلی گرم در کیلوگرم نیتروژن قابل دسترس، 104.51 میلی گرم در کیلوگرم پتاسیم سریعاً قابل دسترس، 28.68 میلی گرم در کیلوگرم فسفر سریعاً قابل دسترس، 1.85% مواد آلی، pH=6.82.
2.روش آزمایش: این تیمارها در بلوکهای تصادفی حاوی 3 تکرار توزیع شده اند و هر فضای نمونه ای 10 متر مربع دارد، میزان کشت با کودهای آلی و کودهای شیمیایی تبدیل شده به مقدار برابر کود نیتروژن. برای کمبود فسفات (P) و پتاسیم (K) در کودهای آلی، از Ca(H2PO4)2 و K2SO2 برای ذخیره، تراکم کشت در فاصله کشت 20 سانتی متر و فاصله بین ردیف 33 سانتی متر استفاده کنید. آزمایش در 1 می 2009 آغاز شد، هر 20 روز نمونه گیری و قطر ساقه ها، طول ساقه ها و وزن خشک پس از انتقال گیاهان اندازه گیری می شد.
فعالیت ریشه: برای سنجش ریشه از روش TTC استفاده شده است.
سرعت فتوسنتز: برای اندازه گیری سرعت فتوسنتز از LI-6400 در 10:30 تا 11:30 صبح استفاده شده است.
گلیکوزیدهای کل (TG)، RA، STV: برای اندازه گیری استویوزید از کروماتوگرافی مایع با کارآیی بالا (HPLC) استفاده شده است.

نتایج و تحلیل ها:


اثر کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگیهای رشد گیاه: شکل 1 نمایانگر وضعیت رشد گیاه در شرایط کشت با کودهای آلی و شیمیایی است. با مقایسه داده ها در شکل می توان مشاهده شود، کاهش بارزی در ارتفاع گیاه، قطر ساقه و وزن خشک در کشت با کودهای آلی در مرحله اولیه رشد وجود دارد، اما بدلیل فرایندهای رشد، قطر ساقه، طول ساقه و وزن خشک بخش فوق الذکر از کشت با کودهای شیمیایی تجاوز کرد در مقایسه با کشت با کودهای شیمیایی، البته رشد دانهال در مرحله اولیه کمتر بود. نتایج عواملی محدود کننده رشد استویا را نشان داده که کمبود مواد مغذی در مرحله اویه بودند، اما بدلیل دگرگونی مواد آلی خاک، مواد مغذی خاک بالاتر رفته و در 80 روز پس از کشت گیاه بسرعت رشد کردند.

شکل1: اثر کودهای آلی و شیمیایی بر ویژگیهای رشد گیاهی



روزهای پس از گیاه کاری
قطر ساقه

طول ساقه

وزن خشک




آلی
شیمیایی
آلی
شیمیایی
آلی
شیمیایی


20
0.33
0.36
10.2
12.3
4.5
6.2


40
0.51
0.6
18.5
21.8
28.3
30.6


60
0.72
0.83
30.7
34.5
50.8
51.3


80
0.95
0.9
65.8
63.2
65.9
60.7


100
0.96
0.91
69.2
66.3
70.2
66.5








ا






ثر کودهای آلی و شیمیایی بر فعالیت ریشه: از نمودار 1، قدرت ریشه ای کمتری در کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی در 20 روز پس از کشت گیاه وجود دارد. اما قدرت ریشه دو تیمار در 40 روز پس از کشت گیاه تقرباً برابر است. از 60 روز پس از کشت گیاه، قدرت ریشه در کشت با کودهای آلی 0.481 میلی گرم در گرم ساعت است، و قدرت ریشه در کشت با کودهای شیمیایی 0.425 میلی گرم در گرم ساعت است، بنابراین یک افزایش بارز در قدرت ریشه در کشت با کودهای آلی وجود دارد. با توجه به فرآیندهای رشد، قدرت ریشه در دو تیمار بطور پایین آغاز می شود، اما یک سرعت تمایل آرامتری از کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی وجود دارد، و تا برداشت قدرت ریشه کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی بیشتر است.
اثر کودهای آلی و سیمیایی بر سرعت فتوسنتز: با توجه به نمودار 2، سرعت فتوسنتز خالص در کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی بطور معنی داری در 40 روز پس از کشت کمتر است، اما از 60 روز پس از کشت، بطور معنی داری سرعت فتوسنتز خالص کشت با کودهای آلی بالاتری نسبت به کشت با کودهای شیمیایی وجود دارد، تا زمان برداشت، سرعت فتوسنتز خالص در کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی بالاتر است.
اثر کودهای آلی وشیمیایی بر ترکیب گلیوزیدهای درون برگ: با توجه به شکل 3، ترکیب RA و STV بترتیب درصد ترکیب در گلیکوزیدهای کل را مشخص می کند. آن می تواند در شکل 3 دیده شود، گلیکوزیدهای کل برگها 14.63% در شرایط کشت با کودهای آلی است، در حالی که آن در کشت با کودهای شیمیایی 13.38% است. درصد STV و RA کشت با کودهای آلی بترتیب 9.33% و 67.2% است، در حالی که درصد STV و RA تیمار دیگر 66.8% و 9.65% است. کودهای آلی می توانند گلیکوزیدهای کل برگها را بطور معنی داری افزایش دهند، اما هیچ اثری بر ترکیب RA و STV ندارند.

بحث ها:
الف. عوامل محدود کننده و وابسته به رشد گیاه در مراحل اولیه و بعدی رشد در کشت با کودهای آلی: در مرحله رشد اولیه، یک کمبود واضح در قطر ساقه و وزن خشک کشت با کودهای آلی نسبت به کشت با کودهای شیمیایی وجود دارد؛ مهمترین عوامل محدود کننده کمبود مواد مغذی در خاک است که توسط کودهای آلی که کاملاً تجزیه نشده اند بوجود آمده. اما یک وضعیت معکوس در مراحل بعدی رشد وجود دارد، استویای کشت شده در کودهای آلی می تواند مواد مغذی مناسب را دریافت کند؛ البته برتری در سرعت فتوسنتز، سرعت رشد و دیگر شاخصه های فیزیولوژیکی وجود دارد. اگر ما بتوانیم مشکل کمبود اولیه مواد مغذی در کشت با کودهای آلی در مرحله اولیه رشد را حل کنیم، آن یک کمک بزرگ است برای بهبود منافع اقتصادی کشت با کودهای آلی.
ب. عوامل بیشتر کننده ترکیب استویوزید در کشت با کودهای آلی: تجمع گلیکوزیدهای برگ کاملاً در تمام عمر استویا است، خصوصاً در مراحل پایانی رشد. یک منطقه برگی بزرگ، فتوسنتز خالص بالا در مرحله پایانی رشد وجود دارد، بنابراین محصول فتوسنتز تجمع قابل توجهی دارد. همه شاخصهای فیزیولوژیکی استویا در کشت با کودهای آلی، بطور معنی داری بالاتر از کشت با کودهای شیمیایی است که دلیل آن این است که گلیکوزیدهای کل کشت با کودهای آلی بطور معنی داری بالاتر از کشت با کودهای شیمیایی است.
برای جمع بندی، کشت با کودهای آلی میتواند رشد فوق سطحی، بهبود قدرت ریشه، ظرفیت پذیری فتوسنتزی خالص برگ و ترکیب گلیکوزید کل در برگ استویا را ارتقا ببخشد. بنابراین، استفاده منطقی از کودهای آلی کیفیت و عملکرد استویا را افزایش داده، بافت خاک را تکمیل کرده و از محیط محفظت می کند.

[معصومه دیوانعلی]

مزیت نسبی اقتصادی كشت و تجارت گياهان دارويي در ایران
علیرضا کشفی بناب
– دانشجوی دکترای اقتصاد بین‏الملل از دانشگاه آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان
-کارشناسی ارشد علوم اقتصادی
– مدیر تحصیلات تکمیلی، مدیر گروه، رییس دانشکده علوم انسانی و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بناب


ارزش آن در بازارهاي جهانی ( بخش اول)مقدمه
رويكرد جهاني به استفاده از گياهان دارويي و تركيب‏هاي طبيعي در صنايع دارويي، آرايشي- بهداشتي وغذايي و به‏دنبال آن توجه مردم، مسوولان و صنايع داخلي به استفاده از گياهان دارويي و معطر نياز مبرم به تحقيقات پايه اي و كاربردي وسيعي را در اين زمينه نمايان مي سازد.گياهان دارويي يكي از منابع بسيار ارزشمند درگستـره وسيـع منابع طبيعي ايران هستندكه درصـورت شناخت علمي، كشت، توسعه و بهره برداري درست مي توانند نقش مهمي در سلامت جامعه، اشتغال زايي و صادرات غيرنفتي داشته باشند.
تنوع آب وهوا و شرايط اكولوژيك مختلف، باعث تنوع وغناي گياهان دارويي درسراسرايران شده است. لزوم تحقيقات همه جانبه و بهره برداري درست از اين گياهان به‏ويژه در زماني كه استفاده جهان از گياهان دارويي در صنايع دارويي، آرايشي- بهداشتي، صنعتی و غذايي با چنان شتابی از ما كه با داشتن شخصيت‏هايي چون ابوعلي سينا، از پيشگامان اين علم بوده ايم پيشي گرفته، بسيار ضروري است.
خوشبختانه در سال‏هاي اخير، تلاش‏هاي فراواني براي شناخت همه جانبه گياهان دارويي از نظر نوع گياهان و پراكنش آنها در ايران، شرايط اكولوژيك، استفاده‏هاي دارويي، استخراج، تجزيه، شناسايي مواد موثره، كشت و اهلي كردن، اصلاح گونه‏هاي مهم، بررسي روش‏هاي نوين در افزايش مواد موثره و مطالعه آثار دارويي آنها صورت گرفته و نتايج جالب توجهي نيز حاصل شده است.
درراستاي رويكردهاي وزارت جهادكشاورزي مبني بر هدايت فعاليت‏هاي كشاورزي به سمت چهارچوب برنامه‏هاي راهبردي تك محصولي و موضوعي و پيش بيني نقش موثر اين برنامه‏ها دركاربردي کردن بيش از پيش برنامه‏هاي تحقيقاتي وزارت جهاد كشاورزي، بازنگري و تعيين خط‎مشي‏ها و سياست‏هاي راهبردي مناسب با توجه به سوابق تحقيقاتي، در نظر گرفتن نيازهاي اساسي كشور، سند چشم انداز و برنامه چهارم توسعه كشور در زمينه گياهان دارويي، مي تواند درساماندهي بهينه تحقيقات آينده برای توسعه پايداركشور مفيد باشد و با جلوگيري از اتلاف انرژي و سرمايه‏هاي كشور با تعيين اهداف كلان و برنامه‏هاي اجرايي براي رسيدن به آنها، نقش موسسه تحقيقات جنگل‏ها و مراتع را به عنوان متولي تحقيقات گياهان دارويي دركشور و هماهنگي ساير دست اندركاران گياهان دارويي را با اين مجموعه براي رسيدن به اهداف پيش‎بيني شده، تبيين کند. برنامه‎ريزي اصولي براي توسعه فعاليت‏ها در بخش گياهان دارويي، نيازمند بررسي دقيق وضعيت موجود، شناخت كافي پتانسيل‏هاي موجود در عرصه‏هاي زراعي و منابع طبيعي به‏عنوان خاستگاه اصلي گونه‏هاي بومي كشورمان و همچنين شناخت صحيح از محدوديت‏ها و چالش‏ها است.

پتانسيل اقتصادی گياهان دارويی
براساس برآوردهاي صورت گرفته در سال‌هاي اخير، ارزش بازارهاي جهاني داروهاي گياهي كه شامل گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آنها است، همواره با رشد قابل توجهي روبه افزايش بوده است. با توجه به اينكه بخش اعظم بازار گياهان دارويي دنيا، به توليد و عرضه متابوليت‌هاي ثانوية مشتق ازاين گياهان مربوط مي‌شود، بنابراین متابوليت‌‌هاي ثانويه به طور معمول از ارزش افزوده بسيار بالايي برخوردار هستند. به‏گونه‏اي‌كه ارزش فروش برخي از اين تركيبات مانند شيكونين، ديجيتوكسين (Digitoxin) و عطرهايي همچون روغن جاسمين (Jasmin)، از چند دلار تا چند هزار دلار به ازاي هر كيلوگرم تغيير مي‌‌كند. همچنين قيمـت هر گرم از داروهاي ضد سرطان گياهي مانند وين ‌بلاستين (Vinblastin)، وين‌كريستين (Vincristin)، آجماليسين (Ajmalicine) و تاكسول (Taxol) به چند هزار دلار مي‌‌رسد.
همانطور كه پیش از این اشاره شد، تاكسول يكي از تركيبات دارويي است كه از پوست درخت سرخدار به ‌دست مي‌آيد و در درمان سرطان‌هاي سينه و تخمدان مورد استفاده قرار مي‌گيرد. آزمايش‌هاي متعددي براي بررسي اثراين دارو بر روي انواع ديگر سرطان‌ها مانند سرطان خون، غدد لنفاوي، ريه، روده بزرگ، سرو گردن و غيره در دست انجام است. براساس گزارش اعلام شده از سوي سازمان هلال احمر ايران، ميزان ارز تخصيص يافته براي خريد هر گرم تاكسول تا٥/٢ ميليون تومان نيز رسيده است. از آنجايي‌كه رشد اين درخت به‌كندي صورت مي‌گيرد و منابع دسترسي به اين گياه محدود بوده و براي درمان يك بيمار سرطاني، حدود ٢٨ كيلوگرم از پوست درخت سرخدار لازم است (مقدار یاد شده، معادل پوست سه درخت يكصد ساله است)، بنابراین توليد اين دارو به‌روش استخراج از پوست درخت، مقرون به‌صرفه نيست. به همين علت هم اکنون، اين متابوليت را با استفاده از روش كشت‌ سلولي‌ و در شرايط آزمايشگاهي توليد می‏کنند. با اين روش، توليد يك گرم از داروي تاكسول حدود ٢٥٠ دلار هزينه دارد در حالي‌كه با قيمتي حدود ٢٠٠٠ دلار در بازار عرضه می‎شود.
بر اساس آمارهاي موجود، ارزش بازار جهاني داروهاي مشتق از گياهان در سال ٢٠٠٢ با رشد ٢/٦ درصدي نسبت به سال پيش از آن به بیش از ۷/١٣ ميليارد دلار رسید. آمريكا در سال ٢٠٠٢ بيش از ٥٠ درصد اين بازار را به خود اختصاص داده بود. با اين حال انتظار مي‌رود ارزش اين بازار تا سال ٢٠٥٠ به رقمي معادل ٥ تريليون دلار افزايش يابد. نقش بيوتكنولوژي در اين بازار بسيار حايز اهميت بوده است.

گياهان دارويی، سرزمين‏های كم بهره و اشتغال زايی
گیاهان دارویی بر خلاف عموم محصولات زراعی و باغی كه در اثر تنش های محیطی لطمه می‏بینند، مواد موثره آنها می‏توانند با تاثیر از تنش‏های تنظیم شده و هدفمند محصول شیمیایی افزوده شده و مواد موثره ویژه پیدا كنند كه در این صورت بازدهی اقتصادی آنها افزایش خواهد یافت. گیاهان رویشی طبیعت نیز در حالات خاصی این پدیده را نشان می‏دهند. به طور مثال، نقاط اكوتونی بلوچستان دارای تنش‏های اقلیمی ‏دوره‎ای خاصی است كه باعث تزاید مواد موثره بعضی از گیاهان دارویی می‏شود. به‏عنوان مثال مراتع كم بهره پشت كوه، شهداد و همچنین خمروت كرمان را می‏توان نام برد که از مناسب ترین تراكم شیرین بیان، حنا و آنغوزه با كیفیت مناسب مواد موثره برخوردار است. باریجه منطقه نشلج كاشان، عناب بیرجند خراسان، و وشق مناطق كویری یزد از كیفیت بسیار مناسبی برخوردارند. اگرچه مناطق یاد شده جزء زمین‏های كم‎بهره كشور هستند، اما با تاكید اساسی روی بازگشتن به استعدادهای طبیعی این گیاهان و با زراعت متابولیتی(Metabolitic Agronomy) و استحصال و فراوری مواد موثره آنها مي توان از این زمین‏ها بیشترین بهره برداری را کرد.
تنوع و تفرق شگفت انگیز گونه‏های گیاهی در پهنه دشت‏ها و كوهساران ایران (حدود دو برابر گونه‌های چندین كشور اروپایی) سبب شده تا برخی صاحبنظران جهان ایران را به صورت مخزنی از گیاهان دارویی و معطر بدانند. اما این سخن هرگز به معنای استفاده مستقیم از گیاهان طبیعت نیست. زیرا امروزه به طور تقریبی همگان علل نا شایست بودن این اقدام سوء را می‏دانند.
استفاده مستقيم از گياهان طبيعت نه تنها به نابودي منابع طبيعي مواد موثره دارويي نهفته در گياهان شتاب مي بخشد، بلكه باعث نوسان‏های شدید در كمیت و كیفیت مواد یاد شده می‏شود. ازاین رو هم اکنون،كشت گیاهان دارویی مورد توجه صنایع دارویی براساس اصول آمایش سرزمین (Land use planning) امـری بسیار حسـاس و ضروری می‏کند.
از فلاونـوییدهای ماریتیـغال Marianum) Silybum) برای معالجه بیماری‏های كبدی از صمغ باریجه (Ferula Gumosa) چسب‏های نامریی برای چسباندن الماس و همچنین از اسانس آن به عنوان تثبیت كننده در صنایع عطر و ادوكلن استفاده می‏شود. كانكرت گل حنا (Lowsonia Inermis) و رنگ موجود در
برگ های آن كاربرد فراوانی در صنایع آرایشی و بهداشتی دارند. از صمغ وشق(Dorema Amoniacum) و آنغـوزه ( Ferula assa-foetida) استـفاده‏های فراوان اما ناشناختـه‎ای در برخی صنایع كشورهای غربی می‏شود. مواد موثره شیرین بیان (Glycyrhiza glabra) كاربرد فراوانی در صنایع نوشابه سازی و شیرینی سازی دارد.
در برخی اقالیم كم بهره و پرتنش كشور تراكم گیاهان دارویی و میزان مواد موثره نه تنها تزاید مواد موثره در سرزمین‏های كم‎بهره را تائید می‏کند، بلكه براساس اطلاعاتی كه از آن الگوها گرفته می‏شود (Modelling) می‏توان بازسازی شرایط مزرعه پرداخت و گیاه دارویی مورد نظر را با تاثیر در آنها پرورش داد و با استفاده هدفمند از سرزمين‏هاي كم‎بهره كشورمان، برای توليد گياهان دارويي و فراوري مواد موثره آن نه تنها مي‎توان به احياء اين مناطق پرداخت، بلكه مي‎توان بازار كار مناسبي براي علاقمندان به اين رشته ايجاد كرد تا اسباب اشتغال زایی را در زمین‏های كم بهره كشور فراهم شود.

گياهان دارويی ثروتی فراموش شده در محاسبات اقتصادی و زيست محيطی
با توجه به وجود تنوع بي‎مانند ژنتيكي گياهي در ايران تاكنون ۶ تا ۸ هزار گونه گياه دارويي شناخته شده كه در نوع خود منحصر به فرد است، اما متأسفانه هيچ گاه به اين ثروت ملي در محاسبات اقتصادي و زيست محيطي بهاي لازم داده نشده و اين در حالي است كه كشورهاي ديگر كه توان بالقوه ايران را ندارند، سرمايه گذاري‏هاي كلاني دراين زمينه انجام داده‏اند.
عرصه ۹۰ ميليون هكتاري مراتع و ۱۴ ميليون هكتاري جنگل‏هاي كشور مناسب رويش گياهان دارويي بوده و به علت كمبود اعتبار و نيروي انساني لازم تنها يك ميليون هكتار از اين عرصه‏ها را زیر پوشش طرح‏هاي بهره برداري از گياهان دارويي دارد.
پروفسور آكيكازو آندو، استاد دانشگاه چيباي ژاپن نيز در اين رابطه می‏گوید: براساس اسناد موجود در گذشته گياهان دارويي به وسیله جاده ابريشم كه ايران در بخش ديگر اين جاده بود وارد اين كشور مي‌شد. با وجودي كه در قرن ٢١ ميلادي قرار داريم، وضعيت همچنان به حال خود باقي است و گياهان دارويي اين كشور همچنان از مسير جاده ابريشم، اما به راه‏های مختلفي به اين كشور وارد مي‌شود.
هم اکنون ٨٠ درصد از داروهاي گياهي مورد نياز ژاپن از چين كه در مسير جاده ابريشم و در همسايگي اين كشور قرار دارد، وارد اين كشور مي‌شود. در اين حال، اين احتمال وجود دارد كه در سال‌هاي آينده دولت چين بخواهد صادرات گياهان دارويي توليدي اين كشور به ژاپن را متوقف كند و بر اين اساس ما بايد كشور تامين‌كننده جديدي براي گياهان دارويي مورد نياز اين كشور بيابيم.
پروفسور آندو با بيان اينكه ايران در سوي ديگر جاده ابريشم واقع است و بهترين گياهان دارويي جهان در اين كشور قرار دارد، می‏گوید: ما تحقيقاتي را در زمينه گياهان دارويي در ايران انجام داده‌ايم و مشخص شد كه در اين زمينه ایران يكي از كشورهاي بسيار غني است.
وي خاطرنشان كرد: ايران گياهان دارويي زيادي براي مطالعات دارويي به‏ويژه براي استادان ژاپني و ايراني دارد و بر اين اساس ما آمادگي بررسي گياهان دارويي ايران و ارزيابي آنها و ايجاد سيستم‌هاي سودمند به وسیله همكاري‌هاي مشترك را داريم.

وضعيت تجارت گياهان دارويی در ایران
ارزش دارويي، تقاضاي بازار و سطح فراوري از مهمترين شاخص‏هاي سنجش اقتصادي يك گياه است. بر اساس گزارش سازمان خواربار جهاني، ارزش تجارت جهاني گياهان دارويي كه هم اکنون حدود صد ميليارد دلار در سال است در سال ٢٠٥٠ ميلادي به رقم پنج تريليون دلار خواهد رسيد.
كشور ايران با داشتن شرايط اقليمي و تنوع گياهي به مراتب بهتر از اروپا، هم اکنون تنها ٦٠ تا ٩٠ ميليون دلاراز تجارت جهاني گياهان دارويي را به خود اختصاص داده است كه ازآن (٠٦/٠ و ٠٩/٠) نيز بخش عمده اي مربوط به صادرات زعفران است. علاوه بر زعفران، مهمترين گياهان دارويي صادراتي ايران در سال‏هاي اخير زيره سبز، آويشن، بادرنجبويه، انيسون، بابونه، اسفرزه، بومادران، گل ختمي، زوفا، مريم گلي، كتيرا، آنغوزه، شيرين بيان، تلخ بيان، مورد، برگ كنار، سقز، علف گاوزبان، آنغوزه و گل ساعتي، باريجه، زدو، موسير، مستكي، وشا، انچوچك، گز علفي، شكر تيغال، برگ كنار، حنا و انزروت بوده كه به كشور‏هاي آلمان، آمريكا، انگلستان، فرانسه، مجارستان، پاكستان، هند، چين، تركيه، بحرين، كويت، قطر، كانادا، سوئيس، سوئد، لبنان، ايتاليا و امارات صادر شده است. علاوه بر آن، سالانه حدود ٢ ميليون دلار محصولات فرعي جنگلي و مرتعي به بازار‏هاي جهاني از جمله آلمان، فرانسه و امارات متحده عربي صادر مي شود. برخي از اقلام گياهان دارويي كه در سال ٢٠٠٤ ميلادي به كشور‏هاي ديگر صادر شده است به قرار زير است:
زعفران تقاضاي زيادي در بازار‏هاي جهاني و بخصوص اسپانيا دارد. اين محصول در سال ٢٠٠٤ با ارزش صادراتي٦٦ ميليون دلار و با سهم ٢٥ درصد از تجارت جهاني، مقام نخست صادرات را به‏ خود اختصاص داد. عمده ترين كشورهاي وارد كننده زعفران ايران عبارت بودند از: امارات متحده عربي با ٤٩ درصد از واردات، اسپانیا با حدود ٣٠ درصد، ایتالیا ٨/٤ درصد، فرانسه با ٥/٣ درصد، سوئد با ٣٩/٢ درصد، سوئیس با 14/2 درصد و 12 کشور دیگر با 17/8 درصد.
رازيانه يكي ديگر از اقلام صادراتي كشور است. اين محصول با ارزش تجاري 138 هزار دلار كه حدود6/0 درصد تجارت جهاني را شامل مي شود در اين سال، مقام 15 تجارت جهاني را كسب كرد. پاكستان با واردات حدود 70 درصد و امارات متحده عربي با 30 درصد، دو كشور عمده وارد كننده رازيانه ايران بودند.
گشنيز با ارزش 2 میلیون و 129 هزار دلار و با سهم 4/4 درصد از تجارت جهاني به كشور‏هاي پاكستان، امارات متحده عربي، قطر، اوكراين، تركيه و بريتانيا صادر شد. زيره سبز ايران با ارزش صادراتي 343 هزار دلار و با سهم 11/0 درصد معاملات بين المللي در رتبه 36 تجارت جهاني اين محصول قرار دارد. چين و
انگليس به ترتيب با رقم واردات 322 و 17 هزاردلار عمده ترين خريداران زيره ايران بوده‏اند.
صادرات آويشن ايران در سال 2004 ميلادي در رتبه 24 تجارت جهاني اين محصول و به ميزان 187 هزاردلار بودكه بطور عمده به امارات متحده عربي صورت گرفت. ارزش صادرات آنغوزه تلخ ايران در سال‏هاي 2001 تا 2004 ميلادي بين 350 هزار تا 650 هزار دلار در نوسان بوده و عمده كشور‏هاي واردكننده آن عبارت از امارات متحده عربي، كويت، قطر، اوكراين، روماني، هند، آلمان و فرانسه بودند. در اين سال رقم صادرات باريجه ايران حدود 350 هزار دلار بود كه به كشور‏هاي فرانسه، امارات متحده عربي، آلمان، و برخي ديگر ازكشورهاي اروپايي صادر شد. رقم صادرات كتيراي مفتولي ايران حدود 300 هزار دلار و كتيراي خرمني حدود 101 هزار دلار بود كه به كشور‏هاي فرانسه، امارات متحده عربي، آلمان، انگلستان، هند و برخي ديگر از كشور‏هاي اروپايي صادر شد.
سقز با ارزش تجاري حدود 100000 دلار به كشورهاي امارات متحده عربي، اتحاديه اروپا، عربستان، كويت، اردن، تونس، آمريك، بلغارستان و تركيه صادر شد. شيرين بيان با ارزش تجاري حدود یک میلیون و 500 هزار دلار به كشور‏هاي اتحاديه اروپا، امارات متحده عربي و هندوستان صادر شده است.
به‏طور كلي مي توان گفت كه عمد ه ترين خريداران گياهان دارويي ايران، كشورهاي اروپاي غربي به‏خصوص آلمان، انگلستان، فرانسه و اروپاي شرقي و امريكا، هندوستان، پاكستان و كشور‏هاي حوزه خليج فارس مي باشند. اين در حالي است كه بسياري از مواد اوليه گياهي مورد نياز در صنعت توليد دارو‏هاي گياهي كشور از خارج وارد مي شود. واردات محصولات گياهان دارويي كشور در سال 2004 با ارزش 12 هزار و 875 دلار بيشتر شامل گونه‏هاي سرخ وليك، سرخارگل، گل مغربي، سريش، اسانس نعناع، صمغ عربي، بوده كه از كشور‏هاي هند، افغانستان، تركمنستان، تاجيكستان وارد شده است.
ارزش كل واردات گياهان دارويي و مواد اوليه گياهي در سال 1386 به ميزان 85 ميليون دلار رسيد. بيشترين ارزش ميزان واردات گياهان دارويي مربوط به اسانس‏ها است به‏گونه‏ای كه 59 ميليون دلار در اين سال به واردات اسانس اختصاص داشته است. البته بسياري از اسانس‏هاي وارداتي نيزسنتزي هستند. اين اسانس‏ها به طور عمده در صنايع آرايشي بهداشتي و صنعتي كاربرد دارد.

گياهان دارويی و تجارت جهانی
گياهان دارويي از ارزش و اهميت خاصي در تامين بهداشت و سلامت جوامع هم از نظر درمان و هم پيشگيري از بيماري‌ها برخوردار بوده و هستند. اين بخش از منابع طبيعي قدمتي هم پاي بشر دارد و يكي از مهم‌ترين منابع تامين غذايي و دارويي بشر در طول نسل‌ها بوده‌اند. از نظر تاريخي، گياهان اهميت فراواني در توسعه جوامع داشته‌اند و تحقيقات وسيعي براي يافتن فرآورده‌ها و مواد طبيعي دارويي گياهي در طول تاريخ انجام شده، اما پتانسيل توليد داروهاي گياهي در طبيعت بسيار بالا است. براساس اطلاعات پايگاه جامع علوم و فناوري گياهان دارويي، گفته مي‌شود ١٢٥ هزار گونه گياه دارويي در جنگل‌هاي استوايي يافت مي‌شود.
ارزش اقتصادي و تجاري گياهان دارويي بسیار زياد است. دربعضي آمارها ارزش تجارت جهاني گياهان دارويي بیش از ٤٣ ميليارد دلار در سال برآورد شده و در آمار منتشره در اينترنت فروش فرآورده‌هاي گياهي در سال ١٩٩٧ بیش از ٣/٢٤ ميليارد دلار آمريكا بوده است.
گرايش عمومي جامعه به استفاده از داروها و درمان‌هاي گياهي و به طور كلي فرآورده‌هاي طبيعي به‏ويژه در سال‌هاي اخير روبه افزايش بوده و مهمترين علل آن، اثبات آثار مخرب و جانبي داروهاي شيميايي از يك طرف و ايجاد آلودگي‌هاي زيست‌محيطي از سوي ديگر بوده است.
بيش از ۶٠ درصد مردم آلمان و بلژيك و ۷٤ درصد انگليسي‌ها تمايل به استفاده از درمان‌هاي طبيعي گياهي دارند. ضمن اين‌كه براساس آمار سازمان بهداشت جهاني بیش از٨٠ درصد مردم جهان به‏ويژه در كشورهاي در حال توسعه و نواحي فقير و دور افتاده عمده ترين نيازهاي درماني خود را از گياهان دارويي تامين مي‌كنند.
از سوي ديگر، گياهان دارويي جزو ذخاير و منابع طبيعي هستند و بسياري از كشورها كم يا زياد از يك چنين منبعي برخوردارند كه نوع، تعداد و تنوع گونه‌هاي گياهي بر اساس شرايط و موقعيت جغرافيايي هر منطقه متفاوت است.
متاسفانه سودآوري‌هاي كلان اقتصادي و توجه روز افزون به تجارت جهاني گياهان دارويي، مشكل‏ها و مسائل ناگواري را براي اين منابع به وجود آورده و نسل گونه‌هاي گياهي را با خطر انقراض مواجه ساخته است. زیرا بخش عظيمي از تجارت، مربوط به گونه‌هاي گياهان دارويي است كه گاهی با شيوه‌هاي نادرست از طبيعت جمع‌آوري شده است و علاوه بر اين‌كه به انقراض نسل گونه‌ها مي‌انجامد، تنوع زيستي منطقه و جهان را نيز با خطر نابودي رو به رو مي‌سازد.
استفاده مطلوب، منطقي و بهينه از اين منابع كه از نظر فناوري بسيار كم‌هزينه‌تر و ساده‌تر از صنايع دارويي شيميايي است، مي‌تواند با تامين بخشي از نيازهاي عمده بهداشتي و درماني جامعه از خروج مقادير قابل توجهی ارز جلوگيري كرده و مانع گسترش وابستگي به بيگانگان شود. بنابراين با در پیش گرفتن سياست‌ها و راهكارهاي مناسب و مبتني بر يك شناخت واقع‌گرايانه از وضعيت موجود، اين منابع و كاربرد روش‌هاي علمي و صحيح در تمام ابعاد شامل كاشت، داشت، برداشت و بهره‌برداري صنعتي واقتصادي آن، چه از طبيعت و چه به صورت كشت مكانيزه، مي‌توان به دركي واقعي و اصولي درخصوص نقش و بازدهي گياهان دارويي در جوامع رو به رشدي همچون ايران رسيد و علاوه بر حفظ و حراست از اين سرمايه‌هاي ملي به شكوفايي و توسعه پايدار جامعه نيز دست يازيد.
منبع:
صنعت ايران

[معصومه دیوانعلی]

مدیریت گیاهان دارویی بر اساس قابلیتها و حساسیت ها



حسین توكلی-عضو هیأت علمی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خراسان


خلاصه:
امروزه پوشش و تراكم گیاهان دارویی موجود عرصه‌های طبیعی با برداشت مستقیم بیش از اندازه، چرای بی رویه و تبدیل مراتع و جنگلها به اراضی زراعی شدیدا در حال كاهش و تخریب است و حفظ آن مدیریت ویژه‌ای را بر اساس حساسیت‌ها و قابلیت‌های این گیاهان طلب می‌كند. بعضی از گیاهان در مواجهه با تنشهای محیطی مواد ثانویه تولید می‌كنند كه اغلب به عنوان مواد دارویی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنابراین محیط‌های دارای تنش می‌توانند برای تولید گیاهان دارویی مورد توجه قرار گیرند.از طرفی تولید مواد ثانویه صرف انرژی بیشتری را برای این گیاهان به دنبال دارد و توان رقابتی آنها را در مقایسه با گیاهان همراه كاهش می‌دهد.در چنین شرایطی اعمال چرای متعادل، اهلی كردن گیاهان دارویی و احیاء رویشگاهها برای حفظ و بقاء این گیاهان ضروری است.

واژه های كلیدی: مدیریت، گیاهان داروئی

مقدمه:
افزایش جمعیت و به تبع آن افزایش نیاز بشر باعث شده است تا پوشش و تراكم گیاهان دارویی در عرصه‌های جنگلی و مرتعی در اثر برداشت های زیاد، تبدیل جنگلها و مراتع به اراضی زراعی و چرای مفرط شدیدا در معرض تخریب و كاهش قرار گیرد. مثال عینی در این زمینه محدود شدن سطح رویشگاهها و تراكم گیاهان دارویی از جمله موسیر، كرفس، ریواس و گیاهان خانواده چتریان و نعناعیان است. در چنین شرایطی حفظ و استفاده پایدار از این منابع نیازمند اعمال مدیریتی بر مبنای شناخت قابلیت‌ها و حساسیت‌های گیاهان دارویی است که در این مقاله برخی از این ویژه گیها از دیدگاه مدیریتی مورد تجزیه و تحلیل واقع شده است.


قابلیت ها:
بعضی از گیاهان در مواجهه با تنش های محیطی از قبیل نور، درجه حرارت، رطوبت، باد، علفخواران و غیره واكنش نشان داده و مواد ثانویه ای را تولید می‌كنند كه این مواد عمدتا به‌وسیله بشر به عنوان دارو و یا مواد صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تولید این مواد اغلب باعث کاهش وارد شدن تنش به گیاهان می‌شود و به حفظ آنها کمک می کند. به‌طور مثال ملاحظه گردید که اندام سبز (conollyi) Ammodendron persicum مورد چرای دام قرار نمی گیرد. یکی از دلایل آن بالا بودن میزان فلاونوئیدها در برگهای گیاه در مرحله رشد فعال تشخیص داده شد (3). در ارس تولید روغن های فرار از خورده شدن آن توسط دام می‌كاهد. در گیاهان خشکی پسند تولید مواد ثانویه باعث افزایش تحمل به خشكی (1) و تولید آلکالوئید در محیط‌های شور به عنوان سازوكار مقابله با شوری عمل می کند (6).
در مجموع چنین استنباط می شود كه برای اغلب گیاهان دارویی وجود تنش برای تولید مواد ثانویه یك ضرورت است. بنابراین با شناخت بنابراین گیاهان دارویی به تنش‌ها می‌توان محیط مناسب تولید هر محصول را پیدا نمود و از این خصوصیات در مدیریت گیاهان دارویی بهره جست. به عنوان نمونه انیسون در ایران داری مواد موثره بیشتری نسبت به كشورهای تركیه، آلمان و مکزیک است (2). زعفران مناطق جنوبی خراسان بایستی از كیفیت بالاتری نسبت به زعفران اكثر نقاط كشور برخوردار باشد.


حساسیت‌ها :
واكنش گیاهان به تنش با تولید مواد ثانویه هزینه‌هایی را نیز برای گیاه به‌دنبال دارد. اصولا تولید مواد ثانویه صرف انرژی زیادتری را نسبت به تولید مواد اولیه در بر دارد (4). ملاحظه شده است كه نهالهای دارای تانن بالا به میزان كمتری از نهالهای با تانن پایین چریده می‌شوند، ولی این نهالها دارای رشد برگی كمتری نسبت به نهالهای دارای تانن پایین تر بودند. این موازنه رشدی را مربوط به هزینه تولید تانن می‌دانند(4). گونه‌هایی از شبدر سفید كه دارای مواد سیانوژنیك بودند قدرت رقابتی پایین تری نسبت به گونه‌های فاقد مواد سیانوژنیك داشتند(5).
یكی از سازوكارهای مقاومت به چرا در گیاهان تولید مواد ثانویه است كه در آن دام از خوردن و یا زیاد چرا نمودن گیاه اجتناب می‌کند. در مراتع طبیعی چنانچه دام به‌طور آزادانه چرا نماید و فشار چرا كم باشد، دام‌ها با عمل انتخاب معمولا از گیاهان دارای مواد ثانویه در حد كمتری تعلیف می‌نمایند. اما اگر علوفه قابل دسترس كم، فشار چرا زیاد و روش چرایی به گونه‌ای باشدكه قدرت انتخاب از دام سلب گردد، این گونه‌ها نیز بیش از حد چرا می‌شوند. در چنین شرایطی چون گیاهان دارویی سرعت رشد کمتری نسبت به گیاهان همراه دارند, بنابراین در اثر توان رقابتی پایین تر، فضای خاك و هوا برای آنها تنگتر می شود و آب و مواد غذایی به نفع گیاهان همراه زودتر تخلیه می‌گردد. با این حساب مدیریت رویشگاههای طبیعی باید به گونه‌ای تنظیم شود كه گیاهان دارویی کم چرا شده و فرصت رشد کافی را داشته باشند. چرای متعادل و در زمان مناسب یكی از راهكارهای پیشنهادی در این زمینه است.
بعضی از گیاهان دارویی مونوکارپیک هستند و هر از چند سال یكبار گل داده و پس از تولید بذر با تخلیه انرژی گیاه، از بین می‌روند. در این قبیل گیاهان تناوب برداشت و بذر كاری ضرورت دارد. در گیاهانی مثل كماباریجه، كما آنغوزه و کم کندل نتیجه بذرکاری مثبت می باشد.
نتایج تحقیقاتی بسیاری نشان می دهد که گونه های موجود در عرصه های طبیعی به دلیل تفاوت در شرایط اقلیمی و ادافیكی محل های مختلف رویشی دارای کیفیت های متفاوتی می باشند. بنابراین برای یکنواختی و بهبود کیفیت و کمیت محصول ونیز افزایش بازار پسندی توصیه می شود اغلب گیاهان دارویی اهلی و در محیط کنترل شده تولید گردند. گونه های دارویی موجود در رویشگاه‌ها عمدتا به عنوان ذخایر ژنتیکی حفظ و مدیریت شوند.


منابع:

فخر طباطبایی، محمد.. 1375. برخورد سیستمی با طبیعت زنده و سه مقاله دیگر در زمینه اکولوژی. شرکت سهامی ا نتشار. 352 ص.
رسام، قربانعلی. 1380. مطالعه تاثیر عناصر غذایی بر عملکرد و میزان اسانس میوه گیاه انیسون. همایش ملی گیاهان دارویی ایران. صفحه 172 تا 174.
نوری، میترا. 1380. استخراج و شناسایی فلاونوئیدهای موجود در گیاه Ammodendron conollyi با استفاده از روشهای کروماتوگرافی. همایش ملی گیاهان دارویی ایران. صفحه 281.
Coley, P.D. 1986. Cost and benefits of defense by tannins in a neotropical tree. Oecologia (Berlin) 70: 238-241.
Dirzo, R., and J.L. Harper. 1982. Experimental studies on slug-plant interaction. IV. The performance of cyanogenic and acyanogenic morphs of Trifolium repens in the field. J. Ecol. 70: 119-138.
Vazquez, F.A. and V.M. Loyola. 1994. A Catharanthus roseus salt tolerant line. II. Alkaliod Production. Journal of Plant Physiology, 144(4-5): 613-616.


Management of medicinal plants based on capabilities and sensivities
Tavakoli, H. Khorasan
Agriculture & Natural Resource Research Center

Abstract

Nowadays, the vegetation and density of medicinal plants (MP) are under degradation due to severe harvest, exchange of forests and ranges to crop lands and overgrazing. So, it is need special management based on capabilities and sensivities of MP. Some of MP produce secondary metabolites in response to stresses. These metabolites often used as mecicinal products. So, this environmental potential can be used for producing and management of MP. However, the energy cost of secondary metabolites are high and reduced the competitive atability of MP relative companion species. Under this condition, managements such as moderate grazing, domestication of some of Mp, conservation and renovation of habitates of MP are nessacery.
Key words: secondary metabolites, medicinal plants, management

["Pejman"]

بررسي اثر تنش خشكي بر رشد، عملكرد و متابوليت هاي ثانويه گياهان دارويي
مرتضي فنودي
كارشناس گياهان دارويي
مركز جهاد كشاورزي خوسف (واحد زراعت)
E-mail : mortezafanoode @ yahoo.com چكيده خشكي زماني اتفاق مي افتد، كه تركيبي از شرايط فيزيكي ومحيطي، سبب تنش در داخل گياه شده و توليد را كاهش دهد. اين كاهش در نتيجه تأخير و يا عدم استقرار گياه ، تضعيف و يا از بين رفتن گياهان استقرار يافته ، مستعد شدن گياه نسبت به حمله آفات وبيماري‌هاي گياهي ، تغييرات فيزيولوژيكي و بيوشيميايي در سوخت و ساز گياه ، تغييرات در كيفيت دانه ، علوفه ، الياف ، روغن وديگر محصولات اقتصادي گياه بوجود مي آيد. خشكي بيشتر يك عامل كاهش دهنده عملكرد است و اين حالت حتي در مواردي كه آسيب وارده مشهود نباشد نيز وجود دارد. پيشرفت‌هاي به نژادي از نظر افزايش مقاومت به خشكي بدون اين كه با كاهش توليد يا كيفيت محصول روبرو باشد بسيار كند است. متابوليت‌هاي ثانويه، توليدات متابوليكي هستند كه به نظر مي‌رسد نقشي در توليد سلول نداشته و حداكثر توليد آنها در شرايط محدوديت‌ رشد ديده مي‌شود. با توجه به اهميت اين تركيب‌ها براي بشر وكاربرد فراواني كه متابوليت‌هاي ثانويه در زندگي بشر پيدا كرده‌اند و از طرفي شرايط تنشي كه در اغلب نقاط كشور وجود دارد بررسي اثر تنش خشكي بر رشد، عملكرد و متابوليت‌هاي ثانوي گياهان دارويي ضروري به نظر مي‌رسد. واژه هاي كليدي: متابوليت‌هاي ثانويه‌، تنش خشكي ، عملكرد ، گياهان دارويي

مقدمه

از مهمترين مشكلات مناطق خشك و نيمه خشك ، كمبود آب مي‌باشد كه برروي رشد و نمو گياهان اثر مي‌گذارد (3). نواحي خشك ونيمه خشك مناطقي هستند كه كل تعرق گياهان در آن 50% تعرق در شرايط بدون تنش ويا حتي كمتر از اين مقدار باشد. متأسفانه كمبود آب تنها منحصر به اين نواحي نمي‌شود، بلكه حتي در شرايط آب وهواي مرطوب توزيع نا منظم بارندگي منجر به محدود شدن آب قابل دسترس و در نتيجه كاهش رشد گياه مي‌شود (7). در كشور ما بجز سواحل درياي خزر و قسمت‌هاي كوچكي از شمال غربي كشور بقيه مناطق تماماً جزء مناطق خشك ونيمه خشك محسوب مي‌شوند. اين در حالي است كه مناطق خشك كشور نسبت به مناطق نيمه خشك آن از وسعت بيشتري برخوردار است (3). تنش خشكي زماني در گياه حادث مي‌شود كه ميزان آب دريافتي گياه كمتر از تلفات آن باشد. اين امر ممكن است به علت اتلاف بيش از حد آب يا كاهش جذب ويا وجود هر دو مورد باشد (9). يكي از نشانه هاي كمبود آب ، كاهش تورژسانس و در نتيجه رشد و توسعه سلول به ويژه در ساقه و برگ‌ها است. به همين دليل اولين اثر محسوس كم آبي را مي‌توان از اندازه كوچكتر برگ‌ها يا ارتفاع گياهان تشخيص داد. بدنبال كاهش سطح برگ ، جذب نور نيز كم شده و باعث كاهش ظرفيت كل فتوسنتزي گياه شده و رشد و در نهايت عملكرد آن دچار نقصان مي‌شود (5). خشكي بر جنبه هاي مختلف رشد گياه تأثير گذاشته و موجب كاهش و به تأخير انداختن جوانه زني ، كاهش رشد اندام‌هاي هوايي وكاهش توليد ماده خشك مي‌گردد .در صورتي كه شدت تنش آب زياد باشد ، موجب كاهش شديد فتوسنتز ومختل شدن فرآيندهاي فيزيولوژيكي ، توقف رشد وسرانجام مرگ گياه مي‌شود (10). در مطالعات اوليه درباره متابوليت‌هاي ثانويه نقش اين گروه از مواد در گياهان به درستي مشخص نبود. تركيب‌هاي زايد ، مواد سر ريز متابوليتي ، منبع ذخيره عناصرو.... از جمله نقش هايي بودند كه به اين تركيب‌ها نسبت داده مي شد. اما اكنون دريافته‌اند متابوليتهاي ثانويه اثر بسيار مهمي در برقراري ارتباط بين گياهان ومحيط اطرافشان دارند. در مورد نقش دفاعي اين تركيب‌ها در ارتباط با پاتوژن‌ها ، عوامل بيماري‌زا، حشرات وعلف خواران اطلاعات زيادي در دسترس مي‌باشد. اما مطالعات نشان مي‌دهد كه اين تركيب‌ها نقش مهمي در واكنش گياه نسبت به تنش‌هاي محيطي نيز دارند و در شرايط تنش برخي از اين تركيب‌ها به ميزان قابل توجهي در گياه افزايش پيدا مي‌كنند. با توجه به اهميت اين تركيب‌ها براي بشر وكاربرد فراواني كه متابوليت‌هاي ثانويه در زندگي بشر پيدا كرده‌اند واز طرفي شرايط تنشي كه در غالب نقاط كشور وجود دارد، بررسي وجود ارتباط بين تنش‌هاي محيطي با توليد وتجمع متابوليت‌هاي ثانويه در گياهان مي‌تواند بسيار مفيد باشد. در اين مقاله صرف نظر از ساز وكار واكنش گياه، به تأثير تنش خشكي بر ميزان متابوليت‌هاي ثانويه در گياهان پرداخته شده است. تنش خشكي و تأثير آن بر ميزان متابوليت‌هاي ثانويه با توجه به اين كه امروزه نقش دفاعي متابوليت‌هاي ثانويه براي همه تقريباً پذيرفته شده است اما هنوز بررسي سازوكار تأثير استرس‌هاي محيطي بر توليد اين موارد تصوير پيچيده وپر ابهامي پيش روي ما مي‌گذارد شواهد زيادي نشان مي‌دهد كه تحت شرايط تنش توليد برخي از اين تركيب‌ها تا چندين برابر افزايش مي‌يابد، اما دلايل زيادي نيز وجود دارد كه اين تأثير هميشگي نيست. در موارد زيادي نيز كاهش ميزان متابوليت‌هاي ثانويه در شرايط تنش ديده مي شود(6). كمبود هر منبعي كه رشد را بيش از فتوسنتز محدود كند توليد متابوليت‌هاي ثانويه را افزايش مي‌دهد(8). از طرفي تأثير تنش خشكي بر همه اين تركيب‌ها يكسان نيست، بنابراين كيفيت مواد موثره نيز تحت تنش قرار مي‌گيرد و بعلاوه تأثير تنش بر بيوماس كل نيز عموماً منفي است (6). عواملي همچون زمان وقوع ومدت زمان دوام تنش ، فراواني وقوع خشكي ،خصوصيات ذاتي خاك، تغييرات ونوسان‌هاي بارندگي بر مقاومت به خشكي گياه اثر دارند و اين نشانگر واكنش متفاوت ژنوتيپ‌هاي مقاوم به خشكي از سالي به سال ديگر است (1). در رابطه با اجزاء عملكرد كه تأمين كننده عملكرد نهايي هستند در مناطق نيمه خشك ممكن است وزن دانه نقش بيشتري در مقايسه با شرايط مساعد محيطي داشته باشد. پس از اين كه تعداد دانه در گياه توسط تنش رطوبتي كاهش مي يابد تنها راه براي جبران آن افزايش وزن دانه است. اين موضوع از راه يك آزمايش كه بوسيله توفايل انجام گرفته، روشن شده است (4). براي اندازه‌گيري ميزان اثر تنش خشكي يكي از رايج ترين روش‌ها ، اندازه‌گيري عملكرد محصول ويا رشد در شرايط خشكي در مقايسه با شاهد مي‌باشد، همچنين مي توان با بررسي خصوصيات مورفولوژيك وآناتومي گياهان واكنش آنها را نسبت به تنش وارده ارزيابي نمود (1) . در زير نتايج تحقيقات صورت گرفته در اثر تنش خشكي در برخي از گياهان دارويي بررسي شده است. گياهان معطر غني از اسانس در مناطق خشك نسبت به مناطق مرطوب خيلي فراوان تر هستند مقدار اسانس در گياهان مانند افسنطين ، بابونه ، اسطوخودوس و اكاليپتوس در شرايط خشكي افزايش مي‌يابد، احتمال مي رود كه اسانس‌ها در ساز وكار مقاومت به خشكي از طريق كاهش تعرق مؤثر باشند. تركيب اسانس و كيفيت آن نيز در اثر خشكي تغيير می‌كند. ميزان موسيلاژ در شرايط خشك به مقدار بسيار زيادي افزايش مي‌يابد. به نظر مي‌رسد كه قابليت بالاي نگهداري آب اين مواد نقش عمده‌اي در سازگاري گياه با شرايط خشك دارد(6). اثرات نامناسب تنش كم آبي در كاهش عملكرد اسانس توسط حسني و اميد بيگي (1381) و صالح و رفات[/URL] (1997) در ريحان، لتكامو و همكاران (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn1) (1994) در آويشن و سوليناز و ديانا (1996) در اكليل كوهي گزارش گرديده است و نتيجه گرفتند كه بيشترين درصد اسانس آويشن در رژيم آبي متوسط (70 %) ظرفيت مزرعه‌اي و بيشترين تجمع ماده خشك در 90% ظرفيت مزرعه‌اي بدست آمد همچنين در ريحان باعث كاهش عملكرد اسانس ولي افزايش درصد اسانس گرديد. كارلز و همكاران (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn3) (1990) آلكير و همكاران (1993) وميزرا و سريواستاز (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn5) (2000) اثرات آبياري كافي را در افزايش رشد و ميزان اسانس گياه نعناع گزارش كرده‌اند. اكبري‌نيا و همكاران (1384) اثر دور آبياري (7 ،14 و21 روز) را بر گياه سياه دانه بررسي كردند و مشاهده نمودند كه با طولاني‌شدن دور آبياري عملكرد دانه، عملكرد كاه و ارتفاع بوته كاهش يافت. لباسچي و شريفي عاشور آبادي (1383) ضمن بررسي سطوح مختلف تنش خشكي ( 100، 75 ،50 و 25 درصد ظرفيت مزرعه‌اي) روي گياهان اسفرزه ، بو مادران، مريم گلي، هميشه بهار و بابونه گزارش كردند كه با تشديد تنش خشكي، وزن اندام‌هاي هوايي و ارتفاع بوته در تمام گياهان مورد مطالعه كاهش يافت. حسني (1383) در خصوص تأثير تنش كم آبي در گياه بادرشبو، دريافت كه با كاهش ميزان رطوبت خاك ، ارتفاع بوته، قطر ساقه و عملكرد گياه كاهش يافته است. وي همچنين بيشترين درصد اسانس (35/0 ميلي ليتر درصد گرم ماده خشك) و عملكرد اسانس (115/0 ميلي ليتر در گلدان) به ترتيب در شرايط رطوبتي 70% و 100% ظرفيت مزرعه‌اي گزارش كرد. با توجه به نتايج شرايط كم آبي، بدليل پايين بودن عملكرد پيكر رويشي و نيز عملكرد اسانس اقتصادي نبوده و قابل توصيه نيست. اما چون گياهان توليد شده تحت شرايط رطوبتي پايين‌تر كوچكتر بوده و حجم كمتري اشغال مي‌نمايند بنابراين شايد در شرايط رطوبتي پايين ( حتي تا 55% ظرفيت مزرعه‌اي) بتوان با بالا بردن تراكم كاشت، ميزان كمبود اسانس را نسبت به شرايط بدون تنش جبران كرد (5). اردكاني و همكاران (1385) اثر كمبود آب بر كميت و كيفيت گياه بادرنجبويه بررسي و نتيجه گرفتند براي توليد اسانس از اين گياه مي‌توان از تنش متوسط (60% ظرفيت زراعي) استفاده كرد. نتايج اين تحقيق با نتايج مون و الگر (1999) بر روي بادرنجبويه ، مون و همكاران (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn7) ( 1999) بر روي رزماري و بادرنجبويه ،سادان و همكاران (2000) بر روي گياه Palmarosa، ريزوپلو و ديامانتولون (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn9) (1991) بر روي نوعي مرزنجوش، كوماري و همكاران (1999) بر روي نوعي شنبليله و ديگران مطابقت دارد؛ اما نتايج حاصل با نتايج ابرسجي (1384) به لحاظ ارتفاع و با نتايج چاترجي و وبادا (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn11) (1999) به لحاظ عملكرد اسانس مطابقت ندارد. با بررسي كليه صفات اندازه‌گيري شده، مي‌توان نتيجه گرفت كه از گياه دارويي بادرنجبويه مي‌توان در مناطقي كه محدوديت آب دارند با اعمال مديريتي مناسب، عملكرد كافي بدست آورد(1). اگبانايا و همكاران (1998) كاهش شاخه‌دهي را تحت شرايط خشكي در گياه كنف به عنوان يك مكانيسم سازگاري در نظر گرفتند كه به وسيله آن گياه تلاش مي‌كند تا آب را براي مراحل بحراني ‌تر نمو نظير مرحلة گلدهي حفظ نمايد اين مكانيسم را در گياه بادرشبو نيز با كاهش تعداد و طول شاخه‌هاي جانبي بروز مي‌كند (5).صفي خاني (1385) گزارش د اد . تنش خشكي روي بادرشبو (40% ظرفيت مزرعه‌اي) موجب كاهش ارتفاع، طول و عرض برگ، طول ميانگره، عملكرد اندام هوايي و عملكرد اسانس نسبت به 2 تيمار ديگر ( 100 و 60 درصد ظرفيت زراعي) گرديد ولي باعث افزايش درصد اسانس نسبت به تيمار بدون تنش گرديد. همچنين براي بدست آوردن بيشترين ميزان اسانس در تيمار تنش متوسط (60% ظرفيت زراعي ) مشاهده گرديد. ريپاك و همكاران (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn13) (2001) تنش خشكي باعث افزايش ماده مؤثره گياه داروييChamomilla recutiat L.شد. ريوالي و همكاران (2001) در اثر تنش خشكي، باعث افزايش عملكرد ريشه و كاهش عملكرد برگ گياه داروييPeriwnkleشد. كاظمي سعيد (1381) در گياه زيره سبز كاهش رطوبت از حد ظرفيت مزرعه، ماده خشك توليدي را كاهش داد.چاترجي و وبادا[URL="http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn16"] (http://birjand.kj-agrijahad.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=226:1390-09-09-06-25-46&Itemid=205#_ftn15) (1995) روي گياهCymbopogon sp. كاهش آبياري ، باعث كاهش عملكرد اسانس شد(1). درختان كاجي كه در معرض تنش آب قرار می‌گيرند صمغ كمتري توليد نموده و بيشتر تحت تأثير سوسك‌هاي گياهخوار قرار مي‌گيرند (8). در پونه كوهي
Organum majornanaدر اثر تنش رطوبت مقدار اسانس افزايش يافت. در نعناع باعث افزايش بازده اسانس و سسكويي‌ترپن‌ها ولي ميزان منتول ثابت ماند. در مرزه كوهي از 3 تركيب اصلي اسانس ، كاروا كرول كاهش اما پارسيمن و گاماترپينن افزايش يافت (2). نتيجه گيري اثر تنش خشكي بر رشد ، عملكرد و متابوليت‌هاي ثانويه در مورد همه گياهان و همچنين در يك گياه به طور يكسان عمل نمي‌كند، بلكه ضد و نقيض مي‌باشد. اثر تنش خشكي بر رشد با كاهش تورژسانس و رشد سلول، كاهش جذب نور و ظرفيت كل فتوسنتزي گياه به ويژه در ساقه و برگ‌ها، باعث كاهش رشد گياه و همچنين به تأخير انداختن جوانه زني مي‌شود (حسني ، 1385 ؛ لينگ ، 1996). به دنبال كاهش رشد گياه، كاهش عملكرد و بيوماس كل گياه رخ مي‌دهد ( اكبري نيا و همكاران، 1384؛ لباسچي و شريفي عاشورآبادي ، 1383؛ صفي خاني، 1385). اين در حالي است كه سبب افزايش عملكرد ريشه مي‌شود (ريوالي و همكاران ، 2001) و در آزمايش توفايل باعث افزايش وزن دانه مي‌شود (براتي ، 1384). اثر تنش خشكي در افزايش متابوليت‌هاي ثانويه (اسانس گياهان معطر و موسيلاژ) توسط صالحي ارجمند (1384 )گزارش شده است. اثر تنش خشكي بر متابوليت‌هاي ثانويه در برخي از گياهان دارويي، باعث افزايش بعضي از تركيب‌ها (كوچكي و همكاران، 1376)، و در بعضي ديگر باعث كاهش آنها (كوچكي و همكاران، 1376؛ اميدبيگي، 1374) و يا ثابت ماندن تركيب‌ها (اميدبيگي ، 1374) مي‌شود. همچنين تنش خشكي باعث كاهش عملكرد اسانس، ولي افزايش درصد اسانس گرديد(حسني و اميدبيگي، 1381؛ صالح و رفات، 1997؛ لتكامو و همكاران، 1994 و...). با وجود اين تناقض‌ها به نظر مي‌رسد كه مطالعه بيشتر در باره اين موضوع، مي‌تواند امكان جديدي را براي بهره‌برداري بهتر از گياهان دارويي در شرايط تنش خشكي كه اغلب نقاط كشور با آن مواجه است، فراهم سازد. منابع 1- اردكاني، م.، ب. عباس‌زاده .، ا. شريفي عاشور آبادي. ، لباسچي و ف. پاك نژاد. 1386. بررسي اثر كمبود آب بر كميت و كيفيت گياه بادرنجبويه. فصلنامة پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران ، 23 (2):261- 251. 2- اميد بيگي، ر. 1374. توليد و فرآوري گياهان دارويي(جلد اول). انتشارات فكر روز ، تهران. 3- اهدايي ، ب. 1372. انتخاب براي مقاومت به خشكي در گندم. چكيده مقالات چهارمين كنگره زراعت و اصلاح نباتات ايران، ص 43 تا 46. 4- براتي ، ع. 1384. طراحي تيپ ايده آل براي مقاومت به خشكي. ماهنامه علمي تخصصي كشاورزي زيتون، ش 166 ، ص 35 تا 44. 5- حسني، ع. 1385 . بررسي تأثير تنش كم آبي بر رشد، عملكرد و ميزان اسانس گياه دارويي بادرشبو. فصلنامة پژوهشي تحقيقات گياهان دارويي و معطر ايران، 22(3) : 261- 256. 6- صالحي ارجمند، ح. 1384. تأثير تنش‌هاي محيطي در افزايش متابوليت‌هاي ثانويه در گياهان. مجموعه مقالات همايش ملي توسعه پايدار گياهان دارويي. انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع. ص 305 تا 307. 7- كافي، م.، ا. زند.، ب. كامكار.، شريفي و م. گلداني . 1384. فيزيولوژي گياهي(ترجمه). انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد. 8- كوچكي ، ع.، ا. زند.، م. بنايان اول .، پ. رضواني مقدم.، ع. مهدوي دامغاني.، جامي الاحمدي و س. وصال . 1376 . اكوفيزيولوژي گياهي (ترجمه). انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد. 9- كوچكي، ع و عليزاده، ا. 1374 . اصول زراعت در مناطق خشك (ترجمه). انتشارات آستان قدس رضوي. 10- Singh , J. and Patel , A. L. 1996. Water Statues , gaseous exchange , Prolin accumulation and yield of wheat in response to water stress . Annual of Biology Ludhiana , 12: 77- 81.

["Pejman"]

بررسي اثر آنتي‎اكسيداني گياهان عناب، زرشك، خرفه و كنگر بر روي سيستم‎هاي اكسيداتيو: اكسيداسيون سلول هاي كبدي، هموليز گلبول‎هاي قرمز و قندي شدن غير آنزيمي هموگلوبين (گليكوزيلاسيون)


نويسنده(گان):
آزاده اشراقي ، احمد موحديان عطار ، صديقه عسگري ، غلامعلي نادري ، اكبر بديعي






چکيده:
مقدمه: واكنش‎هاي اكسيداسيون باعث پيشرفت بيماري‎هايي نظير آترواسكلروز و ديابت مي‎شوند. امروزه مشاهده شده است كه آنتي‎اكسيدان‎‎ها در كاهش اين واكنش هاي اكسيداسيون، پيشگيري و درمان بيماري ها نقش دارند. هدف: در اين مطالعه اقدام به بررسي اثرات آنتي‎اكسيداني گياهان عناب (Ziziphus vulgaris Lam)، زرشـك (Berberis integerima Bunge)، خرفه (Portulaca oleracea L.) و كنگر (Gundelia tournefortti L.) بر روي سيستم هاي اكسيداتيو هموليز گلبول هاي قرمز، گليكوزيلاسيون غير آنزيمي هموگلوبين و اكسيداسيون ليپيدي نموده ايم.
روش بررسي: ابتدا گياهان مورد بررسي تهيه و پس از شناسايي هرباريومي عصاره گيري شد. هپاتوسيت هاي موش تهيه شد و در مجاورت AAPH قرار گرفت و ميزان SGOT آزاد شده از هپاتوسيت‎ها درحضور وغياب عصاره به عنوان يك ماركرپراكسيداسيون ليپيدي اندازه گيري شد. ميزان گليكوزيلاسيون هموگلوبين و هموليز گلبول هاي قرمز در حضور و غياب عصاره ها بررسي گشت و ميزان درصد مهار اكسيداسيون محاسبه شد.
نتايج: در سيستم هموليز گلبولي، گياهان مورد بررسي به خوبي هموليز گلبول هاي قرمز را مهار نموده اند. بيشترين تاثير بر مهار هموليز گلبول قرمز را گياه عناب داشته است. گليكوزيلاسيون هموگلوبين در حضور گياهان مورد مطالعه به خوبي مهار شده و بيشترين تاثير بر مهار گليكوزيلاسيون را گياه زرشك و كنگر داشته است. پراكسيداسيون ليپيدي در حضور غلظت هاي مختلف گياه خرفه، زرشك و كنگر به خوبي مهار شده است، در صورتي كه گياه عناب در اين سيستم بيشترين خاصيت پراكسيداني را داشته است.
نتيجه گيري: گياهان مورد مطالعه در بعضي غلظت ها به خوبي اثرات آنتي اكسيداني نشان دادند بنابراين مطالعه بر روي تاثير اين گياهان بر برخي از بيماري ها از جمله ديابت و آترواسكلروز و بيماري هاي كبدي مي تواند حايز اهميت باشد.




کليدواژگان:
آنتي اكسيدان، خرفه، زرشك، عناب، كنگر

[خیال شیشه ای]

روشهای بیوتکنولوژی اصلاح گیاهان دارویی محمد صالحی
کارشناس ارشد اصلاح نباتات – باشگاه پژوهشگران دانشگاه آزاد اسلامی واحدمیانه mohsale@gmail.comThi (mohsale@gmail.comThi)s email address is being protected from spam bots, you need Javascript enabled to view it





چکیده:
اگرچه کاشت گياهان دارويي به هزاران سال پيش باز مي‌گردد ولي بايد گفت که در مورد اصلاح آنها تاکنون پيشرفت قابل ملاحظه‌اي صورت نگرفته است و در حال حاضر، تعداد کالتيوارهاي مفيد به‌دست آمده بر اثر اصلاح گياهان دارويي اندک است. هدف از اصلاح گياهان دارويي، افزايش کميت و کيفيت آن دسته از مواد مؤثره در اين گياهان است که در صنايع دارويي از اهميت خاصي برخوردار هستند. در سال‌هاي اخير توجه خاصي از جانب سازمان‌هاي مختلف در کشورهاي جهان در ارتباط با اصلاح اين گياهان صورت گرفته است. در اين رابطه، استفاده از نتايج حاصل از انگشت‌نگاري ( fingerprinting ) مولکولي گياهان دارويي، مي‌تواند محققين را در پيشبرد اهداف اصلاحي اين گياهان ياري نمايد. از سوی دیگراستفاده از ترکيبات دارويي مشتق از گياهان، نه تنها قدمت زيادي دارد، بلکه به‌دليل عوارض جانبي بي‌شمار داروهاي شيميايي از يک‌سو و نارسايي‌هاي متعدد طب نوين در درمان برخي از بيماري‌ها با گذشت زمان،سبب شده بار ديگر پرورش و توليد گياهان دارويي با رشد قابل‌توجهي روبرو شود. در مقالة حاضر سعي شده است تا به معرفي روش‌هاي بيوتکنولوژيک مورد استفاده در شناسايي و توليد گياهان دارويي، وارزش بالاي آنها براي کشورهايي همچون ايران که داراي تنوع بالايي از گياهان دارويي هستند مشخص شود.
يکي از بخش‌هاي مهم بيوتکنولوژي “کشت بافت” است که کاربردهاي مختلف آن در زمينة گياهان دارويي، از جنبه‌هاي مختلفي قابل بررسي است گزارش‌هاي زيادي در ارتباط با بکارگيري تکنيک ” کشت بافت ” جهت تکثير گياهان دارويي وجود دارد. با ريزازديادي مي‌توان نرخ تکثير را بالا برد و مواد گياهي عاري از پاتوژن توليد کرد. باززايي گياهان با استفاده از جنين‌زايي سوماتيک از يک سلول، در بسياري از گونه‌هاي گياهان دارويي به اثبات رسيده است. با تکيه بر کشت بافت و سلول مي‌توان براي نگهداري کالتيوارهاي مورد نظر در بانک ژن يا براي نگهداري طولاني مدت اندام‌هاي تکثير گياه در محيط نيتروژن مايع، اقدام نمود. روش مهم بعدي داراي کاربرد فراوان در حوزة گياهان دارويي، “نشانگرهاي مولکولي” است. در طول دهه‌هاي گذشته، ابزارهايي که براي استانداردسازي داروهاي گياهي به‌وجود آمده‌اند، شامل ارزيابي ماکروسکوپيک و ميکروسکوپيک و همچنين تعيين نيمرخ شيميايي ( Chemoprofiling ) مواد گياهي بوده‌اند. از نشانگرهاي DNA مي‌توان براي شناسايي دقيق گونه‌هاي گياهان دارويي مهم، استفاده کرد. شاخة بعدي بيوتکنولوژي که در زمينة گياهان دارويي کاربردهاي فراواني دارد، “مهندسي ژنتيک” است. پيشرفت‌هاي اخير در زمينة ژنتيک گياهي و تکنولوژي DNA نوترکيب، کمک شاياني به بهبود و تقويت تحقيقات در زمينة بيوسنتز متابوليت‌هاي ثانويه کرده است.

مقدمه
اگرچه کاشت گياهان دارويي به هزاران سال پيش باز مي‌گردد ولي بايد گفت که در مورد اصلاح آنها تاکنون پيشرفت قابل ملاحظه‌اي صورت نگرفته است و در حال حاضر، تعداد کالتيوارهاي مفيد به‌دست آمده بر اثر اصلاح گياهان دارويي اندک است. هدف از اصلاح گياهان دارويي، افزايش کميت و کيفيت آن دسته از مواد مؤثره در اين گياهان است که در صنايع دارويي از اهميت خاصي برخوردار هستند. در سال‌هاي اخير توجه خاصي از جانب سازمان‌هاي مختلف در کشورهاي جهان در ارتباط با اصلاح اين گياهان صورت گرفته است. در این راستا استفاده از تکنیکهای وابسته به کشت بافت و بیوتکنولوژی به منظور ارتقاء صفات کمی و کیفی و کاهش زمان اصلاح نباتات از اهمیت خاصی برخوردار است.

کشت بافت
با تکنیک کشت بافت می توان از یک سلول به یک گیاه کامل دست یافت. در این تکنیک از روشهای جنین زایی ریزازدیادی و اندام زایی استفاده میگردد.استفاده از این تکنیک به همراه موتاسیون باعث سرعت بخشیدن به تکثیر انبوه تولید گیاهان عاری از بیماری انجام کار در تمام طول سال و کاهش هزینه خواهد شد.
اولین مرحله تکثیر قسمت مورد نظر در گیاه می باشد.پس از تعیین دز مناسب و انجام تیمار پرتوتابی و تکثیر دوباره گزینش درشرایط In-vitro با اعمال تیمار تنش صورت میگیرد .گیاهان گزینش شده بعد از انتقال به گلدان جهت سازگاری و تکثیر دوباره جهت سلکسیون انتهایی در مزرعه کشت شده و سپس مورد بررسی های تغییرات زنتیکی قرار خواهند گرفت.

يکي از بخش‌هاي مهم بيوتکنولوژي “کشت بافت” است که کاربردهاي مختلف آن در زمينة گياهان دارويي، از جنبه‌هاي مختلفي قابل بررسي است:

باززايي در شرايط آزمايشگاهي ( In-Vitro Regeneration )
تکثير گياهان در شرايط آزمايشگاهي، روشي بسيار مفيد جهت توليد داروهاي گياهي باکيفيت است. روش‌هاي مختلفي براي تکثير در آزمايشگاه وجود دارد که از جملة‌ آنها، ريزازديادي است. ريزازديادي فوايد زيادي نسبت به روش‌هاي سنتي تکثير دارد. با ريزازديادي مي‌توان نرخ تکثير را بالا برد و مواد گياهي عاري از پاتوژن توليد کرد. گزارش‌هاي زيادي در ارتباط با بکارگيري تکنيک ” کشت بافت ” جهت تکثير گياهان دارويي وجود دارد. با اين روش براي ايجاد کلون‌هاي گياهي از تيرة لاله در مدت 120 روز بيش از 400 گياه کوچک همگن و يک شکل گرفته شد که 90 درصد آنها به رشد معمولي خود ادامه دادند. براي اصلاح گل انگشتانه، از نظر صفات ساختاري، مقدار بيوماس، ميزان مواد مؤثره و غيره با مشکلات زيادي مواجه خواهيم شد ولي با تکثير رويشي اين گياه از راه کشت بافت و سلول، مي‌توان بر آن مشکلات غلبه نمود. چنان‌که مؤسسة گياهان دارويي بوداکالاز در مجارستان از راه کشت بافت و سلول گل انگشتانه موسوم به آکسفورد، توانست پايه‌هايي کاملاٌ همگن و يک شکل از گياه مذکور به‌دست آورد.

باززايي از طريق جنين‌‌زايي سوماتيک (غيرجنسي)
توليد و توسعة مؤثر جنين‌هاي سوماتيک، پيش‌نيازي براي توليد گياهان در سطح تجاري است. جنين‌زايي سوماتيک فرآيندي است که طي آن گروهي از سلول‌ها يا بافت‌هاي سوماتيک، جنين‌هاي سوماتيک تشکيل مي‌دهند. اين جنين‌ها شبيه جنين‌هاي زيگوتي (جنين‌هاي حاصل از لقاح جنسي) هستند و در محيط کشت مناسب مي‌توانند به نهال تبديل شوند. باززايي گياهان با استفاده از جنين‌زايي سوماتيک از يک سلول، در بسياري از گونه‌هاي گياهان دارويي به اثبات رسيده است. بنابراين در اين حالت با توجه به پتانسيل متفاوت سلول‌هاي مختلف در توليد يک ترکيب دارويي، مي‌توان گياهاني با ويژگي برتر نسبت به گياه اوليه توليد نمود.

حفاظت گونه‌هاي گياهان دارويي از طريق نگهداري در سرما
با تکيه بر کشت بافت و سلول مي‌توان براي نگهداري کالتيوارهاي مورد نظر در بانک ژن يا براي نگهداري طولاني مدت اندام‌هاي تکثير گياه در محيط نيتروژن مايع، اقدام نمود. نگهداري در سرما، يک تکنيک مفيد جهت حفاظت از کشت‌هاي سلولي در شرايط آزمايشگاهي است. در اين روش با استفاده از نيتروژن مايع (196- درجه سانتي‌گراد) فرآيند تقسيم سلولي و ساير فرآيندهاي متابوليکي و بيوشيميايي متوقف شده و در نتيجه مي‌توان بافت يا سلول گياهي را مدت زمان بيشتري نگهداري و حفظ نمود. با توجه به اينکه مي‌توان از کشت‌هاي نگهداري شده در سرما، گياه کامل باززايي کرد، لذا اين تکنيک مي‌تواند روشي مفيد جهت حفاظت از گياهان دارويي در معرض انقراض باشد. مثلاً بر اساس گزارشات منتشر شده، روش نگهداري در سرما، روشي مؤثر جهت نگهداري کشت‌هاي سلولي گياهان دارويي توليدکنندة آلکالوئيد همچون Rauvollfia serpentine , D. lanalta , A. belladonna , Hyoscyamus spp . است. اين تکنيک، مي‌تواند جهت نگهداري طيفي از بافت‌هاي گياهي چون مريستم‌ها، بساک و دانة گرده، جنين، کالوس و پروتوپلاست به‌کار رود. تنها محدوديت اين روش، مشکل دسترسي به نيتروژن مايع است.

توليد متابوليت‌هاي ثانويه از گياهان دارويي
از لحاظ تاريخي، اگرچه تکنيک ” کشت بافت ” براي اولين بار، در سال‌هاي 1940-1939 در مورد گياهان به‌کار گرفته‌شد، ولي در سال 1956 بود که يک شرکت دارويي در کشور آمريکا ( Pfizer Inc ) اولين پتنت را در مورد توليد متابوليت‌ها با استفاده از کشت توده‌اي سلول‌ها منتشر کرد. کول و استابو (1967) و هبل و همکاران (1968) توانستند مقادير بيشتري از ترکيبات ويسناجين ( Visnagin ) و ديوسجنين ( Diosgenin ) را با استفاده از کشت بافت نسبت به حالت طبيعي (استخراج از گياه کامل) به‌‌دست آورند. گياهان، منبع بسياري از مواد شيميايي هستند که به‌عنوان ترکيب دارويي مصرف مي‌شوند. فرآورده‌هاي حاصل از متابوليسم ثانويه گياهي ( Secondary Metabolite ) جزو گرانبهاترين ترکيب شيميايي گياهي ( Phytochemical ) هستند. با استفاد از کشت بافت مي‌توان متابوليت‌هاي ثانويه را در شرايط آزمايشگاهي توليد نمود. لازم به‌ذکر است که متابوليت‌هاي ثانويه، دسته‌اي از مواد شامل اسيدهاي پيچيده، لاکتون‌ها، فلاونوئيدها و آنتوسيانين‌ها هستند که به‌صورت عصاره يا پودرهاي گياهي در درمان بسياري از بيماري‌هاي شايع به‌کار برده مي‌شوند.

راهکارهاي افزايش متابوليت‌هاي ثانويه گياهي از طريق کشت بافت
1- استفاده از محرک‌هاي ( Elicitors ) زنده و غير زنده‌اي که مي‌توانند مسيرهاي متابوليکي سنتز متابوليت‌هاي ثانويه را تحت تأثير قرار داده و ميزان توليد آنها را افزايش دهند. لازم به‌ذکر است که اين محرک‌ها در شرايط طبيعي نيز بر گياه تأثير گذاشته و باعث توليد يک متابوليت خاص مي‌شوند.
2- افزودن ترکيب اولية ( Precursor ) مناسب به محيط‌کشت، با اين ديدگاه که توليد محصول نهايي در نتيجه وجود اين ترکيبات در محيط‌کشت، القاء شود.
3- افزايش توليد يک متابوليت ثانويه در اثر ايجاد ژنوتيپ‌هاي جديدي که از طريق امتزاج پروتوپلاست يا مهندسي ژنتيک، به‌دست مي‌آيند.
4- استفاده از مواد موتاژن جهت ايجاد واريته‌هاي پربازده
5- کشت بافت ريشة گياهان دارويي (ريشه، نسبت به بافت‌هاي گياهي ديگر، پتانسيل بيشتري جهت توليد متابوليت‌هاي ثانويه دارد)
مثال‌هاي قابل ذکر آنقدر زياد است که تصور مي‌شود هر ماده‌اي با منشاء گياهي، از جمله، متابوليت‌هاي ثانويه را مي‌توان به‌وسيلة کشت‌هاي سلولي توليد کرد: از جمله ترکيباتي که از طريق کشت سلولي و کشت بافت به توليد انبوه رسيده است،‌ داروي ضد سرطان تاکسول است. اين دارو که در درمان سرطان‌هاي سينه و تخمدان به‌کار مي‌رود از پوست تنه درخت سرخدار ( Taxus brevilifolia L. ) استخراج مي‌گردد. از آنجايي‌که توليد تاکسول به‌دليل وجود 10 هستة استروئيدي در ساختار شيميايي آن بسيار مشکل است و جمعيت طبيعي درختان سرخدار نيز براي استخراج اين ماده بسيار اندک است، لذا راهکار ديگري را براي توليد تاکسول بايد به‌کار گرفت. در حال حاضر، براي توليد تاکسول از تکنيک کشت بافت و کشت قارچ‌هايي که بر روي درخت رشد کرده و تاکسول توليد مي‌کنند،‌ استفاده مي‌گردد.
سولاسودين ( Solasodine ) نيز از ترکيبات ديگري است که از طريق کشت سوسپانسيون سلولي گياه Solanum eleganifoliu به‌دست مي‌آيد. از جمله متابوليت‌هاي ديگري که از طريق تکنيک کشت بافت و در مقياس تجاري توليد مي‌شود، شيکونين ( Shikonin ) (رنگي با خاصيت ضد حساسيت و ضد باکتري) است. مثال‌هاي زير گوياي کارايي تکنيک کشت بافت در توليد متابوليت‌هاي ثانويه است.
توليد آلکالوئيد پيروليزيدين ( Pyrolizidine ) از کشت بافت ريشة Senecio sp ، سفالين ( Cephaelin ) و امتين ( Emetine ) از کشت کالوس Cephaelis ipecacuanha ، آلکالوئيد کوئينولين ( Quinoline ) از کشت سوسپانسيون سلولي Cinchona ledgerione و افزايش بيوسنتز آلکالوئيدهاي ايندولي با استفاده از کشت سوسپانسيون سلولي گياه Catharanthus roseus .
استفاده از بيورآکتورها در توليد صنعتي متابوليت‌هاي ثانويه
توليد متابوليت ثانوية گياهي با خصوصيات دارويي در شرايط آزمايشگاهي، فوايد زيادي در مقايسه با استخراج اين ترکيبات از گياهان، تحت شرايط طبيعي دارد. کنترل دقيق پارامترهاي مختلف، سبب مي‌شود که کيفيت مواد حاصل در طول زمان تغيير نکند. درحالي که در شرايط طبيعي مرتباٌ تحت تأثير شرايط آب و هوايي و آفات است. تحقيقات زيادي در زمينة استفاده از کشت‌هاي سوسپانسيون و سلول گياهي براي توليد متابوليت‌هاي ثانويه صورت گرفته است. از جمله ابزارهايي که براي کشت وسيع سلول‌هاي گياهي به‌کار رفته‌اند، بيورآکتورها هستند. بيورآکتورها، مهمترين ابزار در توليد تجاري متابوليت‌هاي ثانويه از طريق روش‌هاي بيوتکنولوژيک، محسوب مي‌شوند.

مزاياي استفاده از بيورآکتورها در کشت انبوه سلول‌هاي گياهي عبارتند از:
1- کنترل بهتر و دقيق‌تر شرايط خاص مورد نياز براي توليد صنعتي ترکيبات فعال زيستي از طريق کشت سوسپانسيون سلولي
2- امکان تثبيت شرايط در طول مراحل مختلف کشت سلولي در بيورآکتور
3- جابجايي و حمل‌ونقل آسان‌تر کشت (مثلاً، برداشتن مايه‌کوبه در اين حالت راحت است)
4- با توجه به اينکه در شرايط کشت سوسپانسيون، جذب مواد غذايي به‌وسيلة سلول‌ها افزايش مي‌يابد، لذا نرخ تکثير سلول‌ها زياد شده و به‌تبع آن ميزان محصول (ترکيب فعال زيستي) بيشتر مي‌شود.
5- در اين حال، گياهچه‌ها به آساني توليد و ازدياد مي‌شوند.
سيستم بيورآکتور براي کشت‌هاي جنين‌زا و ارگانزاي چندين گونة گياهي به‌کار رفته است که از آن‌جمله مي‌توان به توليد مقادير زيادي سانگئينارين ( sanguinarine ) از کشت سوسپانسيون سلولي Papaver somniferum با استفاده از بيورآکتور، اشاره کرد. با توجه به اينکه بيورآکتورها، شرايط بهينه را براي توليد متابوليت‌هاي ثانويه از سلول‌هاي گياهي فراهم مي‌آورند، لذا تغييرات زيادي در جهت بهينه‌سازي اين سيستم‌ها، براي توليد مواد با ارزش دارويي (با منشأ گياهي) همچون جينسنوسايد ( ginsenoside ) و شيکونين صورت گرفته است.

نشانگرهاي مولکولي
بخش مهم بعدي داراي کاربرد فراوان در حوزة گياهان دارويي، “نشانگرهاي مولکولي” است. قبل از اينکه به موارد کاربرد نشانگرهاي مولکولي پرداخته شود، لازم است دلايل لزوم استفاده از نشانگرهاي مولکولي در زمينة گياهان دارويي ذکر شود:

دلايل استفاده از نشانگرهاي مولکولي در زمينة گياهان دارويي
فاکتورهايي همچون خاک و‌ شرايط آب و هوايي، بقاي يک گونة خاص و همچنين محتواي ترکيب دارويي اين گياه را تحت تأثير قرار مي‌دهند. در چنين حالاتي علاوه بر اينکه بين ژنوتيپ‌هاي مختلف يک گونه تفاوت ديده مي‌شود از لحاظ ترکيب دارويي فعال نيز با هم فرق مي‌کنند. در هنگام استفادة تجاري، از اين گياه دو فاکتور، کيفيت نهايي داروي استحصالي از اين گياه را تحت تأثير قرار مي‌دهند:
1- تغيير محتواي يک ترکيب دارويي خاص در گياه مورد نظر
2- اشتباه گرفتن يک ترکيب دارويي خاص با اثر کمتر که از گياهان ديگر به‌دست آمده است. به‌جاي ترکيب دارويي اصلي که از گياه اصلي به‌دست مي‌آيد.
چنين تفاوت‌هايي، مشکلات زيادي را در تعيين و تشخيص گياهان دارويي خاص، با استفاده از روش‌هاي سنتي (مرفولوژيکي و ميکروسکوپي)، به‌دنبال خواهد داشت. براي روشن‌شدن موضوع به مثال زير توجه کنيد:
کوئينون يک ترکيب دارويي است که از پوست درخت سينکونا ( cinchona ) به‌دست مي‌آيد. پوست درختان سينکونا که در جلگه‌ها کشت شده‌اند، حاوي کوئيوني است که از لحاظ دارويي فعال است. گونه‌هاي مشابهي از اين درخت وجود دارند که به‌روي تپه‌ها و زمين‌هاي شيبدار رشد مي‌کنند و از لحاظ مرفولوژيکي (شکل ظاهري) مشابه گونه‌هايي هستند که در جلگه‌ها رشد مي‌کنند، اما در اين گونه‌ها کوئيون فعال وجود ندارد.
در طول دهه‌هاي گذشته، ابزارهايي که براي استانداردسازي داروهاي گياهي به‌وجود آمده‌اند، شامل ارزيابي ماکروسکوپيک و ميکروسکوپيک و همچنين تعيين نيمرخ شيميايي ( Chemoprofiling ) مواد گياهي بوده‌اند. قابل ذکر است که نيمرخ شيميايي، الگوي شيميايي ويژه‌اي براي يک گياه است که از تجزية عصارة‌ آن گياه به‌وسيلة تکنيک‌هايي چون TLC و HPTLC و HPLC به‌دست آمده است. ارزيابي ماکروسکوپيک مواد گياهي نيز بر اساس پارامترهايي چون شکل، اندازه، رنگ، بافت،‌ خصوصيات سطح گياه، مزه و غيره صورت مي‌گيرد. علاوه بر اين، بسياري از تکنيک‌هاي آناليز، همچون آناليز حجمي ( Volumetric Analysis )، کروماتوگرافي گازي (Gas Chromatography )، کروماتوگرافي ستوني ( Column Chromatography ) و روش‌هاي اسپکتروفتومتريک نيز براي کنترل کيفي و استانداردسازي مواد دارويي گياهي، مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
گرچه در روش‌هاي فوق، اطلاعات زيادي در مورد يک گياه دارويي و ترکيبات دارويي موجود در آن فراهم آيد، ولي مشکلات زيادي نيز به‌همراه دارد. مثلاً براي اينکه يک ترکيب شيميايي به‌عنوان يک نشانگر ( Marker ) جهت شناسايي يک گياه دارويي خاص، مورد استفاده قرار گيرد، بايد مختص همان‌گونة گياهي خاص باشد، در حالي‌که همة گياهان دارويي، داراي يک ترکيب شيميايي منحصربه‌فرد نيستند. همچنين بين بسياري از مولکول‌هاي شيميايي که به‌عنوان نشانگر و يا ترکيب دارويي خاص مدنظر هستند، هم‌پوشاني معني‌داري وجود دارد؛ اين موضوع در مورد ترکيبات فنولي و استرولي حادتر است.
يکي از عوامل مهم ديگري که استفاده از نيمرخ شيميايي را محدود مي‌سازد، ابهام در داده‌هاي حاصل از انگشت‌نگاري شيميايي (Chemical Fingerprinting) است. اين ابهام، در اثر تجمع مواد مصنوعي در پروفيل شيميايي حادث مي‌شود. علاوه بر اين، فاکتورهاي ديگري، پروفيل شيميايي يک گياه را تغيير مي‌دهند. که از جمله اين فاکتورها مي‌توان فاکتورهاي دروني چون عوامل ژنتيکي و فاکتورهاي بروني چون کشت، برداشت، خشک‌کردن و شرايط انبارداري گياهان دارويي را ذکر نمود. مطالعات شيموتاکسونوميکي (طبقه‌بندي گياهان بر اساس ترکيبات شيميايي موجود در گياه) که به‌طور معمول در آزمايشگاه‌هاي مختلف استفاده مي‌شوند، تنها مي‌توانند به‌عنوان معيار کيفي در مورد متابوليت‌هاي ثانويه، مورد استفاده قرار مي‌گيرند و براي تعيين کمي اين ترکيبات، استفاده از نشانگرهاي ويژه (شيميايي) که به‌کمک آن به آساني بتوان گونه‌هاي گياهان دارويي را از يکديگر تشخيص داد، يک الزام است. در اين رابطه، همان‌طور که در فوق ذکر شد، در هرگياه يک نشانگر منحصر به فرد را نمي‌توان يافت.
مشکلي که در شناسايي گونه‌هاي گياهان دارويي با استفاده از صفات مرفولوژيک وجود دارد، وجود نام‌هاي گياهشناسي متفاوت در مورد يک گياه در نواحي مختلف جهان است. در اين حالت ممکن است گونه‌هاي گياهان دارويي نادر و مفيد، با گونه‌هاي ديگري که از لحاظ مرفولوژيکي به گياه اصلي شبيه‌اند، اشتباه فرض شوند.
بنابراين، با توجه به مشکلات موجود در زمينة شناسايي گياهان دارويي با استفاده از روش‌هاي سنتي و با توجه به پيشرفت محققين در زمينة ايجاد نشانگرهاي DNA ‌،‌ استفاده از اين تکنيک‌هاي نوين مي‌تواند ابزاري قدرتمند در استفاده کارا از گونه‌هاي مؤثر دارويي محسوب شود. از جمله مزاياي اين نشانگرها، عدم وابستگي به سن و شرايط فيزيولوژيکي و محيطي گياه دارويي است. پروفيلي که از انگشت نگاري DNA يک گياه دارويي به‌دست مي‌آيد، کاملاً به همان گونه اختصاص دارد. همچنين براي استخراج DNA به‌عنوان مادة آزمايشي در آزمايشات نشانگرهاي مولکولي، علاوه بر بافت تازه، مي‌توان از بافت خشک نيز استفاده نمود و از اين رو، شکل فيزيکي نمونه براي ارزيابي آن گونه، اهميت ندارد. نشانگرهاي مختلفي بدين منظور ايجاد شده‌اند که از آن جمله مي‌توان به روش‌هاي مبتني بر هيبريداسيون (مانند RFLP )، روش‌هاي مبتني بر RCR (مانند AFLP ) و روش‌هاي مبتني بر توالي‌يابي (مانند ITS ) اشاره کرد.

برخي موارد کاربرد نشانگرهاي DNA در زمينة گياهان دارويي
ارزيابي تنوع ژنتيکي و تعيين ژنوتيپ (Genotyping)

تحقيقات نشان داده است که شرايط جغرافيايي،‌ مواد دارويي فعال گياهان دارويي را از لحاظ کمي و کيفي، تحت تأثير قرار مي‌دهد. بر پاية تحقيقات انجام شده، عوامل محيطي محل رويش گياهان دارويي در سه محور زير بر آنها تاثير مي‌گذارد:
1- تاثير بر مقدار کل مادة مؤثرة گياهان دارويي
2- تاثير بر عناصر تشکيل دهندة مواد مؤثره
3- تاثير بر مقدار توليد وزن خشک گياه
عوامل محيطي که تاثير بسيار عمده‌اي بر کميت و کيفيت مواد مؤثرة آنها مي‌گذارد عبارتنداز نور، درجه حرارت، آبياري و ارتفاع محل. بنابراين نياز است که به‌دقت اين موضوع مورد بررسي قرار گيرد. به اين خاطر، بسياري از محققين، تأثير تنوع جغرافيايي بر گياهان دارويي را از لحاظ تغييرات در سطوح مولکول DNA (ژنتيک) مطالعه نموده‌اند. اين برآوردها از تنوع ژنتيکي مي‌تواند در طراحي برنامه‌هاي اصلاحي گياهان دارويي و همچنين مديريت و حفاظت از ژرم‌پلاسم آنها به‌کار رود.

شناسايي دقيق گياهان دارويي
از نشانگرهاي DNA مي‌توان براي شناسايي دقيق گونه‌هاي گياهان دارويي مهم، استفاده کرد. اهميت استفاده از اين نشانگرها، به‌ويژه در مورد گونه‌ها و يا واريته‌هايي که از لحاظ مرفولوژيکي و فيتوشيميايي به هم شبيهند، دوچندان مي‌شود. گاهي ممکن است بر اثر اصلاح گياهان دارويي کالتيوارهايي به‌وجود آيد که هر چند از نظر ظاهر با ساير افراد آن‌گونه تفاوتي ندارد ولي از نظر کميت و کيفيت مواد مؤثره اختلاف‌هاي زيادي با آنها داشته باشد. در اين حالت اصلاح‌کنندگان چنين گياهاني بايد تمام مشخصات آن کالتيوار را از نظر خصوصيات مواد مؤثره ارايه دهند که شناسايي و معرفي خصوصيات مذکور مستلزم صرف هزينه و زمان زياد از نظر کسب اطلاعات گسترده دربارة فرآيندهاي متابوليسمي گياه مربوطه است. به‌علاوه امکان تغييرپذيري وضعيت توليد و تراوش مواد مؤثره در مراحل مختلف رويش گياه همواره بايد مورد نظر اصلاح‌کننده قرار داشته‌باشد. به‌عنوان مثال، از نشانگرهاي RAPD و PBR براي شناسايي دقيق گونة P.ginseng در بين جمعيت‌هاي جينسنگ ( ginseng ) استفاده شده است. همچنين برخي از محققين از يک راهکار جديد به‌نام DALP ( Direct Amplification of Length Polymorphism ) براي شناسايي دقيق Panax ginseng و Panax quinquefolius استفاده کرده‌اند.

انتخاب کيموتايپ‌هاي (Chemotypes) مناسب به‌کمک نشانگر
علاوه بر شناسايي دقيق گونه‌ها، پيش‌بيني غلظت مادة شيميايي فعال گياهي (Active Phytochemical) نيز براي کنترل کيفي يک گياه دارويي مهم است . شناسايي نشانگرهاي (DNA QTL) که با مقدار آن ترکيب دارويي خاص همبستگي دارند، مي‌تواند جهت کنترل کيفي و کمي مواد خام گياهي، مؤثر واقع شود. لازم به‌ذکر است که تنها تفاوت بين کيموتايپ‌هاي مختلف، مقدار مادة شيميايي فعال آنها است. همچنين، پروفيل‌هاي حاصل از نشانگرهاي DNA مي‌توانند جهت تعيين روابط فيلوژنتيکي (خويشاوندي) بين کيموتايپ‌هاي مختلف يک گونه گياه دارويي به‌کار روند. در سال‌هاي اخير مطالعات زيادي به‌منظور تعيين رابطة بين نشانگرهاي DNA و تنوعات کمي وکيفي ترکيبات فعال دارويي در بين گونه‌ها و خويشاوندان نزديک گياهان دارويي، صورت گرفته و يا در حال انجام است. از طرفي، به‌کارگيري توأم تکنيک‌هاي مولکولي و تکنيک‌هاي آناليزي ديگر، چون TLC و HPLC ، مي‌تواند شناخت ما را نسبت به يک گونة دارويي خاص و به تبع آن کنترل کيفي و کمي ترکيب دارويي مورد نظر در سطح صنعتي، افزايش دهد. به‌عنوان مثال بررسي تنوع ژنتيکي Artemisia annua ، به‌عنوان منبع ترکيب ضد ملارياي آرتميزينين (artemisinin)، نشان مي‌دهد که ژنوتيپ‌هاي اين گياه در سراسر هند، از لحاظ محتواي اين ترکيب (مقدار مادة مؤثرة آرتمزينين)، تنوع نشان مي‌دهند. اين بررسي با استفاده از نشانگر RAPD (يک نوع نشانگر DNA ) صورت گرفته است.

مهندسي ژنتيک
شاخة بعدي بيوتکنولوژي که در زمينة گياهان دارويي کاربردهاي فراواني دارد، “مهندسي ژنتيک” است. پيشرفت‌هاي اخير در زمينة ژنتيک گياهي و تکنولوژي DNA نوترکيب، کمک شاياني به بهبود و تقويت تحقيقات در زمينة بيوسنتز متابوليت‌هاي ثانويه کرده است. قسمت اعظمي از تحقيقات در زمينة متابوليت‌هاي ثانويه، به‌روي شناسايي و دستکاري ژنتيکي آنزيم‌هاي دخيل در مسير متابوليکي سنتز يک متابوليت ثانويه، متمرکز شده‌است. ابزار طبيعي که در فرآيند مهندسي ژنتيک و در اکثر گونه‌هاي گياهي و بخصوص گياهان دولپه به‌کار مي‌رود، يک باکتري خاکزي به‌نام آگروباکتريوم (Agrobacterium) است. گونه‌هاي مختلف اين باکتري، مهندسان طبيعي هستند که بيماري‌هاي‌ تومور گال طوقه‌ (Crown Gall Tumour) و ريشة مويي (Hairy Root) را در گياهان سبب مي‌شوند. تحقيقات نشان داده‌است که ريشه‌هاي مويي توليد شده به‌وسيلة گونه‌اي از اين باکتري به‌نام‌ A. rhizogenes ‌، بافتي مناسب براي توليد متابوليت ثانويه هستند. به علت پايداري و توليد زياد اين بافت‌ها در شرايط کشت عاري از هورمون، تاکنون گونه‌هاي دارويي زيادي با استفاده از اين باکتري تغيير يافته‌اند. که از آن جمله مي‌توان به کشت ريشة‌ مويي گياه دارويي Artemisia annua به‌منظور توليد ترکيب دارويي فعال، اشاره کرد. تحقيقات نشان داده است که شرايط جغرافيايي،‌ مواد دارويي فعال گياهان دارويي را از لحاظ کمي و کيفي، تحت تأثير قرار مي‌دهد.
بنابراين مي‌توان ديد که مهندسي ژنتيک مي‌تواند به‌عنوان ابزاري قدرتمند جهت توليد متابوليت‌هاي ثانوية جديد و همچنين افزايش مقدار متابوليت‌هاي ثانويه موجود در يک گياه به‌کار رود.

منابع:
1- باقری، عبدالرضا.1376.مبانی کشت بافتهای گیاهی(ترجمه).انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
2-رستگاری، س. ج. 1373. موتاسیون بریدینگ و کشت بافت .مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته ای، کرج.
3-ودادی. س، رستگاری.س. ج.1384.استفاده از موتاسیون و کشت بافت در ایجاد تغییرات ژنتیکی مطلوب در گیاها ن زراعی .نشریه علمی تخصصی کشاورزی پایدار .
4- ميردريکوند، محمد. 1381. اهميت بيوتکنولوژي گياهي و حوزه‌هاي مختلف کاربرد آن. شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران.
5- اميدبيگي، رضا. 1379. رهيافت‌هاي توليد و فرآوري گياهان دارويي. انتشارات طراحان نشر، ص: 173-161.
6- Breithaupt, H. 2003. Back to the roots. EMBO Rep, 4(1): 10-12.
7-Ha,W.Y., P.C.Shaw, J.Liu, F.C.Yau, and J.Wang.2002. Authentication of Panax ginseng and Panax quinquefolius using amplified fragment length polymorphism (AFLP) and directed amplification of minisatellite region DNA (DAMD). J Agric Food Chem, 50(7): 1871-1875.
8- Harish Vasudevan. DNA Fingerprinting In The Standardization Of Herbs And Nutraceuticals. Availible from:http://www (http://www/) .bioteach. ubc. ca /MolecularBiology/ DNAfingerprintherbs.
9- Henry,R.J.2001. Plant Genotyping: The DNA fingerprinting of Plants. CABI Publishing, New York .
10- http://holistic-online.com/Herbal-Me...herb-intro.htm (http://holistic-online.com/Herbal-Med/hol_herb-intro.htm).
11-Kalpana, J., P. Chavan, D. Warude, and B. Patwardhan. 2004. Molecular markers in herbal drug technology. Current Science, 87(2): 159-165.
12-Mihalov,J., A.D.Marderosian, and J.C. Pierce.2000. DNA identification of commercial ginseng samples. J Agric Food Chem, 48(8): 3744-3752.
13-Plants in Traditional and herbal medicine. Available from: http://www.plant-talk.org/Pages/Pfacts10.html (http://www.plant-talk.org/Pages/Pfacts10.html).
14-Sasson, A., 1991. production of useful biochemicals by higher plant cell culture: biotechnological and economic aspects. Options Méditerranéennes – Serie Seminaires, 14: 59-74.
15-Tripathi, L., and J. N. Tripathi. 2003. Role of biotechnology in medicinal plants. Trop J Pharm Res, 2 -253-243(2).
16- Wilken, D., A. Hohe, and A. Gerth. In Vitro Production of Plant secondary metabolites using novel Bioreactors. BioPlanta GmbH , Germany

[خیال شیشه ای]

بررسي اكولوژي گياه نوروزك Salvia leriifolia در منطقه سبزوار
اسماعيل فيله كش,عباس علي آبادي , حسين فرزانه , مهدي برزويي, ابولقاسم دادرسي
كارشناسان پژوهشي ايستگاه تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي سبزوار
سبزوار - ص پ 103 - تلفن 2647006 فاكس 2647491


A study of Autecology Salvia leriifolia in Sabzevar region
Ismaeal Filehkesh ,A.Aliabadi,H.Farzane,M.Borzoee,A.Dadrasi
Sabzevar Agriculture and Naturaral Resoursces Reserch Station
filehkesh@yahoo.com (filehkesh@yahoo.com) Email :




خلاصه


نوروزك گياهي از خانواده نعناعيان است كه تاكنون در ايران از خراسان و سمنان گزارش گرديده است . شاخ وبرگ اين گياه داراي اسانس وخاصيت آنتي بيوتيكي و پوست خارجي آن حاوي موسيلاژ است(1) . مغز دانه آن حاوي 56-50 % چربي و 30 % پروتئين دارد كه براي طباخي و خام خواري مطلوب است(2). مناطق رويشگاهي و گياهان همراه ، نوع خاك و نيز ارتفاع رويشگاهي آن در منطقه مورد بررسي قرار كرفت . نتايج حاصله نشان ميدهد:
سازگاري اين گياه با انواع خاكها بالاخص خاكهاي سبك در شيبهاي جنوبي بسيار بالاست. اين گونه با گياهاني از قبيل درمنه , افدرا , پرند تشكيل تيپ ميدهد. ميزان زادآوري در سالهاي با بارندگي مناسب خوب بوده و در صورت حمايت در سال اول, سالهاي بعد مي تواند به خوبي در برابر عوامل اقليمي و نيز شرايط چراي دام مقاومت كند .با توجه به سازگاري و دامنه پراكنش وسيع آن ، به عنوان يك گياه چند منظوره مورد حمايت قرار گيرد برنامه ريزي يراي جمع آوري بذر نوروزك ، ضمن ايجاد اشتغال در مناطق پراكنش اين گونه با ترويج و معرفي خواص داروئي آن و بازاريابي براي فروش به زراعي كردن اين گونه كمك مي نمايد .
واژه هاي کليدي : نوروزک , مناطق خشک , سبزوار, Salvia leriifolia



Abstract :
Salvia leriifolia is a member of Labiateae family that has been observed and reported in Khorasan and Semnan provinces of Iran. Researches showed that shoots of this plant have essence and antibiotic effects. After ripening of seeds in mid-may that spring forage of desert ranges will deplete, seeds of this plant are suitable source of food for light animals and wildlife.
Results of this investigation showed that: shrub form of salvia was observed in the range of 900 to 1600 meter height from sea level. The distribution of this plant was in the extremely arid cold deserts with average annual precipitation of 150-200 millimeters at stony mountains, conglomerate mountains marls and stony colluvials. The amount of propagation in the years with proper precipitation was good and if be protected will tolerate the hard conditions of climate and animal grazing at other years. Studies on marketing and propagation of this plant can introduce new jobs and opportunity of entrance of this plant to the list of oil seeds..
Key words: Salvia lerifolia, Novroozak, Arid area, Sabzevar


مقدمه


عرصه هاي منابع طبيعي با توجه به گوناگوني اقليمي در آنها در ايران داراي توانمنديهاي بسيار در عرصه رويشگاهي مي باشند . شناخت اين توانمنديها در راستاي بهره وري مناسب از آنها مي تواند راه را براي گسترش گونه هاي مناسب هر منطقه هموار سازد. جنس Salvia چند ساله و غالبا نيز بسيار معطرند. جنس Salvia 500 گونه دارد كه در ايران از اين جنس56 گونه گزارش گرديده است گياه دارويي علوفه اي و صنعتيSalvia leriifolia با نام فارسي نوروزك در ايران از خراسان و سمنان گزارش گرديده است .(3 و4)

مواد و روشها


با بررسي منابع داخلي و گزارشات ارائه شده و نيز پيمايشهاي صحرايي مكانهاي رويشگاهي اين گياه مورد بازديد قرار گرفت . تيپ هاي رويشي ، ارتفاع رويشگاهي ، ميزان بارندگي و ساير پارامترهاي اقليمي ،
كمتر از 50 % بذور سالم بوده و بسته به شرايط اقليمي و نيز حمله آفات از جمله ملخ ممكن است اين ميزان كاهش و يا افزايش پيدا كند . تاج پوشش گياه به صورت مدور متشكل از تعداد زيادي بوته به قطر 150-50 و ارتفاع 40-30 سانتيمتر مي باشد . وزن هزار دانه اين گياه با توجه به شرايط اقليمي منطقه از 50 تا 88 گرم متغير است .شروع رسيدن بذر و نيز تشكيل گل از از پايين ساقه به بالابوده ودريك ساقه همه مراحل رشد زايشي امكان دارد ديده شود..تكثير بوسيله بذر و زادآوري آن با توجه به شرايط منطقه و فصل چراي دام مناسب است .
پيشنهاد ميگردد با توجه به ارزش بسيار خوبي كه اين گياه از نظر داروئي و صنعتي دارد مطالعاتي در خصوص بازاريابي و تكثير اين گونه انجام تا ضمن ايجاد اشتغال زمينه ورود اين گونه گياهي به جرگه دانه هاي روغني فراهم گردد.
سازند هاي زمين شناسي ، نوع خاك ، گياهان همراه ، جهت شيب از جمله موارد مورد بررسي بود . فنولوژي گياه از نظر تيپ رويشي ، فرم گياه ، زمان شروع رشد ، ساقه دهي ، گلدهي و بذر دهي و دورانهاي ركود و نيز سيستم زادآوري گونه مطالعه گرديد.
نتايج و بحث


نتايج حاصل از اين بررسي نشان مي دهد كه ، گياه نوروزك با فرم بوته اي از ارتفاع 900 تا 1600 متر از سطح دريا ديده مي شود . پراكنش اين گياه در اقليم فراخشك بياباني سرد ، با متوسط 150 تا 200 ميليمتر بارندگي سالانه , در ارتفاعات سنگلاخي ، ارتفاعات كنگلومرايي سازندهاي مارني و واريزه هاي سنگي است بررسي پروفيل خاك در مناطق گسترش ريشه اين گونه نشان مي دهد كه بيش از 64% خاك شن مي باشد وبه عبارتي گسترش اين گونه بيشتر در روي خاكهاي سبك است .گسترش ريشه تا عمق 90 و پراكندگي آن تا 160 سانتيمتر اندازه گيري شد اين گونه معمولا در روي شيبهاي جنوبي حضور دارد . نوروزك بيشتر به همراه تيپ هاي گياهي Pteropyrum- - Launea Artemisia - Salsola-ديده مي شود .
مراحل فنولوژيكي گياه نشان ميدهد كه اين گياه پس از كاهش سرماي زمستانه از نيمه اسفند رشد رويشي خود را آغاز و در اوايل فروردين (بسته به شرايط محيطي ) رشد ساقه هاي گلدهنده آن شروع مي شود . ارتفاع ساقه اين گياه پس از رسيده بذور به مرحله خميري به شدت مورد چراي وحوش و دام هاي اهلي قرار ميگيرد. روستائيان قبل از خشك شدن بذور را جمع آوري به مصرف خوراكي خود مي رسانند. هاي گلدهنده آن شروع مي شود . ارتفاع ساقه گلدهنده بين 23.5-12 سانتيمتر ، تعداد رديف گلدهنده بين 9-4 رديف و تعداد بذر در هر شاخه 36-16 عدد مي باشد .

منابع و مآخذ :

حداد خداپرست و همكاران .1381. بررسي امكان استفاده از برگ نوروزك و عصاره آن بر .... .فرآورش شماره 3و4 دانشگاه آزاد اسلامي سبزوار
حداد خداپرست .1372. روزنامه قدس شماره 2054
راشد محصل و همكاران.؟. رستني هاي خراسان نشريه شماره 3 .هرباريوم دانشگاه فردوسي مشهد

-Jalili.A,Jamzad.z 1999.Red data book of Iran-Research Institute of Forest and Rangeland No -215-

[خیال شیشه ای]

قابليت‌ها و محدوديت‌ها در توسعه كيفي رويشگاههاي بنه و خنجوك
(p.kinjuk , p.atlantica)‌ در استان يزد
محمد هادي راد
عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد
يزد ـ بلوار آزادگان ـ مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان يزد ـ صندوق پستي 571ـ89165

Potential and limitation of developing of
P.khinjur and P.atlantica vegetation
Mohmmad hadi rad
Yazd Agricultural and Natural Resources Research Center
Email:Mohmmad hadi rad@yahoo.com (rad@yahoo.com)




خلاصه


بنه و خنجوك از جمله گياهان چوبي مناطق خشك و نيمه خشك كشور مي‌باشند كه جدا از ارزش‌هاي زيست محيطي بي شماري كه دارند مصارف دارويي و صنعتي گسترده‌اي نيز به همراه دارند . جنبه‌هاي دارويي و صنعتي اين دو گياه و بويژه بنه كاملاً روشن است . صمغ بنه مصارف دارويي و صنعتي زيادي داشته و از ميوه آن به عنوان گياه دارويي در رفع سردرد استفاده ميشود. صمغ خنجوك نيز مصارف دارويي زيادي داشته و شاخ وبرگ و ميوه گياه نيز در طب سنتي جايگاه خاصي دارد. گال خنجوك نيز قابض و تسكين دهنده درد معده و سرفه و نرم كننده سينه مي‌باشد. در اين تحقيق با هدف معرفي قابليت‌ها به عوامل مؤثر بر پراكنش بنه و خنجوك در استان يزد پرداخته و فاكتورهاي اكولوژيكي موثر بر اين امر مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد . درختان بنه و خنجوك در استان يزد در شرايط اكولوژيكي بسيار گسترده پراكنش يافته بگونه‌اي كه سطحي حدود 570000 هكتار را به عنوان رويشگاه به خود اختصاص داده اند.
واژه هاي کليدي : رويشگاه، بنه، خنجوک .

Abstract
P.khinjuk and P.atlantica are one of the important of weedy plant species of arid and semiarid region of Iran. These plants have medicinal and industrial values. In this research, the effect of ecological factors on distribution have been studied. These trees distribute with high low density and medium density , on 57000 hectas in yazd province.
Keywords : Pistacia atlantica, P. khijuk, habitate

مقدمه‌


اندام‌هاي مختلف درختان بنه و خنجوك مصارف دارويي و صنعتي گسترده‌اي دارد . بهره برداري از درختان بنه با هدف توليد صمغ و استفاده از آن در امور دارويي و صنعتي موضوعي است كه اقتصاد بخشي از جنگل نشينان در ناحيه رويشي زاگرس را تشكيل مي‌دهد. اگر چه بهره برداري از درختان بنه و خنجوك مي‌تواند اثرات سوء فيزيولوژيكي و ضعف درخت را در بر‌داشته باشد. ليكن دقت در بهره برداري و به كارگيري روشهاي صحيح مي‌تواند خسارت را به حداقل ممكن برساند. بهره گيري از ميوه، برگ، صمغ ترشح يافته بصورت طبيعي و گال‌هاي اين دو گياه نيز كاربردهاي زياد دارويي دارد (1). شناخت دقيق رويشگاههاي طبيعي گياهان دارويي ضمن روشن شدن پتانسيل‌هاي موجود،امكان توسعه و بهره برداري صحيح را به خوبي فراهم مي‌سازد. ضمن اينكه قابليت‌ها و محدوديت‌هاي هر منطقه را نيز براي توسعه و بهره برداري اقتصادي روشن مي‌نمايد. منابع مختلف به وجود پايه‌هاي از بنه و خنجوك در جوامع گياهي مختلف از جمله جامعه بنه- بادام در مناطق مختلف استان اشاره داشته اند(4، 3، 2‌‌).

مواد و روشها


پس از شناسايي رويشگاههاي مختلف بنه و خنجوك در استان نسبت به انتقال آنها بر روي نقشه‌هاي 1:50000 و 1:250000 توپوگرافي اقدام و نقشه پراكنش تهيه گرديد. با انتقال نقشه پراكنش بر روي نقشه‌هاي زمين شناسي،قابليت اراضي، اقليم، هم دما و هم باران و ساير شرايط اكولوژيكي حاكم، همچنين كيفيت رويشگاههاي مختلف مورد مطالعه قرار گرفت .

نتايج و بحث

بنه وخنجوك در استان يزد در دو ناحيه رويشي زاگرس و ايران و توراني پراكنش داشته و جوامع منفرد يا مخلوط از هر دو گونه را تشكيل مي‌دهند . ناحيه رويشي زاگرس كه در قسمت جنوبي استان قرار دارد سطح كوچكي را در حدود 62000 هكتار به خود اختصاص داده كه متراكم ترين جنگل‌هاي بنه را درخود جاي داده است. اقليم حاكم برجنگل‌هاي اين منطقه از خشك بياباني معتدل تا نيمه خشك معتدل متغيير است. ميزان بارندگي نيز متغيير بوده بگونه‌اي كه بيشترين مقدارباران دركرخنگان با 359 ميليمتر مي‌باشد. بهره برداري از صمغ بنه در اين منطقه محدود و تنها از صمغ‌هاي ترشح يافته بصورت طبيعي استفاده‌هاي دارويي مي‌شود. كاربرد ميوه بنه به عنوان دارو و همچنين بخشي از آجيل و تنقلات درمنطقه به خوبي رواج دارد. ميزان تراكم درختان بنه در اين منطقه بطور متوسط 32 اصله در هكتار مي‌باشد كه عمدتاً بر روي كوهها، تپه‌ها و فلاتها و تراسهاي فوقاني قرار دارند كه از نظر زمين شناسي داراي تراسهاي آهكي، شيست، مرمر و دولوميت مي‌باشند. ارتفاع اين ناحيه رويشي از 1700 متر آغاز و تا 2500 متر ادامه دارد. عدم بهره برداري از صمغ آنها و قرق بودن منطقه براي بهره‌برداري از عوامل ديگر شادابي درختان مي‌باشد، ناحيه رويشي ايران و توراني كه بخش عمده‌اي از سطح استان را در بر گرفته است داراي 512000 هكتار رويشگاه بنه و خنجوك مي‌باشد. درختان بنه و خنجوك به صورت جوامعي منفرد و يا با يكديگر در اين ناحيه رويشي به چشم مي‌خورند بگونه‌اي كه 7 درصد به بنه،‌54/46 درصد به خنجوك و 46/46 درصد به بنه و خنجوك با يكديگر اختصاص دارد، به عبارتي در 93 درصد از رويشگاههاي مورد مطالعه خنجوك و 53 درصد بنه قابل روئيت است . آمار فوق دامنه سازگاري و بردباري خنجوك نسبت به بنه را نشان مي‌دهد . در مناطقي كه بنه پراكنش دارد ارتفاع از سطح دريا حداقل 1800 و حداكثر 2500 متر و درمناطقي كه خنجوك پراكنش دارد حداقل 1300 متر ( در سياه كوه) و حداكثر 2100 متر مي‌باشد. عمده مناطق پراكنش بنه و خنجوك بر روي اراضي كوهستاني بوده كه شامل آهك همراه با كنگلومرا، ماسه سنگ و گرانيت و آهك توده‌اي و دولوميت، شيل، مرمر و شيست مي‌باشد . تحمل خنجوك به تنوع بستر رويش بيشتر از بنه بوده و امكان استقرار آن در شرايط متنوع تر زمين‌شناسي وجود دارد. اقليم حاكم بر رويشگاههاي بنه و خنجوك در اين ناحيه رويشي عمدتاً فرا خشك سرد تا خشك بياباني معتدل مي‌باشد. تحمل خنجوك نسبت به بنه به شرايط نامساعد اقليمي نيز كاملاً‌مشهود است. در پايان اين بخش مي‌توان به اين نكته اشاره نمود كه به جز ناحيه رويشي زاگرس،در ناحيه رويشي ايران وتوراني به علت پراكنش گسترده خنجوك نسبت به بنه و شرايط نامساعد اكولوژيكي حاكم بر استان، اين گونه از مقاومت بالاتري برخوردار مي‌باشد. ميزان دير زيستي خنجوك نسبت به بنه به مراتب كمتر است به همين دليل پايه كهنسالي از خنجوك در سطح استان مشاهده نگرديد . نقش مناطق حفاظت شده، مناطقي كه به دليل مهاجرت روستائيان خالي از سكنه مانده و مناطق صعب‌العبور را در زادآوري و تجديد حيات اين دو گونه نبايد ناديده گرفت. مناطق متعددي را مي‌توان گزارش كرد كه به دليل دو امر فوق زاد آوري بسيار مطلوب اتفاق افتاده وشرايط مساعد را براي توسعه كيفي رويشگاههاي بنه و خنجوك نويد مي‌دهد.


منابع ‌


1 ـ زارع زاده، عباس (1379) جمع آوري، شناسايي و اهلي كردن گياهان دارويي استان يزد،‌مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام يزد.
2 ـ گروه مطالعات هامون (1365) مطالعه جامع توسعه اقتصادي و اجتماعي استان يزد- جلد اول و سوم . وزارت برنامه وبودجه.
3 ـ مظفريان،‌ولي ا- (1379) فلور استان يزد . انتشارات يزد، تهران، 56صفحه.
4 ـ ميرجليلي،‌سيد عباس (1376) مطالعه فلورستيك و بررسي جوامع گياهي منطقه هرات و مروست استان يزد. پايان نامه كارشناسي ارشد رشته علوم گياهي . دانشگاه تهران . 121 صفحه .

[seyyedalizeinali]

رشك از جمله گياهان دارويي است كه تمام قسمت‌هاي آن در طب قديم كاربرد داشته است. مصرف آب زرشك در ايران براي رفع تشنگي و عطش شديد به خصوص درمناطق داراي آب و هواي گرم متداول است همچنين براي رفع خارش و ساير عوارض پوستي، تصفيه خون و رفع يرقان استفاده مي‌شود1.
دانه‌هاي زرشك داراي مقدار زيادي ويتامين C مي‌باشد و در درمان بيماري اسكورپوت مفيد بوده و ليموناد تهيه شده از آن موجوب درمان تب عفوني، تيفوس، ديسانتري مي‌گردد2. پوست ريشه و ساقه‌هاي زرشك داراي مواد تلخ مي‌باشد و در بي‌نظمي دستگاه گوارش با منشاء كبدي و كليوي، نقرس، تب‌هاي صفراوي، فيستول، سنگ‌هاي صفراوي، قاعدگي دردناك، ورم مفاصل مي‌تواند موثر واقع شود3.
ابن‌سينا در كتاب ارزشمند قانون، مصرف زرشك را در بارداري منع نموده است و براي آن اثرات سقط‌آور قائل شده است4. براساس اين بيان ابن‌سينا اثرات عصاره آبي زرشك با نام علمي Berberis vulyaris l. بر روي رشد و نمو جنيني موش‌هاي سوري‌ نژاد Balb/c در روز‌هاي 7و8و9 بارداري موش كه برابر سه ماهگي در انسان مي‌باشد مورد آزمون قرار گرفته است( دوره بارداري در موش سوري 21 روز است) مصرف عصاره‌آبي زرشك در اين دوره منجر به توقف رشته برخي جنين‌ها و بروز ناهنجاري در ستون مهره، دستگاه عصبي و چشم شده است. 5
دوره جنيني، حساس‌ترين دوره زندگي انسان مي‌باشد، كه تداوم آن مستلزم رشد و نمو لايه‌هاي آندومتر، متومتر، غدد مترشحه رحم مي‌باشد. نقش هورمون‌ها در اين دوره بسيار اساسي است. تحت تاثير هورمون استروژن، آندومتر رشد كرده و غدد مترشحه آن حجيم و طويل‌تر مي‌گردد و بافت عضلاني رحم نيز حركات ضرباني منظم مي‌يابد6. زرشك يك ماده قاعده‌آور است كه مصرف آن روي لايه‌هاي رحمي اثر گذاشته و باعث تخريب آندومتر مي‌شود7.
تركيب دي ئيدروكسيد پالميتينيوم(DPH) كه در زرشك موجود است، خاصيت ضد استروژني داشته و مصرف آن باعث آتروفيه و چروكيده شدن آندومتر مي‌گردد. اين تغييرات باعث عدم تغذيه كامل جنين و اختلال در رشدو نمو آن مي‌شود8.
تركيبات آكلالوئيدي نظير بنزيل ايزوكينولين موجود در زرشك محرك رحمي مي‌باشند كه احتمال مي‌رود اين مواد از طريق هورموني باعث اختلال در رشد‌و نمو شده و موجب سقط جنين گردد7.
بربرين( Berberin) موجود در زرشك موجب افزايش انقباضات سلول‌هاي عضلاني صاف رحم و روده مي‌شود، افزايش انقباض رحم مانع ادامه رشد‌و نمو جنين شده و موجب سقط مي‌گردد. همچنين بربرين سبب مهار دريافت اكسيژن توسط سلول مي‌گردد، مهار كامل دريافت اكسيژن باعث مرگ سلولي شده و توقف رشد و آتروفيه شدن جنين را نتيجه مي‌دهد9.
مجموعه يافته‌ها نشان مي‌دهد كه زرشك داراي توانايي سقط‌آوري و ايجاد كننده ناهنجاري مي‌باشد. از آنجا كه تحقيقات ذكر شده بر روي مدل‌هاي حيواني انجام يافته است. پيگيري آن در انسان ضروري است و اطلاع جامعه پزشكي و مردم در مورد عوارض زرشك لازم است تا در مناطقي از ايران كه مصرف زرشك به اشكال مختلف متداول است با ‌دقت بيشتري صورت گيرد تا از بروز مشكلات ياد شده جلوگيري گردد.
منابع
1.ترمه، فريدون، متين، فريده، زرشك‌هاي ايران، نشريه شماره 16 وزارت كشاورزي و عمران روستايي1361
2.جعفري، محمدمهدي، زنگانه، محمدعلي، نشريه استاندارد و كالاهاي ايراني شماره 32،1373
3.توكلي صابري، محمدرضا، صداقت، محمدرضا، گياهان دارويي، انتشارات روزبهان، چاپ سوم 1368
4. سينا، بوعلي، قانون در طب، ترجمه شرفكندي، انتشارات سروش 1371
5. صادقي فر، فاطمه، پريور، كاظم. بررسي اثرات بيولوژيك عصاره آبي و الكلي ميوه گياه زرشك بر رشد و نمو جنيني موش سوري. پايان‌نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه تربيت معلم تهران 1375
6. شهبازي، پرويز؛ ملك‌نيا، ناصر. بيوشيمي عمومي. هورمون شناسي جلد 2، انتشارات دانشگاه تهران چاپ نهم 1366
7. جوان‌روح گيوي، مهناز، آئينه‌‌چي، يعقوب، بررسي فيتوفارماكوگنوزي داروهاي ضد بارداري در طب سنتي ايران. پايان‌نامه دانشكده داروسازي تهران 1371
8. 8.Dixit.V.P.Guta R.S.(1984)Effects of dihydropalmitinium hydroxide isolated from the roots of Berberis chitria on intact/ sprayed/ estradiiol dipropionate/ pregnant female gerbils(Meriones hurrianae serdon). Proceeding of indian Academic sciences, Animal science 93(7).629-37
9.potopalshii.A.L; Akishina T.M; shishka G.V.(1975). Antimicrobic and antineoplastic properties of alkaloids of greater celandine and their thiophosphamide derivatives. Mikrobial ZH. 37(6)755-9. Chemical Abstract 1976.84(13). P. 105
نویسنده :مهندس محمد کمالی نژاد

[seyyedalizeinali]

بيماري ديابت و اختلالات ناشي از آن مشكلات فراواني را براي فرد مبتلا و دستگاه بهداشتي جامعه به همراه مي آورد. در طب سنتي ايران فراورده هاي جو جهت درمان ديابت كاربرد دارند. هدف: در اين مطالعه اثر خوراكي عصاره آبي دانه جو بر وزن بدن و سطح گلوكز ناشتاي سرم موش هاي صحرايي نر غيرديابتي و ديابتي شده توسط استرپتوزوتوسين بررسي شد.
روش بررسي: 40 موش صحرايي نر نژاد ويستار به طور تصادفي در دو گروه غيرديابتي و ديابتي تقسيم شدند. ديابت توسط mg/kg 45 استرپتوزوتوسين تك دوز داخل صفاقي در گروه ديابتي القا شد. بعد از يك هفته موش هاي داراي قند خون بالاتر از mg/dL 200 در گروه ديابتي و موش هاي گروه غيرديابتي به طور تصادفي به دو گروه عصاره آبي دانه جو و كنترل تقسيم بندي شدند. در طول چهار هفته تيمار، وزن بدن و گلوكز ناشتاي سرم حيوانات در مقاطع پايان هفته اول، سوم و چهارم بين گروه ها مورد مقايسه قرار گرفت.
نتايج: نتايج به دست آمده كاهش معني دار گلوكز ناشتاي سرم گروه ديابتي در هفته چهارم پس از تيمار نسبت به گروه ديابتي كنترل را نشان داد. كاهش معني دار گلوكز ناشتاي سرم گروه غيرديابتي تنها در هفته اول پس از تيمار نسبت به گروه غيرديابتي كنترل مشاهده شد. مصرف عصاره آبي دانه جو تاثيري بر وزن بدن گروه هاي ديابتي و غيرديابتي نداشت.
نتيجه گيري: عصاره آبي دانه جو پس از چهار هفته در موش هاي صحرايي ديابتي و پس از يك هفته در موش هاي صحرايي غيرديابتي باعث كاهش معني دار گلوكز سرم شد. در موش هاي صحرايي غيرديابتي اين اثر پس از هفته اول تداوم نداشت.

[seyyedalizeinali]

جنس citrus از اعضاي خانواده نارنج (Rutaceae) است كه بيشتر در نواحي معتدل و گرم كره زمين پراكندگي دارند. اندام هوايي آنها داراي بوي قوي مي باشند. بعضي از آنها مانند درختان مركبات ميوه خوراكي دارند، عده اي ديگر به مصارف درماني مي رسند و يا از آنها اسانس گيري به عمل مي آيد. در اين تحقيق اسانس هاي برگ سه گونه نارنج، ليموترش و نارنگي مورد بررسي و مقايسه قرار گرفتند.
در اين بررسي روغن هاي فرار برگ هاي سه گونه نارنج (C. bigardia)، ليموترش (C. limon) و نارنگي (C. deliciosa) به روش تقطير با آب با كمك دستگاه كلونجر به ترتيب به ميزان هاي 4/1، 1/1 و 1 درصد حجمي وزني استخراج گرديدند. سپس اجزاي تشكيل دهنده هر يك از آنها توسط دستگاه گاز كروماتوگراف - طيف سنج جرمي(GC-MS) شناسايي و تعيين مقدار شدند.
بر اساس نتايج به دست آمده عمده ترين تركيب موجود در اسانس برگ نارنج شامل لينالول (72/38 درصد)، ليناليل استات (52/36 درصد)، آلفا ترپينئول (68/8 درصد) و ژرانيل استات (8/3 درصد)، در اسانس برگ ليموترش ژرانيال (45/31 درصد)، نرال(16/23 درصد)، بتا پينن (39/22 درصد) و ليمونن (79/6 درصد) و در اسانس برگ نارنگي سابينن (64/37 درصد)، لينالول (60/36 درصد)، دلتا-3-كارن (42/4 درصد) و سيترونلال (81/3 درصد) بودند.

[seyyedalizeinali]

شيوع بالا و روزافزون ديابت و عوارض حاصل از آن و رشد روزافزون استفاده از درمان هاي مكمل خصوصاً درمان هاي گياهي و نياز كشورها به استفاده از روش هاي طبي بومي خود، مارا بر آن داشت تا به بررسي گياهان پر مصرف در طب سنتي ايران براي درمان ديابت بپردازيم. به اين منظورمبحث ديابيطس ( كلمه يوناني معادل ديابت) و درمان هاي آن از برخي كتب معالجات طب سنتي گردآوري و چند تركيب گياهي خوراكي پر مصرف معرفي شد . مطالعات حيواني يا انساني انجام شده كه اثر كاهنده گلوكز خون را از اين گياهان گزارش كرده بودند از پايگاه هاي اطلاعاتي پاب مد و اسكوپوس جستجو و معرفي شد. در طب سنتي ايران از تعداد بسيار زيادي از گياهان و مواد معدني در درمان ديابت استفاده مي شد . گياهاني نظير گلنار ، گل محمدي ، اسفرزه، شيرين بيان ، خرفه ، گشنيز ، كاهو ، ترشك و موادي نظير صمغ عربي و تباشير در بين اين گياهان كاربرد بيشتري داشته اند. مطالعات حيواني و تعدادي مطالعه انساني بر تعدادي از اين گياهان انجام شده و اثرات كاهنده گلوكز خون را نشان داده است. اگرچه برخي از درمان هاي سنتي در بررسي هاي علمي نوين نيز آزمون شده و مورد تاييد واقع شده اند ولي نياز به مطالعات بيشتر براي اثبات اثربخشي و ايمني اين دستورات دارويي در انسان وجود دارد .در صورت اثبات اثربخشي و ايمني ، استفاده از روش هاي طبي سنتي و بومي كشور در كنار روش هاي جديد يا به تنهايي مي تواند مد نظر قرار گيرد .

[mehraban2011]

مقاله درباره " فعالیت آنتی باکتریایی اسانس به لیمو در برابر استافیلوکوکوس"
نویسندگان: مهسا انصاری، کامبیز لاریجانی، مجید صابر تهرانی
دانشکده شیمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران
نوامبر 2011

[معصومه دیوانعلی]

مقالات و پایان نامه ها


تعیین دماهای بهینه گیاهان دارویی آویشن باغی و آویشن برگ باریک (http://medplant.ir/4129)
به منظور بررسی دماهای کاردینال بذور آویشن باغی و آویشن برگ باریک آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار 25 بذری در دماهای 5 ، 10 ، 15 ، 20 ، 25 و 30 درجه سانتیگراد به مدت 14 روز صورت گرفت.


تأثیر روش های نوین بهبود عملکرد بر شاخص های جوانه زنی گیاه داروئی- صنعتی روناس (Rubia tinctorum) (http://medplant.ir/4119) تأثیر روش های نوین بهبود عملکرد بر شاخص های جوانه زنی گیاه داروئی- صنعتی روناس (Rubia tinctorum)نرگس حاجیان نژاد1، مجید ...


بررسی اثرات داروشناسی و سم‌شناسی سیاهدانه (http://medplant.ir/3940)
سیاهدانه گیاهی یک‌ساله است که بومی جنوب اروپا، شمال آفریقا و جنوب غربی آسیا می‌باشد. دانه این گیاه حاوی روغن، پروتئین، آلکالوئید، کینون‌ها، ساپونین و اسانس فرار است.


بررسی اثر اکسین مصنوعی (IBA , IAA) بر روی ریشه زایی قلمه های اسطوخودوس Lavandula officinalis و رزماری Rosmarinus officinalis (http://medplant.ir/4044)
اسطوخودوس گیاهی است چند ساله از خانواده نعناعیان ( Lamiaceae ) با ارتفاع حدود نیم متر با برگهای متقابل ، باریک ، دراز سبز رنگ و پوشیده از کرکهای سفید پنبه ای . گلهای آن برنگ بنفش و بصورت سنبله می باشد.


نقش باکترهای افزاینده رشد (PGPR) در بهبود جوانه زنی گیاه دارویی ریحان( Ocimum basilicum) تحت آلودگی به کادمیوم (http://medplant.ir/3952)
امروزه استفاده از جاذب های زیستی نظیر باکتری ها برای کاهش سمیت عناصر سنگین و زیست پالایی آنها در حال گسترش است. به همین منظور در آزمایشی نقش باکترهای افزاینده رشد (PGPR) در بهبود جوانه زنی گیاه دارویی ریحان تحت آلودگی به کادمیوم بمورد بررسی قرار گرفت.


بهینه‌سازی استخراج اینولین از ریشه بابا آدم Arctium lappa توسط امواج فراصوت (http://medplant.ir/3931)
شرایط بهینه استخراج اینولین و دستیابی به 35/24 درصد راندمان استخراج، دمای 8/36 ‌درجه سانتی‌گراد، زمان 25 دقیقه و شدت صوت 2/83 ‌درصد تعیین شد.


اثر عصاره گل راعی دیهیمی (Hypericum scabrum) بر پارامترهای خون، وزن و دمای بدن در موش (http://medplant.ir/3927)
تحقیق حاضر جهت مطالعه اثرات مسمومیت ناشی از مصرف گل راعی دیهیمی بر خصوصیات بالینی و رفتاری در موش به مرحله اجرا در آمد.


بررسی فرآیند خشک کردن آلوئه ورا با دو روش هوای گرم و خشک کن انجمادی (http://medplant.ir/3059)
انتخاب یک روش مناسب برای خشک کردن آلوئه ورا می تواند منجر به بهبود کیفیت نهایی محصول نیز گردد . هدف از این تحقیق مطالعه فرآیند خشک کردن ژل آلوئه ورا با دو روش هوای گرم و خشک کن انجمادی می باشد .


جمع‌آوری و شناسایی گیاهان دارویی استان خراسان (http://medplant.ir/3675)
براساس طرح جمع‌آوری و شناسایی گیاهان دارویی خراسان، 193 گونه گیاه دارویی شناخته شده در این استان ارائه گردیده است که در 158 جنس و 57 تیره گیاهی قرار می‌گیرند.


بررسی تأثیرات کودهای زیستی و شیمیایی بر خصوصیات ریشه درمنه خزری (http://medplant.ir/3631)
این تحقیق به منظور بررسی اثر کودهای زیستی و شیمیایی بر خصوصیات ریشه درمنه خزری (طول ریشه، وزن تر و خشک ریشه و میزان آب موجود در ریشه) در مرحله ی بعد از گلدهی، آزمایشی در سال 1389 به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در گلخانه ای آموزشی واقع در استان تهران اجرا و مورد ارزیابی قرار گرفت.

[معصومه دیوانعلی]

مقالات و پایان نامه ها


بررسی تأثیرات کودهای زیستی و شیمیایی بر خصوصیات ریشه درمنه خزری (http://medplant.ir/3631)
این تحقیق به منظور بررسی اثر کودهای زیستی و شیمیایی بر خصوصیات ریشه درمنه خزری (طول ریشه، وزن تر و خشک ریشه و میزان آب موجود در ریشه) در مرحله ی بعد از گلدهی، آزمایشی در سال 1389 به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در گلخانه ای آموزشی واقع در استان تهران اجرا و مورد ارزیابی قرار گرفت.


مقاله: مروری بر خواص فارماکولوژیکی و خصوصیات زراعی گیاه دارویی سنای هندی (Cassia angustifolia Vahl.) (http://medplant.ir/3470)
سنای هندی Cassia angustifolia Vahl. یک گیاه ارزشمند دارویی و مقاوم به خشکی از خانواده گل ارغوان می‌باشد که در ایران به نام سنا شناخته می‌شود.


اثر سطوح مختلف کودهای شیمیایی بر عملکرد سرشاخه‌گلدار و اسانس آویشن باغی (http://medplant.ir/3308)
در این تحقیق اثر سطوح مختلف کودهای شیمیایی(N.P.K) بر خصوصیات مورفولوژیک، عملکرد سرشاخه گلدار، درصد و عملکرد اسانس آویشن باغی در دو سال (88-1387) و در چین‌های مختلف در موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور بررسی گردید.


اثرات برخی از تیمارهای پیش رویشی بر شکستن خواب، جوانه زنی بذر و رشد گیاهچه های دو توده زیره سیاه (http://medplant.ir/2969)
به منظور بررسی اثرات برخی از تیمارهای پیش رویشی بر صفات اولیه و صفات جوانه زنی دو توده زیره سیاه آزمایشی به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی در 4 تکرار در سال 1390 انجام گردید.


تاثیراسید سالیسیلیک بر خصوصیات جوانه زنی گل گاوزبان اروپایی تحت تنش شوری (http://medplant.ir/2905)
گاوزبان(Borago officinalis L) گیاهی است یکساله، از خانواده Boraginaceae که دارای خواص متعدد دارویی، صنعتی و علوفه ای می باشد. به منظور بررسی تاثیراسید سالیسیلیک بر خصوصیات جوانه زنی گل گاوزبان اروپایی در آزمایشگاه کنترل و گواهی بذر ، مرکز تحقیقات کشاورزی شاهرود، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی و با 4 تکرار انجام شد.


اثر نیتروژن و فسفر بر روی عملکرد کمی و کیفی گیاه بالنگو (http://medplant.ir/2878)
آزمایشی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد با 4 سطح کود نیتروژن ( 0-50-100-150 کیلوگرم در هکتار ) و 4 سطح کود فسفر ( 0-30-60-90 کیلوگرم در هکتار ) به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در زمستان 1389 اجرا شد . گیاه مورد نظر بالنگو بود که صفات اندازه گیری شده شامل عملکرد بذر و درصد روغن بذر بودند.


بررسی تاثیر تیمار هورمونی بر اندازه و وزن کالوس دو رقم گلرنگ بهاره (http://medplant.ir/2770)
با توجه به نیاز کشور به روغن های خوراکی، توسعه کشت دانه های روغنی از اهمیت زیادی برخودار است. هر چند که گلرنگ یک گیاه بومی ایران بوده و مقاوم به تنش های خشکی و شوری است اما مطالعات اندکی در رابطه با این گیاه انجام شده است. اصلاح و دستکاری برخی از صفات نامطلوب گلرنگ امروزه با ابزارهای مهندسی ژنتیک امکان پذیر می باشد.


بررسی ژنتیکی شاخص های کمی مقاومت به خشکی و صفات مورد ارزیابی در گلرنگ بهاره (http://medplant.ir/2755)
بـــه منظور ارزیابی اثر تنش خشکی بر عملکرد دانه و روغن، اجزای عملکرد، در صد روغن وسایر صفات زراعی ژنوتیپ های مختلف گلرنگ بهاره، آزمایشی در شرایط بدون تنش و تنش خشکی در دو مرحله شروع ساقه روی و شروع گلدهی با استفاده ازشش ژنوتیپ اجرا شد.


دانلود مجموعه مقالات و پاورپوینت ها درباره تکنیک گیاه پالایی Phytoremediation (http://medplant.ir/3893)
گیاه پالایی از رهیافتهای نوین در علوم کشاورزی است که به مبحث پاکسازی خاکهای آلوده به عناصر آلوده کننده نظیر فلزات سنگین، مواد نفتی و … می پردازد.


بررسی اثرات متقابل و اصلی تنشهای غیر زنده محیطی بر روی گیاه دارویی آویشن (Thymus vulgaris L.) (http://medplant.ir/2615)بررسي اثرات متقابل و اصلی تنشهاي غير زنده محيطی بر روی گياه دارويی آويشن(Thymus vulgaris L.) ناصر صباغ نيا1،محمد مجدي1 محمد ...

[معصومه دیوانعلی]

مقالات و پایان نامه ها


ریز ازدیادی گیاه داروئی آلوئه در شرایط کشت درون شیشه ای (http://medplant.ir/2589)
شاخساره‌های تولید شده سه مرتبه بازکشت شدند و در بازکشت چهارم ریزنمونه‌ها جهت ارزیابی به دو روش کشت گردیدند. در روش اول ریزنمونه‌ها به صورت کامل (سرزنی نشده) و در روش دوم ریزنمونه‌ها جدا و سرزنی شد. ریزنمونه‌ها روی دو نوع محیط، کشت گردید و متغیرهای میزان پرآوری و تعداد برگ، ارزیابی شدند.


معرفی گیاهان دارویی منطقه کوه آشتیان استان مرکزی (http://medplant.ir/2457)
این تحقیق شامل معرفی گیاهان دارویی منطقه کوه آشتیان واقع در استان مرکزی، 17 کیلومتری شمال شهرستان آشتیان می‌باشد.


گیاهان دارویی، سرزمینهای کم بهره، اشتغال زایی (http://medplant.ir/2317)
اگرچه مناطق مذکور جزء زمینهای کم بهره کشور هستند ولی با تاکید اساسی روی بازگشتن به استعدادهای طبیعی این گیاهان و با زراعت متابولیتی (Metabolitic agronomy) و استحصال و فراوری مواد موثره آنها بتوان از این زمینها حداکثر بهره برداری را نمود.


اهمیت مطالعه گیاهان دارویی در منطقه بلوچستان (http://medplant.ir/2184)
نقاط کوتونی بلوچستان (در منتها الیه جنوب شرقی ایران) دارای تنشهای اقلیمی دوره ای خاصی است که موجبات تزاید مواد موثره دارویی گوناگون را در گیاهان پراکنده در این نقاط، به صورت یک ثروت قابل حفاظت زیست محیطی فراهم می آورد.


بررسی تاثیر آلکالوئید لیکوپن گیاه زعفران (Crocus sativus) در درمان سرطان پروستات (http://medplant.ir/2153)
آلکالوئید لیکوپن با کم کردن آندروژن ها منجر به آتروفی سلول های اپیتلیال آن شده و از تاثیر آندروژن بر روی بافت ها جلوگیری می کند و بدین ترتیب سرطان پروستات درمان می شود. هدف از این مقاله ، تحقیق و بررسی خواص دارویی گیاه زعفران در درمان سرطان پروستات است.


بررسی اقتصادی تجارت و صادرات گیاهان دارویی ایران (http://medplant.ir/1648)
مواد اولیه گیاهی و فرآورده‌های درمانی حاصل از آنها سهم مهمی از بازار داروئی را در برمی گیرند و بدین خاطر دستیابی به راهبردهای شناخته شده بین المللی کیفی آنها لازم و ضروری به نظر می‌رسد.


کارلا، بهترین داروی دیابت: گنجی که در سیستان می روید (http://medplant.ir/1702)
با توجه به تایید منابع غنی و فراوان علمی، اثرات اعجازانگیز این گیاه به خصوص در درمان دیابت و پایین آوردن میزان کلسترول، اثبات شده و کشور ما تاکنون از این گیاه دارویی محروم بوده است.


بحثی پیرامون برداشت، خشک کردن و نگهداری گیاهان دارویی (http://medplant.ir/1574)
طریقه ی غلط خشک کردن گیاه مقدار مواد تخریب شده را که ارزش درمانی ندارند بالا برده و درنتیجه گیاه کیفیت خود را از دست می دهد. لذا بایستی در برداشت، خشک کردن و نگهداری صحیح گیاهان دارویی مطالعات دقیق و علمی صورت پذیرد تا ضایعات و کاهش کیفیت گیاهان دارویی را به حداقل برساند.


آشنایی با گیاه دارویی دارویی- صنعتی باریجه (http://medplant.ir/1544)
گیاه باریجه از گیاهان مهم مرتعی ودارویی و صنعتی می باشد ودر مناطق کوهستانی وییلاقی ایران می روید. و به طور کلی در مناطق کوهستانی که بیشتر نزولات به صورت برف است ، رویش دارد.


اکوتن و اهمیت آن در گیاهان دارویی (http://medplant.ir/1555)
منطقه ای که اکوتن است بدلیل تغییرات مداوم شرایط اقلیمی و محیطی از نظر سنتز ترکیبات ثانویه در گیاهان دارویی بسیار ارزشمند و مهم می باشد.

[معصومه دیوانعلی]

مان ها، شیرین کننده های طبیعی با خواص درمانی (http://medplant.ir/897)
مان ها به عنوان یکی از محصولات فرعی مراتع و جنگل ها، حاصل برهم کنش عوامل زنده و غیر زنده در اکوسیستم ها هستند که مصارف متنوع درمانی و خوراکی آنها ریشه در طب سنتی و کهن دارد و حکمای نامی ایران از جمله ابن سینا و ابوریحان بیرونی به خواص درمانی آنها اشاراتی داشته اند. تعدادی از این فرآورده ها خاص کشور ما و بعضی از کشور های آسیایی بوده که از زمانهای قدیم تاکنون جمع آوری شده و کاربرد وسیعی در طب سنتی و مواد غذایی انسان دارند.


گیاه دارویی رازک، راز ساخت ماءالشعیر! (http://medplant.ir/894)
رازک گیاهی است با قدمت بیش از هزار سال که از گذشته دارای کاربرد های دارویی و نوشابه ای بوده است و از قدیم الایام در اروپا در باغچه های منازل کشت می شده است. در اروپا به گرگ بید (willow-wolf) معروف است که علت این نامگذاری این است که رازک در جنگل ها به دور درختان بید می پیچد و منظره ای شبیه به یک حیوان درنده دارد که در حال بالا رفتن از درخت می باشد.


استفاده از ترکیبات موسیلاژی در تصفیه فاضلاب­های نساجی (http://medplant.ir/1432)
اخیراً در کشورهای توسعه یافته از پلی­ساکاریدها برای لخته­کردن یا منعقدسازی فاضلاب صنعتی استفاده می­شود. حذف رنگ­های صنعتی از فاضلاب نساجی با این روش هزینه­ی کمتری داشته و مواد طبیعی مورد استفاده برای محیط زیست خطر آفرین نیستند.


استفاده از ترکیبات طبیعی در کنترل پایدار عوارض پس از برداشت محصولات کشاورزی (http://medplant.ir/890)
ترکیبات طبیعی مورد استفاده در مرحله ی پس از برداشت عبارتند از ترکیبات موجود در گیاهان، جانوران و سایر موجودات زنده ی طبیعت که دارای خواص ضد پاتوژنی می باشند و در ضمن اینکه برای بشر فاقد عوارض جانبی و مسمومیت هستند، به راحتی مورد تجزیه قرار می گیرند و سبب آلودگی های زیست محیطی نمی گردند


مروری بر اثرات تنش خشکی بر کمیت و کیفیت مواد موثره ی گیاهان دارویی و معطر (http://medplant.ir/879)
مقاله ای با عنوان مروری بر اثرات تنش خشکی بر کمیت و کیفیت مواد موثره ی گیاهان دارویی و معطر


موانع و راهبردهای پیشروی توسعه اقتصاد گیاهان دارویی (http://medplant.ir/782)حيدر مفتاحي زاده*، عباس ناصري مركز خدمات تخصصي گياهان دارويي، جهاد دانشگاهي واحد استان ايلام چكيده: ايران به همراه كشور تركيه غني­ترين منبع ...


گفتگو با آقای دکتر محمود فلامرزیان مدیرعامل شرکت دارویی گل دارو پیرامون صنعت تولید و فرآوری گیاهان دارویی در ایران (http://medplant.ir/958)
گفتگوی ماهنامه صدای صنعت با آقای دکتر محمود فلامرزیان مدیرعامل شرکت دارویی گل دارو پیرامون صنعت تولید و فرآوری گیاهان دارویی در ایران


بررسی سازگاری و به زراعی گیاه دارویی حنا در استان بوشهر (http://medplant.ir/790)مقاله ای با عنوان بررسی سازگاری و به زراعی گیاه دارویی حنا در استان بوشهر که از مجله زیتون شماره ...


مزیت نسبی اقتصادی کشت و تجارت گیاهان دارویی در ایران (http://medplant.ir/696)
استقبال روزافزون برای مصرف داروهای گیاهی درکلینیک و همچنین ارزش دارویی و اقتصادی آنها در حال رشد و توسعه است. با وجود این در کشورهای گوناگون روند رشد داروهای گیاهی در مراحل متفاوت از یکدیگر قرار دارد بنابر این برنامه ریزی و ساماندهی بهره برداری و صادرات چنین منابع ارزشمندی بسیار ضروری است.


آشنایی با گیاه دارویی صنعتی وسمه (http://medplant.ir/338)
مقاله ای در مورد گیاه دارویی صنعتی وسمه که از مجله زیتون شماره 186 انتخاب شده است.

[معصومه دیوانعلی]

مقالات و پایان نامه ها


اثر روغن دانه گیاه سیاه ‌دانه (.Nigella sativa L) بر سطح لیپیدهای خون داوطلبان سالم – یک کارآزمایی بالینی تصادفی دو سوکور (http://medplant.ir/306)
در این تحقیق هدف بررسی اثر تجویز روغن سیاه ‌دانه بر سطح لیپیدهای خون افراد داوطلب سالم در یک مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی دو سوکور بود.


اثر شوری بر جوانه ‌زنی سه گونه دارویی مرزه (.Satureja hortensis L)، کاسنی (.Cichorium intybus L) و کنگر فرنگی (.Cynara scolymus L) (http://medplant.ir/303)
در این آزمایش اثر شوری روی جوانه زنی بذر سه گیاه دارویی مرزه (Satureja hortensis L.)، کاسنی (Cichorium intybus L.) و کنگر ‌فرنگی (Cynara scolymus L.) مورد بررسی قرار گرفت. سطوح شوری که با استفاده از نمک طعام ایجاد شد شامل 5 سطح شوری با EC صفر، 2، 4، 6 و 8 دسی ‌زیمنس بر متر بود. طرح آزمایشی از نوع کاملا تصادفی با سه تکرار بود.


اثر رژیم آبیاری و نیتروژن بر عملکرد و برخی پارامترهای فیزیولوژیک گیاه داروئی کدوی تخم کاغذی (http://medplant.ir/300)
کدوی تخم کاغذی از گیاهان دارویی تازه وارد به کشور است که بذر و فراورده های آن در درمان بسیاری از بیماری ها کاربرد دارد. با توجه به اهمیت این گیاه در صنایع دارویی، افزایش خشکسالی در سالهای اخیر و نبود اطلاعات کافی در مورد نیاز کودی این گیاه در کشور این تحقیق با هدف مطالعه تاثیر سطوح مختلف رطوبتی و نیتروژن بر کلروفیل، خصوصیات فتوسنتزی، پرولین، عملکرد و اجزای عملکرد گیاه کدوی تخم کاغذی در سال زراعی 1388 با استفاده از کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با پنج تکرار انجام شد.


اثر تاریخ کاشت و تراکم گیاهی بر خصوصیات مورفولوژیک و درصد اسانس گیاه دارویی زنیان(Trachyspermum ammi (Linn). Sprague) (http://medplant.ir/298)
به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم گیاهی بر خصوصیات مورفولوژیک و درصد اسانس گیاه دارویی زنیان، تحقیقی در سال زراعی 83-82 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد با استفاده از آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار به اجرا درآمد.


گل گاوزبان (http://medplant.ir/157)گیاه گاو زبان از گیاهان دارویی و دارای روغنی است که به علت خاصیت شفا دهندگی از مدتها قبل به ...

[na.go]

سلام دوستان عزیز
من تازه عضو شدم و خیلی با اینجا آشنا نیستم
من رشتم مهندسی تولیدات گیاهان دارویی و ترم یک رو گذروندم.خیلی دوست دارم در کنار شما و در این سایت مطالب جدیدی رو از هم یاد بگیریم

[معصومه دیوانعلی]

سلام دوستان عزیز
من تازه عضو شدم و خیلی با اینجا آشنا نیستم
من رشتم مهندسی تولیدات گیاهان دارویی و ترم یک رو گذروندم.خیلی دوست دارم در کنار شما و در این سایت مطالب جدیدی رو از هم یاد بگیریم
برای معرفی به این لینک مراجعه کنید تا دوستان بیشتری با شما اشنا بشن
دوست من، من هم گیاهان دارویی خوندم از اشنایی با شما خوشحالم...خوش اومدید دوست عزیز...:smile:
معرفی اعضای تالار مهندسی کشاورزی (http://www.iran-eng.com/showthread.php/249525-معرفی-اعضای-تالار-مهندسی-کشاورزی)

[purgatory]

سلام، مرسی بابت مطلبت، یه خواهش دارم ازت، میتونی توی این زمینه کمکم کنی؟
خاصیت اللوپاتی اکالیپتوس روی گیاهان زینتی
دارم روانی میشم بس که گشتم و چیزی پیدا نکردم
:cry: